Кіріспе
Жоғарғы Вольтаның 1959-1966 жылдар аралығындағы тұңғыш президенті Морис Навалагмба Ямеого (31 желтоқсан 1921 – 15 қыркүйек 1993) 1960 жылдан 1966 жылға дейін Жоғарғы Вольта Республикасының, қазіргі Буркина-Фасоның, тұңғыш президенті болды. "Монсье Морис" тәуелсіздік алған сәттегі Вольта мемлекетінің символы болды. Дегенмен, оның саяси өрлеуі қиындықтарсыз жүрген жоқ. 1946 жылдан бері колониялық әкімшілікте қызмет еткен Морис Ямеого, шешендік өнерінің арқасында Жоғарғы Вольтаның қарбалас саяси аренасында өзін таныстыра алды. 1957 жылдың мамырында ол Оуэзин Кулибали құрған коалициялық үкіметке ауыл шаруашылығы министрі және Вольта демократиялық қозғалысының (MDV) мүшесі ретінде қосылды. 1958 жылдың қаңтарында Кулибали, Морис Ямеого мен оның жақтастарын үкіметте жоғарылау мүмкіндігімен алмастырып, Вольта демократиялық одағы – Африка демократиялық ассамблеясына (UDV RDA) қосылуға көндірді. Морис Ямеого ішкі істер министрі болып тағайындалды, бұл оған 1958 жылдың қыркүйегінде Кулибали қайтыс болғаннан кейін үкімет басшысының міндетін уақытша атқаруға мүмкіндік берді. Оның саяси өрлеуіне жағдайлар ықпал етті. 1958 жылдың 11 желтоқсанында Жоғарғы Вольта Республикасы жарияланғаннан кейін, ол Леопольд Седар Сенгор қолдаған Мали Федерациясына қатысты күрт бетбұрыс жасады. Вольта ассамблеясы Жоғарғы Вольтаның Федерацияға кіруін қолдады, бірақ Ямеого саяси тәуелсіздік пен Conseil de l'Entente-мен шектеулі экономикалық интеграцияны таңдады. Содан кейін Ямеого даулы амалдар арқылы парламенттік оппозицияны жойды. UDV RDA оның жауларынан тазартылды және ол бір партиялық жүйені орнатып, Жоғарғы Вольта 1960 жылдың 5 тамызында тәуелсіздік алғанға дейін диктатураның ықпалына түсті. Сыртқы саясатта Ямеого Кот-д'Ивуар президенті Феликс Уфуэ-Буаньидің халықаралық жетістіктеріне қызғанышпен қарады, ол Кваме Нкруманың "прогрессивті" Ганасымен уақытша кедендік одақ құрып (1961-1962 жж.), коммунистерге қарсы тұрды. Дегенмен, Уфуэ-Буаньи оның ең жақын одақтасы болып қалды және 1965 жылдың желтоқсанында Ямеого онымен екі елдің азаматтарына екіұлттық беру туралы келісімге қол қойды. Бірақ бұл жоба іске аспады. 1966 жылдың 3 қаңтарында қатаң қаржылық шектеулер салдарынан Ямеогоның жемқорлыққа толы режимі кәсіподақтар, дәстүрлі басшылар мен дін қызметкерлері ұйымдастырған бейбіт наразылықпен құлатылды. 1993 жылы президент Блез Компаоре оны оңалтудан кейін қайтыс болды.
