АҚШ Әскери-теңіз күштерінің броненоссты круизері "Монтана"

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің броньды крейсері

USS Montana (ACR 13/CA 13), сондай-ақ "Броньды крейсер № 13" деп те аталатын, кейін Миссула деп қайта аталған және CA 13 ретінде қайта жіктелген, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің броньды крейсері болды. Ол Newport News Drydock & Shipbuilding Co. компаниясымен салынды; оның қазығы 1905 жылдың сәуір айында салынды, 1906 жылдың желтоқсанында суға түсірілді және 1908 жылдың шілдесінде қолданысқа берілді. АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін салынған броньды крейсерлердің соңғы класы болған Montana және оның бірдей кластағы кемелері төрт зеңбірекпен жабдықталған негізгі артиллериямен қаруланды, және олар ең жоғары жылдамдыққа ие болды.
Montana өзінің активтік қызметін Атлант мұхиты флотында өткізді. Ол Осман империясындағы американдық азаматтарды қорғау үшін Жерорта теңізіне екі рет сапар жасады, біріншісі 1909 жылы Жас түрктер төңкерісінен кейін, екіншісі 1913 жылы Балқан соғыстары кезінде. Montana сонымен қатар Орталық Америка елдеріндегі саяси тәртіпсіздікке қатысты, 1914 жылы Веракрустың оккупациясы кезінде Гаити мен Мексикаға десант жасақтарын жіберді. 1917 жылдың сәуір айында АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Montana конвойды сүйемелдеу және оқу кемесінің міндеттерін атқарды. 1918 жылдың қарашасында соғыс аяқталғаннан кейін жаңа міндет пайда болды – Еуропа майданынан американдық сарбаздарды қайтару. Ол Францияға алты рет барып, барлығы 8800 адамды әкеліп қайтарды. Содан кейін Montana Вашингтон штатындағы Пьюгет Саунд теңіз кемежайына ауыстырылды, онда ол қызметтен босатылды және Миссула деп қайта аталды. Ол 1930 жылға дейін резервтік флотта қалды, одан кейін Лондондық теңіз келісімінің шарттарына сәйкес жарамсыз деп жарияланды. Кеме ақыры 1935 жылы металл тескілеуге сатылып, бөлшектелді.

Дизайн

Монтананың ұзындығы 154 метр, ал ені 22 метр, су тартымы 8 метр болатын. Ол қалыпты жағдайда және толық жүктемеде ғарышқа шығатын. Кемені екі 4 цилиндрлі, тік үш есе кеңейтілген бу машинасы қозғалтқан, ал буды он алты көмірмен жұмыс істейтін Babcock & Wilcox су түтік қазандықтарымен қамтамасыз етілді, олар төрт түтікке біріктірілген. Машиналардың қуаты 100 м/с жылдамдықпен жүруге мүмкіндік берді, ең жоғары жылдамдығы - 100 м/с. Оның 914 офицер мен сарбаздан тұратын экипажы бар еді. Бастапқыда әскери мачталармен жабдықталған Монтананың алдыңғы мачтасы 1911 жылы торлы мачтамен ауыстырылды. Монтананың негізгі қаруында екі екі мұнаралы, 40 калибрлі Mark 3 зеңбірегі болды, біреуі алдыңғы, екіншісі артқы жағында орналасқан. Бұларға қосалқы қару ретінде казематтарда орналасқан 40 калибрлі Mark 8 зеңбіректерінен тұратын 16 зеңбірек қосылды. Торпедалық катерлерге қарсы қорғаныс үшін ол казематтарда немесе корпустағы спонсондарда орналасқан бір тұғырлы орналасқан 22 50 калибрлі зеңбірек тасыды. Сонымен қатар, ол 12 3 фунттық автоматты және 4 1 фунттық автоматты зеңбіректерді қоса алғанда, түрлі кіші қарулармен жабдықталған. Басқа да заманауи броненосстық крейсерлер сияқты, ол да су сызығының астында орналасқан төрт торпеда түтігімен қаруланды. Монтана Krupp цементтелген болат және ескі Harvey болат комбинациясымен қорғалған. Кеменің бронелі белдеуі 3 дюйм қалыңдығында болды, ал бронелі палубаның максималды қалыңдығы 3 дюймді құрады. Басты батарея мұнараларының беттері, сондай-ақ басқару мұнарасының қабырғалары да осы қалыңдыққа ие болды. 1908 жылдың 8 қазанында Филадельфияда оттық шоудың бөлігі ретінде жарық шоуы өтті. Шоу барысында оның іздеу шамдары Филадельфия полиция департаментінің бу кемесінің операторын соқыр етіп тастады, нәтижесінде кеме "Visitor" кемесімен сәл соқтығысты, ол өртті сөндіруге көмектесу үшін кемеге баруға дайындалып жатқан. Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында тоқтағаннан кейін, ол Кариб теңізі арқылы оңтүстікке қарай жол тартты және 29 қаңтарда Панаманың Колон қаласына жетті. Сол жерде ол Арнайы қызмет жасағына қосылды. Бұл міндет екі рет тоқтатылды; екіншісі сәуір айында болды, себебі жас түрк революциясынан кейін Осман империясындағы тұрақсыздық американдық мүдделерге қауіп төндірді. Монтана Кубаның Гуантанамо шығанағынан 2 сәуірде шығып, американдықтарды қорғау үшін Жерорта теңізіне жіберілді. Ол 23 шілдеге дейін сол жерде болды, содан кейін Гибралтардан шығып, 3 тамызда Бостонға келді. Содан кейін ол АҚШ-тың шығыс жағалауын патрульдеуге қайта оралды. Кеме Аргентинадан 30 маусымда шығып, 22 шілдеде Хэмптон Роудсқа оралды. Келесі үш ай бойы бейбіт уақыттағы әдеттегі жұмысын жалғастырғаннан кейін, Монтана президент Уильям Говард Тафты Теннесси штатының Панамаға сапарына шығарып салуға міндеттелді. Екі кеме 10 қарашада Чарльстоннан бір аптаға созылған сапарға шықты. 1911 жылдың 26 шілдесінде Монтана Атлантика резервтік флотына ауыстырылды және ол Портсмут теңіз жайындағы жөндеу жұмыстарын бастады, ол 1912 жылдың 11 қарашасына дейін жалғасты. Сапар 1913 жылдың маусым айына дейін созылды, ол Бейрут, Искендерун және Мерсин қалаларында тоқтады. Құрама Штаттарға оралғаннан кейін кеме Американың шығыс жағалауындағы жаттығу круиздерін, сондай-ақ Мексика, Куба және Гаитиге круиздерін жалғастырды. Сол жылы 28 сәуір мен мамыр айының басында Монтана АҚШ-тың Веракрус қаласын басып алуына қатысты, онда кеменің командирі Луис Маккой Налтон қала ішіндегі басып алу кезінде шабуыл жасаған топты басқарды. Монтана сонымен қатар соғыста қаза тапқан он жеті теңізші мен теңіз жауынгерлерінің денелерін Нью-Йоркке алып келді, 10 мамырда жетті. Сол жерде әскери-теңіз күштері президент Вудро Вильсон мен әскери-теңіз күштерінің хатшысы Джозефс Дэниелстің қатысуымен рәсім өткізді.

