Кіріспе

Партолон (қазіргі жазуы: 'Parthalán') – ортағасырлық ирланд христиандық тарихи ойлар жинағындағы кейіпкер, ол Ирландияға қоныстанған алғашқы топтардың бірін жетектеген деп айтылады. 'Партолон' есімі Киелі кітаптағы Варфоломей (Bartholomew) есімінен шыққан, және бұл кейіпкер христиандық тарихи ойлар жинағындағы Әулие Иероним мен Севильялық Исидордың еңбектерінде кездесетін кейіпкерден алынған болуы мүмкін.

Сипаттама

Көптеген нұсқаларында Партолон Ирландияға қоныс аударған екінші топтың басшысы болып есептеледі, олар – Партолон ұрпақтары (Muintir Partholóin). Олар Нұхтың топан суынан кейін шамамен 300 жыл өткен соң адам жасамаған аралға келіп, егін шаруашылығын, тамақ дайындауды, сыра қайнатуды және құрылыс салуды бастайды. Бірнеше жылдан соң, олардың бәрі бір апта ішінде обадан қаза табады.

Британ тарихы

Партолон туралы сақталған ең ерте жазба 9 ғасырдағы британдық латындық жинақ – Historia Brittonum-да кездеседі, бұл жинақтың авторы – Ненний. Онда Ирландия үш түрлі топпен үш рет қоныстанғандығы айтылады, ал біріншісі Ибериядан "Партолом" мың ізбасарымен келген, олардың саны төрт мыңға жеткен, бірақ бір апта ішінде обадан қырылып қалған.

Лебор Габала Эрен

XI ғасырдағы Ирландияның христиандық псевдотарихы – «Лебор Габала Эренн» Ирландия алты рет қоныстанғандығын, ал Партолон мен оның ізбасарлары екінші топ болғандығын айтады. Бұл сан «Әлемнің алты дәуірі» деп аталуы мүмкін. «Лебор Габала» бойынша, Ирландия Цессаир мен оның серіктерінің су тасқынынан қайтыс болғаннан кейін адамсыз қалған. Онда Партолонның Грекиядан келгені, ол – Сераның ұлы, ал Сера – Срудың ұлы екені, ал Сру – Жафеттің ұлы Магогтың ұрпағы болғандығы, ал Жафет – Нойдың ұлы екені айтылады. Партолон және оның халқы Сицилия мен Иберия арқылы кемемен Ирландияға келді, су тасқынынан кейін 300 немесе 312 жыл өткен соң Инбер Скенеге (Керри графтығындағы Кенмаре) қонды. Партолонмен бірге оның әйелі (Делгнат), үш ұлы (Сланга, Рудриге және Лейглин), ұлдарының әйелдері (Нерба, Чичба және Сербнад) және мыңдаған ізбасарлары болды. Партолон мен оның бүкіл халқы – бес мың ер адам мен төрт мың әйел – бір апта ішінде қазіргі Таллахт маңындағы Сенмагта («ежелгі жазық») обадан қайтыс болды.

Форас Феаса ар Эринн

Сеатхрун Сеитинннің 17 ғасырдағы жинағы Foras Feasa ar Érinn олардың б.з.д. 2061 жылы келгенін айтады. Онда Партолон Грекия патшасы Сераның ұлы екені және өз ата-анасын өлтіргеннен кейін туған жерінен қашқандығы жазылған. Ол ата-анасына жасалған шабуыл кезінде сол көзінен айырылды. Ол және оның ізбасарлары Грекиядан Сицилия арқылы шығып, екі жарым ай саяхат етіп, батыстан Ирландияға келді. Сейтинннің айтуынша, Партолон келген кезде Ирландияда бір ашық жазық, үш көл және тоғыз өзен болған. Партолон тағы төрт жазықты дамытып, тағы жеті көл жерден атып шықты. Белгілі бір тұлғалар мал шаруашылығын, егін салуды, тамақ пісіруді, тұрғын үйлерді, сауданы енгізгені және аралды төрт бөлікке бөлгені айтылады. Партолон Ирландияны төрт ұлына – Эр, Орба, Ферон және Фейрганаға бөлді. Сейтинннің баяндамасында, Маг-Ита шайқасында, Ирландиядағы алғашқы шайқаста, Партолон Cichol Gricenchos басқарған Фомориандармен шайқасып, жеңіске жетті. Сейтинннің Lebor Gabála-да кеңейткен өлеңі Партолон мен оның әйелі Дельгнаттың Ерне өзенінің сағасына жақын кішкентай аралда қалай өмір сүргенін айтады. Бір күні Партолон өзінің иелігін аралап жүргенде, Дельгнат Топа есімді қызметшіні азғырып алды. Содан кейін олар Партолонның сырасын ішті, оған тек алтын түтікше арқылы ғана қол жеткізуге болатын. Партолон бұл аферді сырасын ішіп, түтікшеде Дельгнат пен Топаның аузынан қалған дәмін сезгенде білді. Ашуға еріп, ол Дельгнаттың иті мен Топаны өлтірді. Бірақ Дельгнат өкініш білдірмей, Партолонды кінәлады, оларды жалғыз қалдыру – әйелге бал, мысыққа сүт, шеберге өткір құралдар немесе балаға ет ұсынумен бірдей екенін, олардың пайдаланбауын күтудің қате екенін айтты. Бұл Ирландиядағы алғашқы адалдық бұзу және қызғаныш оқиғасы ретінде тарихқа енді. Бұл арал Дельгнаттың иті Саймердің құрметіне Инис Саймера деп аталды.

Төрт қожайынның жылнамалары

Төрт қожайынның жылнамасында олар 2520 жылы Anno Mundi (әлем жаратылғаннан кейін) келгені айтылады. Бұл еңбекте жұмақ ауруы олардың келгенінен 300 жыл өткен соң, мамыр айында келді, және бір ғана адам аман қалды: Партолонның бауыры Старнның ұлы Туан. Аңыз бойынша, болашақты көре білетін Туан ирланд тарихы туралы білімнің қазынасы болды, себебі ол әртүрлі түрімдерде ұрпақтан ұрпаққа дейін өмір сүрді. Жануарларға айналу арқылы ол ғасырлар бойы тірі қалды және Колм Сильдің заманында (6-шы ғасыр) Каирелл есімді басшының ұлы болып қайта дүниеге келді. Ол бәрін есте сақтап, Партолонның тарихын сақтап қалды.