Maurice Nawalagmba Yaméogo (31 December 1921 – 15 September 1993) was the first President of the Republic of Upper Volta, now called Burkina Faso, from 1960 until 1966. "Monsieur Maurice" embodied the Voltaic state at the moment of independence. However, his political ascension did not occur without difficulties. As a member of the colonial administration from 1946, Maurice Yaméogo found a place for himself in the busy political landscape of Upper Volta thanks to his skill as a speaker. In May 1957, during the formation of the first Upper Voltaic government instituted under the Loi Cadre Defferre, he joined the coalition government formed by Ouezzin Coulibaly, as minister for agriculture and a member of the Voltaic Democratic Movement (MDV). In January 1958, threatened by a vote of censure, Coulibaly enticed Maurice Yaméogo and his allies in the assembly to join the Voltaic Democratic Union African Democratic Assembly (UDV RDA) in exchange for promises of promotion within the government. Maurice Yaméogo rose to be his second in command, with the portfolio of the Interior, a position which allowed him to assume the role of interim head of government, following Coulibay's death in September 1958. His rather shaky political ascendancy was reinforced by circumstances. After the proclamation of the Republic of Upper Volta on 11 December 1958, he made a surprising volte face with respect to the Mali Federation advocated by Léopold Sédar Senghor. The Voltaic assembly supported Upper Volta's membership in the Federation, but Yaméogo opted for political sovereignty and limited economic integration with the Conseil de l'Entente. Then, by means of controversial manoeuvres, Yaméogo eliminated all parliamentary opposition. The UDV RDA was purged of his enemies and he imposed a one party system. Upper Volta found itself under a dictatorship even before its independence on 5 August 1960. In foreign policy, Yaméogo envied and admired the international success of his colleague Félix Houphouët Boigny, the President of Côte d'Ivoire, who defied the anti communists by establishing an ephemeral customs union (1961–1962) with the "progressivist" Ghana of Kwame Nkrumah. Houphouët Boigny nevertheless remained his closest ally and in December 1965, Yaméogo signed an agreement with him to extend dual nationality to citizens of both countries. However, this project did not reach fruition. On 3 January 1966, as a result of severe financial austerity measures, Yaméogo's corrupt regime was overthrown by a peaceful protest organised by the unions, traditional chieftains and the clergy. In 1993, he died after having been rehabilitated by President Blaise Compaoré.
Ерте өмір
Оның ресми өмірбаянына сәйкес, Морис Ямеого 1921 жылғы 31 желтоқсанда Уагадугудан батысқа қарай 98 км қашықтықтағы Кудугу қаласында, егіз әпкесі Ваманегдомен бірге дүниеге келді. Ол мосси шаруаларының ұлы еді, және оларды "көптеген ырым-сенімдерге берілген, дінсіз отбасы" деп сипаттады (Нуалагма деп те жазылады). Осы бейімділігінен оның отбасында зор мазақтауларға ұшырады. Оны шомылдыру рәсімін өткізген священник Ван дер Шаегу оған Морис атты әулиені қамқоршы етіп берді. 1934 жылғы 5 қыркүйекте ол отбасын тастап, білімін жалғастыру үшін кетті. Осының нәтижесінде ол Жоғарғы Вольтаның болашақ жұлдыздарымен, мысалы, Жозеф Ки Зербо, Жозеф Уэдраого және Пьер Тапсобамен танысты, олармен тығыз достық қарым-қатынас орнатты. Алайда, оның қарым-қатынастары шіркеулік стандарттардан алыстады.
Кәсіби мансап
Мектепті бітіре алмағанына қарамастан, Ямеогоның білімі француз колониялық әкімшілігінің кеме жөнелтпесі кеңсесінің қызметкері ретінде қоғамдық лауазымға ие болуға мүмкіндік берді. Бұл өте беделді қызмет табыс, қауіпсіздік және мәртебемен байланысты болды. Ямеого мұны ұнатпады, бірақ ақырында Кудугудан шыққан білімді әйел, Фелисити Загреге үйленуге келісті. Олар өздерін Кудугудың "эволюциялаған" жұп ретінде таныстырды; Фелисити қаладағы еуропалықтар сияқты киінетін жалғыз африкалық әйел болды. Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты Ямеого Африканың "эволюциялаған" азаматтары үшін жұмақ саналған Кот-д'Ивуардың оңтүстігіндегі Абиджанға жіберілді. Ол онда әлеуметтік жағдайын жақсартуға тырысты. Абиджанда Ямеого Вольталық кәсіпкерлердің жұмысшыларды заңсыз саудалап, ірі плантацияларды жұмыспен қамтамасыз ететініне қатты таң қалды. Жоғарғы Вольтада Морис те француз колониялық әкімшілігінің Әкімшілік, Есеп және Қаржы қызметтерінде (SAFC) клерк болып жұмыс істеді. Осы мақсатта ол Дедугу және Кудугу сияқты қалаларға тағайындалды. Кейін Ямеого өз мекемесінің CFTC кәсіби одағының (Француздық христиандық жұмысшылар конфедерациясы) төрағасы және CFTC Жоғарғы Вольтасының вице-президенті болып тағайындалды.