Montana was 504 feet (154 m) long overall and had beam of 72 feet (22 m) and a draft of 25 feet (8 m). She displaced normally and up to at full load. The ship was propelled by two 4 cylinder, vertical triple expansion engines, with steam provided by sixteen coal fired Babcock & Wilcox water tube boilers trunked into four funnels. The engines were rated at , which produced a top speed of She had a storage capacity for up to of coal, which allowed her to steam for at a speed of She had a crew of 914 officers and men. Originally fitted with a pair of military masts, Montana had her foremast replaced with a cage mast in 1911. Montana was armed with a main battery of four 40 caliber Mark 3 guns in two twin gun turrets, one forward and one aft. These were supported by a secondary battery of sixteen 40 caliber Mark 8 guns mounted in casemates, eight on each broadside. For defense against torpedo boats, she carried twenty two 50 caliber guns in single pedestal mounts either in casemates or sponsons in the hull. She also carried a variety of smaller guns, including twelve 3 pounder automatic guns and four 1 pounders. Like other contemporary armored cruisers, she was also armed with four torpedo tubes located below the waterline in her hull. Montana was protected by a combination of Krupp cemented steel and older Harvey steel. The ship's armored belt was thick and the maximum thickness of the armor deck was 3 in thick. The main battery turret faces were thick, as were the sides of the conning tower. On 8 October 1908 she put on a searchlight display as part of a fireworks display at Philadelphia. During the display her searchlights blinded the operator of Philadelphia Police Department steamer that then had a slight collision with a barge that "Visitor" was going to, to help put out a fire on board caused by malfunctioning fireworks. After a stop in Charleston, South Carolina, she continued south through the Caribbean Sea, arriving at Colón, Panama on 29 January. There, she joined the Special Service Squadron. This duty was interrupted twice; The second came in April, owing to instability in the Ottoman Empire following the Young Turk Revolution that threatened American interests. Montana departed Guantanamo Bay, Cuba, on 2 April, when she was sent to the Mediterranean to protect Americans in the region. She remained there until 23 July, when she left Gibraltar, arriving in Boston on 3 August. She thereafter returned to her normal operations patrolling the eastern coast of the United States. The ship left Argentina on 30 June and arrived back in Hampton Roads on 22 July. After resuming her normal peacetime routine for the following three months, Montana was tasked with escorting President William Howard Taft aboard Tennessee for a trip to Panama. The two ships departed Charleston on 10 November for the visit, which lasted a week. On 26 July 1911, Montana was transferred to the Atlantic Reserve Fleet and she began an overhaul at the Portsmouth Navy Yard that lasted until 11 November 1912. During the trip, which lasted until June 1913, she made stops in Beirut, İskenderun, and Mersin. After returning to the United States, the ship resumed her peacetime routine of training cruises off the American east coast, as well as cruises to Mexico, Cuba, and Haiti, over the following year. Later that year, for a few days between 28 April and early May, Montana took part in the United States occupation of Veracruz, where the ship's commander, Louis McCoy Nulton, led a landing party in the city during the occupation. Montana also carried the remains on the seventeen sailors and marines who had been killed in the fighting back to New York City, arriving on 10 May. There, the Navy held a ceremony attended by President Woodrow Wilson and Secretary of the Navy Josephus Daniels.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

