Кіріспе

Американдық шахмат гроссмейстері (1914–1993)

Рубен С. Файн (11 қазан 1914 – 26 наурыз 1993) – американдық шахматшы, психолог, университет профессоры және шахмат және психология тақырыбында көптеген кітаптардың авторы. 1930 жылдардың ортасынан бастап 1951 жылы шахматтан зейнеткерлікке шыққанға дейін ол әлемдегі ең күшті шахматшылардың бірі болды. 1950 жылы, титулдар енгізілген кезде, FIDE оған халықаралық гроссмейстер атағын берді. Файнның ең үлкен жетістігі – 1938 жылғы AVRO турнирінде бірінші орынды бөлісіп алуы, ол тарихындағы ең күшті турнирлердің бірі саналады. 1946 жылы әлем чемпионы Александр Алехин қайтыс болғаннан кейін Файн 1948 жылы Әлем чемпионатына қатысуға шақырылған алты ойыншының бірі болды. Бірақ ол шақырудан бас тартты және сол кездегі ірі жарыстардан дерлік зейнеткерлікке шықты, дегенмен 1951 жылға дейін бірнеше турнирде ойнады. Файн үш шахмат Олимпиадасында бес медаль (төрт алтын) жеңіп алды. Ол АҚШ Ашық чемпионатында қатысқан жеті ретте де жеңіске жетті (1932, 1933, 1934, 1935, 1939, 1940, 1941). Ол шахмат бойынша бірнеше кітаптың авторы, онда ойын соңы, дебют және орта ойын туралы жазылған.

Жас шағы мен отбасы

Файн Нью-Йорк қаласының Бронкс ауданында, орыс еврейлері Джейкоб пен Берта (Неднер) Файн отбасында дүниеге келді. Оның 1912 жылы туған Эвелин деген әпкесі болған, және ол екі жасынан бастап анасымен тәрбиеленді. Сегіз жасында оған шахмат ойнауды туысы үйретті.

Жасөспірімдер шебері

Файн шахматты жасөспірім кезінде танымал Манхэттен шахмат клубында бастады, онда оны тоқтатуды сұрағанға дейін, шағын ақы төлеме үшін ойнап жүрді; ол ақшаны отбасын тамақтандыруға жұмсады. Кейін ол Нью-Йорктегі бәсекелес Маршалл шахмат клубына көшті, ол Бобби Фишер сияқты көптеген атақты ойыншылардың жиналатын жері болды. Карьерасының осы кезеңінде Файн көптеген жылдам шахмат ойындарын ойнады және әлемдегі ең үздік жылдам шахматшылардың біріне айналды. 1930 жылдардың басында ол сол кездегі әлем чемпионы Александр Алекхинмен жылдам шахматта өзін-өзі ұстай алды, бірақ Файн Алекхиннің алдыңғысы Хосе Рауль Капабланкамен жылдам шахмат ойнағанда, ол оны "жаны аямай" жеңгенін мойындады. Файнның алғашқы маңызды шеберлік деңгейі 1930 жылғы Нью-Йорк жас шеберлер турнирі болды, оны Артур Дейк жеңіп алды. 1931 жылы Нью-Йоркте өткен турнирде ол жас шебер Арнольд Денкерге шамалы есебімен жеңіліп қалды. 1932 жылы Нью-Йоркте ол Герман Штайнерді 5½–4½ есебімен жеңді; бұл олардың арасындағы үш матчтың біріншісі болды.

АҚШ ашық чемпионатының чемпионы

17 жасында Файн өзінің алғашқы жеті АҚШ Ашық турнирінің бірін Миннеаполисте 1932 жылы 9½/11 есебімен жеңіп алды, бұл нәтиже Самуэль Решевскийден жарты ұпайға басым болды; сол кезде бұл турнир Батыс Ашық деп белгілі болған. Файн алғашқы жоғары деңгейдегі халықаралық турниріне 1932 жылы Пасаденада қатысты, онда ол 5/11 есебімен 7-10 орындарды бөлісті; турнир жеңімпазы әлем чемпионы Александр Алекхин болды. Файн 1932 жылдың қазаннан желтоқсанға дейін өткен 16-шы Маршалл клубы чемпионатында 11½/13 есебімен жеңіске жетіп, чемпиондығын қайталады, екінші орын алған ойыншыдан 2½ ұпайға көп алды.