Алғашқы саяси мансап
Соғыстан кейін туған қаласына оралғаннан кейін, ол 1946 жылдың 15 желтоқсанында Кот-д'Ивуардың бірінші аумақтық ассамблеясына Кодугудың бас кеңесшісі болып сайланды. Жоғарғы Вольта 1932 жылдан кейін құлдырап, Кот-д'Ивуар, Француз Суданы және Нигер арасында бөлінді. Бұл Жоғарғы Вольта халқына ұнаған жоқ, олар 1946 жылдың қараша айында Филипп Зинда Каборені Жоғарғы Вольтаны қайта құру мандатымен Француз Ұлттық Ассамблеясына сайлады. Ямеого өзінің мансабын тездету ниетімен Каборенің төңірегіне жиналды. 1947 жылдың 24 мамырында Каборе қайтыс болғанда, Ямеого өзін оның рухани жалғасы ретінде көрсетті. Ассамблеяда елу орын болды, оның отыз төртін Жоғарғы Вольта бөлінген кезде сайланған бас кеңесшілер иеленді. Ямеого осы топтың бір бөлігі болды және Африка Демократиялық Ассамблеясының (АДА) жергілікті бөлімшесі – Каборенің Вольталық Демократиялық партиясының (ВДП) құрамында отыруды жоспарлады. Алайда, ВДП АДА сайлауда жеңіліске ұшырады. 1948 жылдың 30 мамыры мен 20 маусымы аралығындағы аралық сайлауда ол сайлауға қойылған он алты орынның тек үшеуін ғана жеңіп алды, ал қалған он үш орынды Вольталық одақ (ВО) иеленді. Содан кейін 1948 жылдың 27 маусымында Анри Гису басқаратын ВО-ға ВДП АДА-дан көшті. Талқылау кезінде Ямеого назардан тыс қалды. Ашуланған ол партия ішінде өз даусын білдіруге тырысты, бірақ оны тым амбициялы деп таныды және оның өтініштері қабылданбады. Сондықтан ол жергілікті тұрғындар кеңесі ірі кеңесші лауазымына таңдалған еуропалық Гоарниссонға тікелей жүгінуге шешім қабылдады. Ямеого Жоғарғы Вольтадағы Француз Батыс Африкасының бас кеңесшісі болып сайланды. Бұл үлкен жетістік болды, өйткені Ямеогоның жасы жиырма алтыға да толмаған еді. Оның бас кеңесші ретіндегі портреттері ата-анасы мен достарының үйлерін безендірді. Дакарда оның әйелі Фелисити үйдің иесі рөлін ойнады, генерал-губернатор Поль Бешарды салтанатты түрде қабылдады, «жетілгендер» мен Ямеогоның әріптестерін, соның ішінде вице-мэр Ламин Гее, Ұлы Кеңестің төрағасын қабылдады. 1951 жылдың 17 маусымында өткен заң шығарушы сайлауда ВДП АДА дәрігер Әли Барромен бірге біртұтас тізімді ұсынды, ал ВО ішкі келіспеушілікке тап болды. Жозеф Кономбо Жоғарғы Вольта мүдделерін қорғау одағының негізгі партиялық тізімін ұйымдастырды, ол 249 940 дауыстан 146 861 дауыс алып, төрт орынның үшеуін жеңіп алды. ВО-ның сол қанаты, шығып бара жатқан депутат Наци Бони басқаратын «Жоғарғы Вольта мүдделерінің экономикалық және әлеуметтік әрекеті» тізімін де ұсынды, ол 66 986 дауыспен төртінші орынды иеленді. Ал осы арада екі бас кеңесші, Бугурауа Уэдраого мен Морис Ямеого, сәттілікке жете алмаған тәуелсіз тізімді ұсынды. Ол шенеуніктер клубын құруға қатысты. Сол жылы ВО-ның екі қанаты қақтығысты. Бір жағынан, Наци Бони 1954 жылдың 27 қазанында Африка дамуы үшін халық қозғалысын (АДХҚ) құрды. Екінші жағынан, партия басшылары 1954 жылдың желтоқсанында Африка халықтарының білім беруі үшін әлеуметтік партияны (АХБП) құру үшін ВО-ны таратып жіберді. Ямеого тағы да өзін орталыққа қойып, жеке топ құруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Оның досы Пьер Тапсобаны қамтитын 1956 жылдың 2 қаңтарындағы заң шығарушы сайлаудағы тізімі жеңіліске ұшырады. Сондай-ақ, ол Уагадугудың жаңа сайланған мэрі Жозеф Уэдраогоға қала әкімінің бас хатшысы лауазымына өтініш білдірді.
