Ирландияның жоғары корольдары: аңыз, тарих және ықтимал үкімшілер тізімі
List of High Kings of Ireland
Ирландия тарихындағы жоғары корольдер (Ard Rí) туралы аңыз, деректер мен зерттеулер. Тарадағы билік, Мael Sechnaill I және корольдік туралы мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның аңыз, ықтимал және нақты жоғары корольдерінің тізімі
List of legendary, probable and actual over kings of Ireland
Ортағасырлық ирландиялық тарихи дәстүр бойынша, Ирландияда ежелгі заманнан бері Тарада орналасқан Жоғары Король (Ard Rí) болған, ал 11-ғасырғы Лебор Габала Эрен сияқты жинақтар, содан кейін «Төрт жазбагердің жылнамасы» және «Эйриндегі білімнің бастауы» сияқты жаңа заманғы еңбектер жоғары корольдердің тегін іздестіруге тырысты. Джон Т. Кох мынадай түсіндіреді: «Тараның королдігі Ирландия корольдері арасында үстемдік құруға ұмтылған ерекше королдік болғанымен, саяси тұрғыдан алғанда 9-ғасырға дейін бүкіл аралды бақылауға жеткілікті билігі болған корольдің болғаны күмәнді». Маэль Сехнаилл I көбінесе алғашқы тарихи Жоғары Король деп есептеледі, бірақ ол кейбір қарсылыққа тап болды. Бұрынғы корольдерге осы атақты қолдану анахронизм деп саналады, ал 5-ғасырға дейінгі корольдер көбінесе аңыз болып саналады. Сондықтан дәстүрлі Жоғары Корольдер тізімі тарихи фактілер мен аңыздардың қоспасы болып табылады. Жылнамаларда кейінірек кейбір Жоғары Корольдерді rígh Érenn co fressabra («қарсылықтағы Ирландия корольдері») деп сипаттайды, бұл 1022 жылы Маэль Сехнаилл мак Домнайллдың өлімінен кейін Тара королдігінің тұрақсыздығын көрсетеді. Ол 1002 жылы Брайан Борумен құлатылып, 1014 жылы Брайанның өлімінен кейін қайта орнатылды, бірақ Брайанның үлгісін 1022 жылдан кейінгі ғасырда көптеген басқа династиялар ұстанды. Жоғары королдік 1170 жылдары англо-нормандықтардың басып кіруінен кейін тоқтатылды, соңғы иегері Руайдри Уа Конхобайр болды.
Medieval Irish historical tradition held that Ireland had a High King (Ard Rí) based at Tara since ancient times, and compilations like the 11th century Lebor Gabála Érenn, followed by Early Modern works like the Annals of the Four Masters and Foras Feasa ar Éirinn, purported to trace the line of High Kings. John T. Koch explains: "Although the kingship of Tara was a special kingship whose occupants had aspirations towards supremacy among the kings of Ireland, in political terms it is unlikely that any king had sufficient authority to dominate the whole island before the 9th century". Máel Sechnaill I is often considered the first historical High King, although he faced some opposition. Applying the title to earlier kings is considered anachronistic, while kings from before the 5th century are generally considered legendary. The traditional list of High Kings is thus a mixture of historical facts and legend. The annals describe some later High Kings as rígh Érenn co fressabra ("Kings of Ireland with opposition"), which is a reference to the instability of the kingship of Tara from the death of Máel Sechnaill mac Domnaill in 1022. He had been overthrown by Brian Boru in 1002, and restored in 1014 following Brian's death, but Brian's example was followed by many other dynasties in the century following 1022. The High Kingship was effectively ended in the 1170s after the Anglo Norman invasion, its last holder being Ruaidrí Ua Conchobair.
