Кіріспе
19-шы және 20-шы ғасырдағы американдық суретші Томас Моран (12 ақпан 1837 – 25 тамыз 1926) Нью-Йорктегі Гудзон мектебінің американдық суретшісі және гравюрашысы болды. Оның туындыларында Роки таулары жиі бейнеленген. Моран және оның отбасы – әйелі Мэри Ниммо Моран және қызы Рут Нью-Йорк қаласына қоныстанды, онда ол суретші ретінде жұмысқа орналасты. Ол танымал теңіз суретшісі Эдвард Моранның кіші інісі болды және олармен бір студияны бөлісті. Өте талантты суретші және бояу өнерінде шебер Моран Scribner's Monthly журналына иллюстратор ретінде қабылданды. 1860 жылдардың соңында ол журналдың бас иллюстраторы болып тағайындалды, бұл оған американдық пейзаждардың, әсіресе американдық Батыстың көрнекті суретшісі ретінде мансабын бастауға көмектесті. Моран, Альберт Биерштадт, Томас Хилл және Уильям Кит осы топ жасаған Батыс пейзаждарына байланысты пейзаж суретшілерінің Роки таулары мектебіне жататын суретшілер ретінде танылады.
Thomas Moran (February 12, 1837 – August 25, 1926) was an American painter and printmaker of the Hudson River School in New York whose work often featured the Rocky Mountains. Moran and his family, wife Mary Nimmo Moran and daughter Ruth took residence in New York where he obtained work as an artist. He was a younger brother of the noted marine artist Edward Moran, with whom he shared a studio. A talented illustrator and exquisite colorist, Thomas Moran was hired as an illustrator at Scribner's Monthly. During the late 1860s, he was appointed the chief illustrator for the magazine, a position that helped him launch his career as one of the premier painters of the American landscape, in particular, the American West. Moran along with Albert Bierstadt, Thomas Hill, and William Keith are sometimes referred to as belonging to the Rocky Mountain School of landscape painters because of all of the Western landscapes made by this group.
Өмірбаян
Моран Англияның Ланкашир графтығындағы Болтон қаласында Мэри (құрметті есімі Хигсон) мен Томас Моран ағаның отбасында жеті баланың бірі болып дүниеге келді. Оның әкесі қолмен тоқушылар отбасына жататын. Ол отбасының жақсы болашағын қалады, сондықтан 1844 жылы, кішкентай Томас 7 жасқа толғанда, олар Америка Құрама Штаттарына көшіп кетті. Бұл саяхат Моранға өмір бойына әсер етті, ол кейіннен теңіздің эскиздерін және суреттерін жасады. Оның отбасы алдымен Балтиморда қоныстанды, содан кейін Филадельфияның маңындағы Кенсингтонға көшіп барды. Моран өзінің суретшілік жолын Филадельфиядағы ағашқа ою фирмасы Scattergood & Telfer-де жасөспірім шәкірт ретінде бастады. Моран гравюра жасау процесін "көңілсіз" деп тапты және бос уақытын өзінің акварель суреттеріне арнады. 1850-ші жылдардың ортасына қарай ол фирманың суреттерін кесудің орнына, жариялану үшін суреттеп жатты. Содан ол британдық суретші Дж. М. В. Тернердің туындыларының мысалдары бар суреттелген кітаптармен танысты, ол Моранның шығармашылығына ұзақ уақытқа созылған әсер етті. Ол сонымен қатар жергілікті суретші Джеймс Гамильтоннан да сабақ алды. 1862 жылы Моран Тернердің туындыларын көру үшін Англияға сапар шекті. Осы сәттен бастап ол Тернердің түс таңдауын, пейзаждарды бейнелеуін үлгі етті және акварельдегі ізденістерінен, әсіресе Тернерге ерекше танымал болған ортадан шабыт алды. 1870-ші және 1880-ші жылдары Моранның ағашқа ою дизайндары ірі журналдарда және сыйлықтарға арналған басылымдарда пайда болды. Ол ағаларынан үйренген ағашқа ою, гравировка және литография сияқты бірнеше баспа техникаларын меңгергенімен, майлы және акварель суреттерімен атақты болды. Оның мансабының шыңы хромолитографияның танымалдылығымен сәйкес келді, оны Моран өзінің туындыларының түсті басылымдарын жасау үшін пайдаланды, осылайша олар кеңінен таратылуы мүмкін болды. Ол сондай-ақ Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбританияда гравировканың қайта жаңғыруының жетекшілерінің бірі болды. Ол 1926 жылдың 25 тамызында Санта-Барбарада қайтыс болды.