Солтүстік Америкадағы табыстар

Фина 1933 жылы Детройтте өткен АҚШ/Батыс Ашық чемпионатында 12/13 есебімен Решевскийден жарты ұпайға басымдықпен жеңіске жетті. Файн 1933–34 жылдары 17-ші Маршалл клубы чемпионатында 9½/11 есебімен жеңіп алды. Ол 1934 жылы Нью-Йоркте өткен матчта Ал Хоровицті 6–3 есебімен жеңді. Фина 1934 жылы Чикагода өткен АҚШ/Батыс Ашық чемпионатында Решевскиймен бірге 1-ші–2-ші орынды бөлісті, есеп 7½/9 болды. Содан кейін ол 1934 жылы Мехико қаласында Герман Штайнермен және Артур Дейкпен бірге 1-ші–3-ші орынды бөлісті, есеп 11/12. Сиракузада 1934 жылы Решевский жеңіске жеткенде, Фина 3-ші–4-ші орынды 10/14 есебімен бөлісті. Фина 1935 жылы Милуокиде төртінші рет АҚШ/Батыс Ашық чемпионатында жеңіп алды, алдын ала кезеңде 6½/9, ал финалда 8/10 көрсетті.

Еуропалық тұсаукесер

Солтүстік Америкада көрнекті табыстарға қол жеткізген Файн, өзінің алғашқы еуропалық жеке халықаралық турнирін 1935 жылы Лодзь қаласында өткізді, онда ол 6/9 ұпаймен Савиелли Тартаковерден кейін 2-3 орындарды бөлісті. Файн 1935-36 жылдары Хастингсте 7½/9 ұпаймен жеңіске жетті, бұл Сало Флордан бір ұпай жоғары нәтиже көрсетті.

АҚШ чемпионатында аздаған сәтсіздіктер

Фине АҚШ-та ашық турнирлерде белсенді және өте табысты болғанымен, ол ешқашан АҚШ чемпионатында жеңіске жете алмады, көбінесе өзінің күшті американдық қарсыласы Сэмюэл Решевскийден кейін қалып қойды. АҚШ чемпионаты сол дәуірде барлық қатысушымен кездесу форматында ұйымдастырылды. 1936 жылы Франк Маршалл 1909 жылдан бері сақтап келген Америка чемпионатының титулынан өз еркімен бас тартқанда, бұл алғашқы заманауи АҚШ чемпионаты турниріне әкеп соқты. Фине 1936 жылы Нью-Йорк қаласында өткен АҚШ чемпионатында 10½/15 ұпай жинап, үшінші-төртінші орындарды бөлісті, ал Решевский жеңіске жетті. 1938 жылы Нью-Йоркте өткен АҚШ чемпионатында Фине 12½/16 есебімен екінші орын алды, Решевский тағы да чемпион атанды. 1940 жылы Нью-Йоркте өткен АҚШ чемпионатында Фине екінші орын үшін 12½/16 ұпай жинады, Решевский үшінші рет қатарынан жеңіске жетті. 1944 жылы Нью-Йоркте өткен АҚШ чемпионатында Фине 14½/17 ұпай жинап екінші орынға ие болды, Арнольд Денкерге жеңіліп, жарты ұпаймен қалып қойды, ал Денкер өзінің жалғыз ұлттық титулын жеңіп алды.