Жоғарғы Вольтаның министрі (Loi Cadre Defferre) (19571958)
1956 жылғы 29 қыркүйекте ПСЕМА ПВД РДА-мен бірігіп, Біріккен Демократиялық Партияны (БДП) құрды. Осы екі партиямен байланысы болғанына қарамастан, Ямеого 1956 жылғы шілдеде Герард Канго Уэдраого мен француз капитаны Мишель Доранж құрған Вольталық Демократиялық Қозғалысына (MDV) қосылды, онда ол қаржылық бақылаушы рөлін атқарды. 1957 жылғы 30 наурыздағы аумақтық сайлауда Морис Ямеого жетекшілік еткен MDV тізімі Кудугуда оның туысы Денис Ямеого және гаитилік араб Надер Атие болды. Олар Генри Гиссу жетекшілік еткен БДП тізімінен күтпеген жеңіске жетіп, сайлауға қойылған алты орынның барлығын жеңіп алды. БДП-да 39 орын, MDV-де 26 орын, ал Наци Бонидің MPEA-сында 5 орын болды. Біраз уақыттан соң БДП-да шиеленіс туды. 1957 жылғы қыркүйекте өткен тергеу отырыстарында ПСЕМА-ның бұрынғы жетекшісі Джозеф Кономбо өз партиясының Оуэззин Кулибали бақылауындағы РДА-ға қосылуын жоққа шығарды. Кономбо ПСЕМА-ны қайта құру үшін коалициялық үкіметтен тағы алты депутатпен бірге шығып кетті. Осы оқиғалардан кейін UDV РДА ассамблеяда абсолютті көпшілікке ие болды, ал 1957 жылғы желтоқсанда ПСЕМА, MPEA және MDV-ден құралған Оуэззинге қарсы парламенттік топ құрылды. Осылайша, Ямеого үкімет мүшесі болғаннан кейін парламенттік оппозицияға өтті. 17 желтоқсанда Джозеф Кономбо жаңа парламенттік топты тағайындау және үкіметке сенімсіздік білдіру туралы ұсыныс енгізді, ол қабылданды. Кулибали отставкаға кетуден бас тартты: «Кадрлық заң» бойынша сенімсіздік дауысы болған жағдайда үкімет «отставкаға кете алады», бірақ ол «қызметтен алынбады» делінген жоқ. Ол өзімен бірге Кудугудан MDV депутаттарын (Надер Атие, Габриэль Траоре және Денис Ямеого) алып келді. 1958 жылғы 28 шілдеде Оуэззин Кулибали денсаулығына байланысты Парижге апарылды, ал Ямеого оның орнына жауапкерлікке тартылды. 1958 жылғы 4 қыркүйекте Оэззин Кулибали қайтыс болды, ал Морис Ямеого үкімет басшысы міндетін атқарушы болды.
Жеке билікті орнату
Жоғарғы Вольта халқы 1958 жылғы 28 қыркүйекте Француз қоғамдастығының конституциясын бекіткеннен кейін, осылайша мемлекеттік автономиясын күшейткен соң, аумақтық ассамблея 1958 жылғы 17 қазанда Оуэззин Кулибалидің орнына кімді тағайындау керектігін анықтау үшін жиналды. Сол күні Моро Наба Кугри конституциялық монархия құруға сәтті болмады. Жоғарғы Вольтадағы француз армиясының командирі полковник Шевроның қолдауына ие болған Кугри ассамблея төңірегіне шамамен 3000 жақтасын жинап, кеңестің жаңа президентін сайлауға әсер етуге тырысты. Ямеогоның осы демонстрацияға жылдам реакциясы, әрине, 20 қазанда өткен ассамблеяның қайта дауыс беруінде оның пайдасына ойнады, сол дауыс беруде ол кеңес президенті болып сайланды.