Бейль-Чуиндтегі патшалар
Ең ерте сақталған тізім 7 ғасырдың аяғындағы «Baile Chuind» («Конның шаттығы») поэмасында кездеседі, онда жүз шайқастың Конны өзінен кейін келетін патшалардың көрінісін көреді. Осы патшалардың көптегені кейінгі дәстүрлердегі патшалармен сәйкес келеді, бірақ реті әртүрлі, ал кейбір патшаларды анықтау мүмкін емес. Снехта Финадан (Fínsnechta Fledach) кейінгі соңғы төрт патша кейінгі тізімдердегі патшалардың ешқайсысына сәйкес келмейді. Сондықтан, поэма оның өмірінде жазылған деп есептеледі, ал одан кейінгі патшалар ойдан тудырылған деп саналады. Көптеген жағдайларда патшалар Дал Куинн (Коннахта және Уи Неилл) руына жатады. Тара патшаларының тізімі ретінде қарастырылса, ол толық емес деп есептеледі. Лайгин, Эрайн, Улайд және Крутин руларынан белгілі патшалардың көптегені жоқ. Коннның өркендеген кезеңінен кейін (және бірнеше ғасыр бұрынғылары да) Дал Куинннің басты қарсыластары – Даир (әдетте Дал Куинн дәуірінде Корку Лойгде) еді, олардың екеуі немесе үшеуі тізімде бар, бірақ олардың Ирландияның оңтүстігіндегі билігі 6 ғасырда құлады. Олар жеңіліп, олардың туысқандары – Эоганахталармен ығыстырылды, олар Кашел патшалығын құрды, ол кейін Тарамен үнемі бәсекелестікке түсті. Поэманың соңғы сөздерінде жас Катал мак Фингуин туралы айтылған болуы мүмкін, бұл «Baile Chuind» поэмасын 7 ғасырдың соңына немесе 8 ғасырдың басына жатқызуға мүмкіндік береді.
The earliest surviving list appears in the Baile Chuind (The Ecstasy of Conn), a late 7th century poem in which Conn of the Hundred Battles experiences a vision of the kings who will succeed him. Many of these kings appear to correspond with the kings of later traditions, although the order is different, and some of the kings cannot be identified. The last four kings following Snechta Fína (Fínsnechta Fledach) do not correspond with any of the kings in later lists. The poem is therefore presumed to have been written during his time, and the kings who follow him are presumed to be fictional. With few exceptions, kings belong to Dál Cuinn (the Connachta and Uí Néill). Understood as a list of kings of Tara, it is not considered to be inclusive. A number of well known kings from the Laigin, Érainn, Ulaid and Cruthin, are missing. The chief rivals of Dál Cuinn after Conn's floruit (and others for a few centuries before) were the Dáirine (usually the Corcu Loígde during Dál Cuinn's era), two or three of whom are listed, but whose overkingdom in the south of Ireland collapsed in the 6th century. They were outmanoeuvred and replaced by the related Eóganachta, who established the Kingship of Cashel, soon to periodically rival Tara. The poem itself in its closing language probably mentions Cathal mac Finguine when young, and this can also be used to date