Соңғы байқаулар

Файн докторлық дәрежесін аяқтағаннан кейін, тағы да жарысқа қатысатын шахмат ойнады. Ол 1948 жылы Нью-Йоркте 8/9 есебімен Мигель Найдорф, Макс Эуве және Герман Пилниктен басым түсті. Файн 1949 жылы Нью-Йоркте Найдорфпен 4–4 есебімен тең ойнады. 1950 жылы ол АҚШ құрамасы сапында Югославияға қарсы радио матчында өнер көрсетіп, жалғыз партиясын тең түсірді. 1950 жылы FIDE Файнға титул иеленушілердің алғашқы ресми тізімінде Халықаралық гроссмейстер атағын берді. Файнның жоғары деңгейдегі соңғы турнирі 1951 жылы Нью-Йоркте өткен Морис Вертхайм мемориалы болды, онда ол 7/11 ұпай жинап, 4-орынды иеленді, ал Решевский жеңіске жетті.

Ең үздік ойыншыларға қарсы өмірлік ұпайлар

Файнның жоғары деңгейдегі шахматтағы мансабы салыстырмалы түрде қысқа болды, бірақ үздік ойыншыларға қарсы жақсы нәтижелер көрсетті. Ол бес әлем чемпионымен кездесті: Эммануэль Ласкер (+1−0=0); Хосе Рауль Капабланка (+0−0=5, бірмезгілдегі ойындарды есептемегенде); Александр Алехин (+3−2=4); Макс Эуве (+2−2=3); және Михаил Ботвинник (+1−0=2). Оның негізгі американдық қарсыластары: Самуэль Решевский (+3−4=12); Герман Штайнер (+21−4=8); Исаак Кашдан (+6−1=6); Альберт Симонсон (+6−1=1); Ал Хоровиц (+10−2=7); Арнольд Денкер (+7−6=7); Фред Райнфельд (+10−5=7); және Артур Дейк (+7−7=5, 16 жасында Дейкке қарсы 20 жасында үш рет жеңілді). Халықаралық аренада Файн өз заманының ең үздік ойыншыларымен кездесіп, көбінесе олардан кем түспеді, тек үш ерекшелік болды. Ол Пауль Керес (+1−3=8); Милан Видмар (+0−1=2); және Исаак Болеславский (+0−1=1) қарсы күрескенмен, қалғандарының барлығын жеңді: Мигель Найдорф (+3−3=5); Савиелли Тартаковер (+2−1=4); Сало Флор (+2−0=7); Григорий Левенфиш (+1−0=0); Джордж Алан Томас (+2−0=3); Эрих Элискас (+1−0=2); Виачеслав Рагозин (+1−0=1); Владимирс Петровс (+2−1=1); Ефим Боголюбов (+1−0=1); Ян Фольтис (+2−0=0); Сало Ландау (+4−0=1); Джордж Колтановский (+2−0=1); Игорь Бондаревский (+1−0=0); Геза Мароци (+1−0=0); Уильям Винтер (+4−0=0); Эрнст Грюнфельд (+1−0=0); Гидеон Штальберг (+4−2=5); Андор Лилиенталь (+1−0=0); Ласло Сабо (+0−0=1); Владас Микенас (+1−0=1); Рудольф Шпильман (+0−0=1); және Конел Хью О’Донел Александер (+1−0=3). Соңында, 1940 жылдардың соңында пайда болған американдық шеберлердің жаңа буынына қарсы Файн өзінің әлі де жақсы өнер көрсете алатынын дәлелдеді: Артур Бискуер (+1−0=1); Ларри Эванс (+0−0=2); Джордж Крамер (+1−0=1); және Роберт Бёрн (+0−0=1).

Сегіз жыл бойы үздік ондық

FIDE, Дүниежүзілік шахмат федерациясы, 1970 жылға дейін халықаралық жарыстарда шахмат рейтингтерін ресми түрде енгізбесе де, бұл уақыттан бұрынғы ойыншылардың өнерлерін кері перспективада бағалау мүмкін. Chessmetrics.com сайты, шахмат тарихындағы тарихи рейтингтерге маманданған, Файнды 1936 жылдың наурызынан 1942 жылдың қазанына дейін, содан кейін 1949 жылдың қаңтарынан 1950 жылдың желтоқсанына дейін, сегіз жылдан астам уақыт бойы әлемнің үздік он шахматшысының қатарында санайды. 1986 жылы Файн АҚШ Шахмат Даңқы залының алғашқы қатарына енді. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін де көп жылдар бойы сәтті шахмат жазушылығымен айналысып тұрды.