Йеллоустоун суреттері
Томас Моранның Батыс пейзажына қатысты көзқарасы Йеллоустоун ұлттық паркін құруда шешуші роль атқарды. 1871 жылы АҚШ Геологиялық қызметінің директоры доктор Фердинанд Хейден, американдық қаржыгер Джей Куктің өтініші бойынша, Моранды Хейденнің және оның экспедициялық тобымен бірге беймәлім Йеллоустоун аймағына шақырды. Хейден қиын сапарына енуге дайындалып жатқанда, Кук Моранды «Филадельфия қаласының ерекше дарынды суретшісі» деп таныстыратын хат жіберді. Кук (Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының директоры) және жаңа суреттелген «Scribner’s Monthly» журналы қаржылық қолдау көрсеткендіктен, Моран 1871 жылғы Хейденнің геологиялық зерттеу тобымен Йеллоустоун аймағын зерттеуге келісті. Шөл даладағы қырық күн ішінде Моран 30-дан астам әртүрлі нысанды суреттеп, экспедицияның барысы мен күнделікті шараларын күнделікке жазды. Оның эскиздері, сондай-ақ экспедиция мүшесі Уильям Генри Джексон түсірген фотосуреттер, ел назарын аударып, 1872 жылы Йеллоустоун аймағын алғашқы ұлттық парк ретінде құруға Конгресске түрткіс берді. Моранның картиналары, Джексонның фотосуреттерімен бірге, Йеллоустоунның әдемілігі мен ұлылығын көрнекті түрде бейнеледі, бұл бұрынғы жазбаша немесе ауызша сипаттамаларға жете алмады. Осының нәтижесінде президент Грант пен АҚШ Конгресі Йеллоустоунды сақтап қалу қажет деген шешімге келді. Моранның Йеллоустоунға тигізген әсері зор болды, бірақ Йеллоустоунның да суретшіге елеулі әсері болды. Оның суретші ретінде алғашқы ұлттық мойнына ие болуы және қаржылық табысқа қол жеткізуі Йеллоустоунмен байланысы арқасында мүмкін болды. Ол тіпті жаңа қолтаңбаны қабылдады: Т.Й.М., Томас «Йеллоустоун» Моран. Осы аймақпен танысқаннан кейін бір жыл өткен соң, Моран американдық жұртшылықтың қиялын оятып, Йеллоустондағы Ұлы каньон сияқты Батыстың табиғи кереметін бейнелейтін алғашқы ірі картинасын жариялады. Үкімет осы картинаны 1872 жылы 10 000 долларға сатып алды. Келесі екі онжылдық бойы ол өзінің туындыларын түрлі басылымдарда жариялап, жүздеген ірі картиналар жасады. Олардың ішінде «Йеллоустонның Ұлы каньоны» (1872) және «Колорадоның шатқалы» (1873–74) Ішкі істер министрлігінің мұражайында қойылған. Келесі қырық жыл бойы Моран көп саяхаттады. 1892 жылы ол Джексонмен бірге Йеллоустоунға қайта оралды. Оларды Вайоминг штатының инженері Элвуд Мид Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде «Вайоминг көрмесіне» дайындалу мақсатымен шақырды.
Ақ үйдегі сурет
Томас Моранның суреті Ақ үй коллекциясының бір бөлігі ретінде қойылған. Президент Барак Обама мен Израиль президенті Шимон Перестің Овалдық кеңселердегі суретінде қабырғада көрінеді: Джордж Вашингтонның портреті Джордж Куктың «Вашингтон қаласы теміржол станциясынан тыс» (1833) суретінің (сол жақта) және Томас Моранның «Үш Тeton» (1895) суретінің (оң жақта) арасында орналасқан. Пит Сузаның Ақ үйдің ресми суреті.
Мұра
Нью-Йорк штатының Ист-Хэмптон қаласындағы Томас Моран үйі – Ұлттық тарихи ескерткіш. Гранд-Теттон ұлттық паркіндегі Моран тауы оның құрметіне аталған. Оның туындылары Талса қаласындағы (Оклахома штаты) Гилкриз мұражайында, Купер Хьюитт Ұлттық дизайн мұражайында, Америка өнерінің Амон Картер мұражайында, Р. В. Нортон өнер галереясында және Массачусетс штатының Питтсфилд қаласындағы Беркшир мұражайының қорында сақталған.
Таңдалған шығармалар
Лагерьге жақындап келеміз. 1882 жылғы Вайоминг штатындағы Жоғарғы Колорадо өзеніндегі кеш. Болтон мұражайы, Ұлыбритания.