the Baile Chuind to the late 7th or early 8th century. NamePresumed identityNotesNot namedConn CétchathachThe list recounts Conn's vision of the kings who will follow himArtArt mac CuinnDál CuinnMac Con moccu Lugde LoígdeLugaid Mac ConDáirineCorbmacCormac mac AirtDál CuinnCorpreCairbre LifechairDál CuinnFiechriFiachrae CássanCruthin and/or Airgialla?Dáire Drechlethanlikely Dáire DoimthechDáirineFéchoFíacha Sroiptine?Dál CuinnMuiredach TirechMuiredach TírechDál CuinnCrimthandCrimthann mac FidaigEóganachta/DáirineNíellNiall NoígíallachDál CuinnLoígaireLóegaire mac NéillDál Cuinn/Uí NéillCorpriCoirpre mac Néill (d. c. 463)Dál Cuinn/Uí NéillAilillAilill Molt (d. 482)Connachta/Uí FiachrachLugidLugaid mac Lóegairi (d. c. 507)Uí NéillMac ErcéniMuirchertach mac Ercae (d. c. 536)Uí Néill/Cenél nEógainÓengarbTúathal Máelgarb (d. c. 544)Uí NéillAídprobably Áed mac Ainmuirech (d. 598)Uí Néill/Cenél Conaill; seemingly misplaced chronologicallyAíd Olláinprobably Áed Uaridnach (d. 612)Uí Néill/Cenél nEógain; seemingly misplaced chronologicallyDiermaitDiarmait mac Cerbaill (d. c. 565)Uí Néill? Origins obscure. FeáchnoFiachnae mac Báetáin (d. 626), or perhaps Fiachnae mac Feradaig, father of Suibne MennCruthin/Dál nAraidi, or Uí Néill/Cenél nEógainSuibneSuibne Menn (d. 628)Uí Néill/Cenél nEógainDomnallDomnall mac Áedo (d. c. 642)Uí Néill/Cenél ConaillBlathmac and Diarmaid grandson of the other oneBlathmac mac Áedo Sláine & Diarmait mac Áedo Sláine (both d. 665)Southern Uí NéillSnechta FínaFínsnechta Fledach (d. c. 695)Uí Néill/Síl nÁedo Sláine(Cathal mac Finguine)(d. 742)Eóganachta/Eóganacht Glendamnach
АтыПрезумпциялық сәйкестікЕскермелер
Conn CétchathachТізім Коннның өзінен кейін келетін патшалардың көрінісін баяндайды
ArtArt mac CuinnDál Cuinn
Mac Con moccu Lugde LoígdeLugaid Mac ConDáirine
CorbmacCormac mac AirtDál Cuinn
CorpreCairbre LifechairDál Cuinn
FiechriFiachrae CássanCruthin және/немесе Airgialla?
Dáire Drechlethanlikely Dáire DoimthechDáirine
FéchoFíacha Sroiptine?Dál Cuinn
Muiredach TirechMuiredach TírechDál Cuinn
CrimthandCrimthann mac FidaigEóganachta/Dáirine
NíellNiall NoígíallachDál Cuinn
LoígaireLóegaire mac NéillDál Cuinn/Uí Néill
CorpriCoirpre mac Néill (ө. шамамен 463 ж.)Dál Cuinn/Uí Néill
AilillAilill Molt (ө. 482 ж.)Connachta/Uí Fiachrach
LugidLugaid mac Lóegairi (ө. шамамен 507 ж.)Uí Néill
Mac ErcéniMuirchertach mac Ercae (ө. шамамен 536 ж.)Uí Néill/Cenél nEógain
ÓengarbTúathal Máelgarb (ө. шамамен 544 ж.)Uí Néill
Aídprobably Áed mac Ainmuirech (ө. 598 ж.)Uí Néill/Cenél Conaill; хронологиялық тұрғыдан дұрыс емес сияқты
Aíd Olláinprobably Áed Uaridnach (ө. 612 ж.)Uí Néill/Cenél nEógain; хронологиялық тұрғыдан дұрыс емес сияқты
DiermaitDiarmait mac Cerbaill (ө. шамамен 565 ж.)Uí Néill? Тегі белгісіз.