Ерекше ойындар

Рубен Файн мен Михаил Ботвинник, Амстердам AVRO 1938, Француз қорғанысы, Винавер/Аванс Вариациясы (C17), 1–0 Соңғы позицияда "Қаралардың бірде-бір мүмкіндігі жоқ, ал Rf3 қауіп төндіреді. Тамаша стратегиялық ойдың тактикалық өте нәзік элементтермен үйлесімі." (Ботвинник) Рубен Файн мен Соломон Флор, Амстердам AVRO 1938, Француз қорғанысы, Винавер/Аванс Вариациясы (C17), 1–0 Француз қорғанысының ерекше түрінде терең тактикалық ойын. Рубен Файн мен Герман Штайнер, Пан Америка чемпионаты, Голливуд, 1945 жыл. Королевалық қабылдау, Классикалық (D29), 1–0 Файн қарсыласынан бір қадам алда ойлады, өткір тактикалық жағдайда.

Кәсіби өмір

Файн 1932 жылы Нью-Йорк қалалық колледжінде бакалавр дәрежесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Файн АҚШ Әскери-теңіз күштерінде жұмыс істеді, Атлант мұхитының белгілі бір аймақтарында неміс суасты қайықтарының пайда болу ықтималдығын талдады. Файн сонымен қатар аудармашы ретінде де жұмыс істеді. Файн CCNY, Амстердам университеті, Лоуэлл технология институты және Флоренция университетінде қонақ профессор болып қызмет етті. Файн Нью-Йорк қаласында "Creative Living Center" орталығын құрды.

Жеке өмір

Файн бес рет үйленді, соңғысынан басқа барлығы да ажырысып кетті. Оның екі туған баласы және бір өгей ұлы болды. Лос-Анджелес Таймс газеті мәліметінше, ол 1937 жылы Шарлотта Маргошеске үйленді. Нью-Йорк округінің тіркеушісі Шарлотта Маргошестің 1936 жылғы 8 қазандағы неке куәлігін тіркеген, бірақ бұл неке өте қысқа болды. Нью-Йорк Таймс газеті алғаш рет Эмма Теа Кизингке (1916–1960) үйленгенін жазды, ол Нидерландыда танысқан әйел еді, 1937 жылдың қыркүйегінде үйленді және 1944 жылы ажырасты. Файн 1946 жылы Соня Лебоға қайта үйленді. Олардың Бенжамин есімді ұлы мен қызы болды. Ол Бенжаминмен бірге «Жасөспірімдерге арналған шахмат кітабын» жазды. Оның соңғы некесі, Марсия Файнмен, 1993 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. «Шахматшының психологиясы», 1967 жыл. «Бобби Фишердің әлем чемпионатын бағындыруы: титулдық матчтың психологиясы және тактикасы», 1973 жыл.

Психология туралы

Фрейд: оның теорияларына сын тұрғысынан қайта қарау (1962). Ақыл-жаның сауығуы: психоаналитикалық психотерапия техникасы (1971). Фрейдтің ойлау эволюциясы (1973). Психоаналитикалық психология (1975). Психоанализ тарихы (1979). "Жақын сағат" (1979). Психоаналитикалық көзқарас (1981). Психологияның логикасы (1983). Адам өміріндегі махаббаттың мәні (1985). Нарциссизм, жеке басы және қоғам (1986). Ұмытылған ер: еркек психологиясын түсіну (1987). Күңкейген ерлер: психология, эмоционалдық қақтығыстар және ерлерге арналған терапия (1988). Махаббат және еңбек: психоанализдің құндылық жүйесі (1990). Күңкейген әйелдер: психоаналитикалық перспективадағы рөлдер мен шындық (1992).