Парламенттік оппозицияны жою
1958 жылдың сәуірінен бастап аумақтық ассамблеядағы оппозиция Африкалық қайта топтасу партиясының (PRA) жергілікті бөлімшесі – Вольталық қайта топтасу қозғалысы (MRV) ретінде бірікті. Ямеого өзінің жаңа өкілеттіктерін пайдаланып, 28 ақпанда ассамблеяны таратып жіберді. Сайлау округтері қайта бөлінді. Ең сирек қоныстанған екі округте көпшілік дауыс беру жүйесі, ал ең көп қоныстанған екі округте пропорционалдық өкілдік жүйесі қабылданды. Бұл маневр UDV RDA партиясына 19 сәуірдегі заң шығарушы сайлауда 64 орын жеңіп алуға мүмкіндік берді. MRV PRA партиясы тек 11 (немесе 9) орын ғана жеңді. Ешкім "Монсье Морис" деп аталған ол кісіге қарсы тұра алмады. Тіпті оппозицияның ең бейтарапты мүшелері, Герар Канго Уедраого бастаған, 1959 жылдың күзінде UDV RDA партиясына қайта қосылып, MRV қозғалысын ресми түрде тоқтатты. Парламенттік оппозиция жойылды. 1959 жылдың 11 желтоқсанында Ямеого Жоғарғы Вольта Республикасының бірінші президенті болып, қарсылықсыз сайланды. Өте күдікпен қараған Ямеого шетелде болғандағы билікті өз штатындағы жалғыз еуропалық – колониялар әкімшісі Мишель Фреюске сеніп тапсырды. Бұл ерекше шара оған оппозицияға қарсы заңнамалық құралдар жасауға мүмкіндік берді. Екі күннен кейін Бони тағы да талпыныс жасап, Республикалық бостандық партиясын (PRL) құрды. Бір партиялық жүйе бекітілді. 12 наурызда Республика Президенті Нацист Бони мен Жозеф Уэдраогоны келісу кездесуіне шақырды. Олар бас тартты. Жауап ретінде Ямеого оларды 2 шілдеде тұтқындатып, Гором-Гором түрмесіне қамады, ал Нацист Бони тағы да елден қуылды. Ямеогоға кеңейтілген өкілеттіктер берген жаңа конституция қабылданды. Бұл конституция 6 қарашада Ұлттық Ассамблеяда мақұлданды және 27 қарашада халық референдумы арқылы бекітті. немесе Анри Гиссуды Парижге жіберді. Аз ғана саяси тұтқындар режиміне қолдау білдірген жай ғана мәлімдеме жасау шартымен босатылды. Жозеф Уэдраого 1962 жылдың ақпанында UDV RDA партиясының екінші съезінде партияға қайта қабылдануды сұрады. Съез барысында Ямеого партия төрағасы лауазымынан алынып, оның орнына бас хатшы болып тағайындалды, ол қозғалыстың жетекшісі ретінде бұл қызметті атқарды.
Параноя, министрлік тұрақсыздығы және сыбайлас жемқорлық
Ямеого 1963 жылғы 13 қаңтарда көрші ел Тогодағы төңкерістен кейін, президент Сильванус Олимпионың қазасына әкелген соң, көбірек параноик болды. Төңкерістен екі күн өткен соң Жозеф Уэдраого, кәсіподақ жетекшісі Пьер Клавер Тьендребеого, партиялық шенеунік Али Соре және БҰҰ елшісі Фредерик Гирм қайтадан тұтқындалды. Айыпталушыларға адвокаттың қорғау құқығы берілмей, Қауіпсіздік соты құрылды. Полиция тергеуі Ямеогоға қарсы қастандық жоқ екенін көрсетті. Оның туысы, ішкі істер министрі Денис Ямеого оған жалған ақпарат бергені үшін тұтқындалды. 1965 жылы Денис Ямеого түрмеден босатылып, лауазымына қайта орналастырылды. Тергеу барысында, Гирманың сөзінше, ақпарат берушілер Максим Уэдраогоның адамдары екені анықталды. Республика Президенті радио арқылы, министрлермен кеңеспей, тағайындамай немесе қызметтен босатпай бұл туралы мәлімдеді. Морис Ямеого осы қасиетімен танымал болды. Оның әйелі Фелисити қымбат жүннен тігілген пальтолар мен құнды косметикаға аяқ киімді жұмсады, ал балалары спорт машиналарын сатып алды. Ал президент жарты жылдан астам уақытын шетелде, сәнді виллаларда және шипажайларда өткізді. 