АҚШ 1917 жылғы 6 сәуірде Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін «Монтана» кемесіне бастапқыда Йорк өзені аймағында адамдар мен жабдықтарды тасымалдау және оқу жаттығуларын жүргізу міндеті жүктелді. 17 шілдеде ол «Крейсерлік және көлік күштері» құрамына қосылды. 1917 және 1918 жылдары ол Хэмптон-Роудс, Нью-Йорк қаласы және Нова-Шотландияның Галифакс портынан Францияға конвойлерді сүйемелдеумен айналысты. 1918 жылдың басында «Монтана» Чесапик шығанағында АҚШ Әскери-теңіз академиясының курсанттарын оқыту үшін қысқа мерзімге оқу кемесі ретінде пайдаланылды. 1918 жылдың қыркүйегінде «Монтана» «Джорджия» линкоры, «Солтүстік Каролина» бронекерлері және «Ратберн» эсминецімен бірге Францияға тағы бір әскерлік конвойге қатысты. Конвойге «Принцесса Матоика», «Президент Грант», «Монголия», «Рижндам», «Вильгельмина» және «Асканиус» британдық кемелері кірді. Келесі айда ол «Небраска» линкорымен бірге Ливерпульге бет алған он екі британдық сауда кемесін сүйемелдеді. 1918 жылдың қарашасында одақтастардың жеңісінен кейін «Монтана» Францияға американдық әскерлерді Еуропадан қайтару процесін бастау үшін жіберілді. 1919 жылдың шілдесіне дейін ол Франция мен АҚШ арасында алты рет қарым-қатынас жасап, барлығы 8800-ге жуық американдық әскерді тасымалдады. Репатриация жұмыстары аяқталғаннан кейін «Монтана» АҚШ-тың батыс жағалауына ауыстырылды. 16 тамызда ол Сиэтлдегі Пьюджет Саунд теңіз кемежайына жетті және 1921 жылдың 2 ақпанына дейін онда қалды. Осы уақыт аралығында 1920 жылдың 7 маусымында кеме «Миссула» деп қайта аталды, ал оның бастапқы аты жоспарланған «Оңтүстік Дакота» класындағы линкорлардың біріне берілді. 1921 жылы қызметтен босатылған «Монтана» 1930 жылдың 15 шілдесіне дейін Әскери-теңіз күштерінің тізілімінде болды. Одан кейін Лондондық теңіз келісімінің шарттарына сәйкес кеме тізілімнен шығарылды. 29 қыркүйекте ол Джон Ирвинге сатылып, 1935 жылы сүңгітілді.

After the United States entered World War I on 6 April 1917, Montana initially was tasked with transporting men and materiel in the York River area, along with conducting training exercises. On 17 July, she was assigned to the Cruiser and Transport Force; she spent the majority of 1917 and 1918 escorting convoys from Hampton Roads, New York City, and Halifax, Nova Scotia to France. In early 1918, she was briefly used as a training ship for naval cadets from the United States Naval Academy in the Chesapeake Bay. In September 1918, Montana took part in another troopship convoy to France with the battleship Georgia, the armored cruiser North Carolina, and the destroyer Rathburne. The convoy consisted of the transports Princess Matoika, President Grant, Mongolia, Rijndam, Wilhelmina, British steamer Ascanius. The following month she joined the battleship Nebraska to escort twelve British merchant ships bound for Liverpool. Following the Allied victory in November 1918, Montana was sent to France to begin the process of transporting American soldiers back from Europe. By July 1919, she had made six round trips between France and the United States, carrying a total of some 8,800 American soldiers. After the conclusion of the repatriation effort, Montana was transferred to the west coast of the United States. She arrived in the Puget Sound Navy Yard in Seattle on 16 August, where she remained until 2 February 1921, when she was decommissioned. During this period of inactivity, she was renamed Missoula on 7 June 1920 so her original name could be used for one of the planned South Dakota class battleships, and she reclassified with the hull number CA 13. Though decommissioned in 1921, the ship remained in the Navy's inventory until 15 July 1930, when she was formally stricken from the naval register, according to the terms of the London Naval Treaty, which placed aggregate tonnage limits on the cruiser fleets of the signatory countries. She was sold to John Irwin Jr. on 29 September and was eventually broken up in 1935.