FeáchnoFiachnae mac Báetáin (ө. 626 ж.), немесе Fiachnae mac Feradaig, Suibne MennCruthin/Dál nAraidi, немесе Uí Néill/Cenél nEógain
SuibneSuibne Menn (ө. 628 ж.)Uí Néill/Cenél nEógain
DomnallDomnall mac Áedo (ө. шамамен 642 ж.)Uí Néill/Cenél Conaill
Blathmac және Diarmaid басқа бірінің немересіBlathmac mac Áedo Sláine & Diarmait mac Áedo Sláine (екеуі де ө. 665 ж.)Оңтүстік Uí Néill
Snechta FínaFínsnechta Fledach (ө. шамамен 695 ж.)Uí Néill/Síl nÁedo Sláine
(Cathal mac Finguine)(ө. 742 ж.)Eóganachta/Eóganacht Glendamnach
The earliest surviving list appears in the Baile Chuind (The Ecstasy of Conn), a late 7th century poem in which Conn of the Hundred Battles experiences a vision of the kings who will succeed him. Many of these kings appear to correspond with the kings of later traditions, although the order is different, and some of the kings cannot be identified. The last four kings following Snechta Fína (Fínsnechta Fledach) do not correspond with any of the kings in later lists. The poem is therefore presumed to have been written during his time, and the kings who follow him are presumed to be fictional. With few exceptions, kings belong to Dál Cuinn (the Connachta and Uí Néill). Understood as a list of kings of Tara, it is not considered to be inclusive. A number of well known kings from the Laigin, Érainn, Ulaid and Cruthin, are missing. The chief rivals of Dál Cuinn after Conn's floruit (and others for a few centuries before) were the Dáirine (usually the Corcu Loígde during Dál Cuinn's era), two or three of whom are listed, but whose overkingdom in the south of Ireland collapsed in the 6th century. They were outmanoeuvred and replaced by the related Eóganachta, who established the Kingship of Cashel, soon to periodically rival Tara. The poem itself in its closing language probably mentions Cathal mac Finguine when young, and this can also be used to date the Baile Chuind to the late 7th or early 8th century. NamePresumed identityNotesNot namedConn CétchathachThe list recounts Conn's vision of the kings who will follow himArtArt mac CuinnDál CuinnMac Con moccu Lugde LoígdeLugaid Mac ConDáirineCorbmacCormac mac AirtDál CuinnCorpreCairbre LifechairDál CuinnFiechriFiachrae CássanCruthin and/or Airgialla?Dáire Drechlethanlikely Dáire DoimthechDáirineFéchoFíacha Sroiptine?Dál CuinnMuiredach TirechMuiredach TírechDál CuinnCrimthandCrimthann mac FidaigEóganachta/DáirineNíellNiall NoígíallachDál CuinnLoígaireLóegaire mac NéillDál Cuinn/Uí NéillCorpriCoirpre mac Néill (d. c. 463)Dál Cuinn/Uí NéillAilillAilill Molt (d. 482)Connachta/Uí FiachrachLugidLugaid mac Lóegairi (d. c. 507)Uí NéillMac ErcéniMuirchertach mac Ercae (d. c. 536)Uí Néill/Cenél nEógainÓengarbTúathal Máelgarb (d. c. 544)Uí NéillAídprobably Áed mac Ainmuirech (d. 598)Uí Néill/Cenél Conaill; seemingly misplaced chronologicallyAíd Olláinprobably Áed Uaridnach (d. 612)Uí Néill/Cenél nEógain; seemingly misplaced chronologicallyDiermaitDiarmait mac Cerbaill (d. c. 565)Uí Néill? Origins obscure. FeáchnoFiachnae mac Báetáin (d. 626), or perhaps Fiachnae mac Feradaig, father of Suibne MennCruthin/Dál nAraidi, or Uí Néill/Cenél nEógainSuibneSuibne Menn (d. 628)Uí Néill/Cenél nEógainDomnallDomnall mac Áedo (d. c. 642)Uí Néill/Cenél ConaillBlathmac and Diarmaid grandson of the other oneBlathmac mac Áedo Sláine & Diarmait mac Áedo Sláine (both d. 665)Southern Uí NéillSnechta FínaFínsnechta Fledach (d. c. 695)Uí Néill/Síl nÁedo Sláine(Cathal mac Finguine)(d. 742)Eóganachta/Eóganacht Glendamnach
Кейінгі қайта жаңғырту әрекеттері
Брайан Уа Нейл (1260 ж.т.), 13 ғасырдың ортасындағы Ирландияны англо-нормандардың отарлауына қарсы көтерілістерге қатысқан. Эдуард а Бриуис (1318 ж.т.), Брюстің Ирландиядағы жорығының бір бөлігі ретінде қатысқан.
Brian Ua Néill (d. 1260), as part of the mid 13th century revolts against Anglo Norman colonisation of Ireland
Edubard a Briuis (d. 1318), as part of the Bruce campaign in Ireland