1964 жылдан бастап ол бір ғана институционалдық партияға бағынышты, бірыңғай кәсіподақ құру туралы ойға берілді. 1962 жылы UDV RDA съезінде ол елдің заң шығарушыларын Жоғарғы Вольта жұмысшыларының Ұлттық одағына (UNST HV) бірігуге шақырды. Бұл орындалмағандықтан, 1964 жылғы 27 сәуірде Ұлттық Ассамблея Африка кәсіподақтарының бірлігіне (OATUU) қосылуды талап ететін заңды қабылдады, әйтпесе кәсіподақ дереу таратылатын болды. OATUU жарғысы бойынша әр елде тек бір ғана кәсіподақ болуы мүмкін: Жоғарғы Вольта үшін бұл UNST HV еді. UNST HV-ге қосылудан бас тартқан барлық кәсіподақтар «заңсыз» деп жарияланып, мемлекеттік репрессияға ұшырады. Морис Ямеогоның бейнесі басылған маркалар арқылы көрсетілгендей, оның төңірегінде тұлғаға табынушылық қалыптасты. Ол Жоғарғы Вольта Республикасының жалғыз басшысы және 1965 жылғы 3 қазанда өткен президенттік сайлауда жалғыз үміткер болды. Ол 99,97% дауыспен «жеңіспен» қайта сайланды. 7 қарашада өткен парламент сайлауында, қатысу деңгейі 41% болғанда, ол ұсынған кандидаттардың бірыңғай тізімі 99,89% дауыс жинады.
Мали Федерациясындағы кері бұрылыс (19581959)
1958 жылы 20 қазанда кеңес президенті болып сайланғаннан кейін Морис Ямеого Жоғарғы Вольтаны Мали Федерациясына қосу мәселесіне тап болды. Ол бұл мәселеде қандай да бір тартыншақтық танытты, бірақ Вольталық саяси элита көбінесе осы бастаманы қолдайтын сияқты көрінді. Тап осы кезде, 14-17 қаңтарда Дакардағы федералдық ассамблеяға Вольталық делегацияның бір мүшесі қайтыс болды, және Ямеого оның орнын басты. Ол берген кеңес бойынша, қайта сайланбай қалудан қорқып, депутаттар бұйрыққа бағынды. Кездесу аяқталған соң Ямеого Ассамблеяны таратып жіберді. Бұл толыққанды бетбұрыс болды, және Ямеого 1959 жылы 29 мамырда Кот-д'Ивуардан Феликс Хуфуэ-Буаньи, Нигерден Хамани Диори және Дагомеден Хуберт Магамен бірге Мали Федерациясына қарсы Conseil de l'Entente ұйымын құрды. Алғашқыдағы дау-жанжал кедендік түсімдерді бөлу мәселесіне байланысты болды, Ямеого мұны әділетсіздік деп есептеді. Бұл Жоғарғы Вольта мен Франция арасындағы қарым-қатынастарға да кері әсер етті, және Ямеого француздың жоғары комиссары Пол Массонды негізсіз айыптаулармен қуғаннан кейін жағдай одан бетер болды. Буркина тарихшысы Якуба Зербоның пікірінше, Ямеогоның бас тарту себебі – тәуелсіздікке ұмтылысы және француз әскерлеріне сенімсіздігі; 1958 жылы 17 қазанда француз полковнигі Шевро Моро Наба Кугриге қолдау көрсеткен еді. Содан кейін ол 1 қарашада құрылған Вольта қарулы күштерінің (FAV) иелігіне беру үшін 1961 жылдың 31 желтоқсанына дейін Бобо-Диулассодағы француз базасын тапсыруды талап етті.
Касабланка тобымен жақындасу (1961-1962 жж.)
Морис Ямеого коммунизмге қарсы күресті. 1960 жылдың желтоқсанында ол Франкофондық Африканың "орташа" көшбасшыларымен бірге Бразавиль тобын құрды, ал 1961 жылдың мамырында Англофондық көшбасшылармен Монровия тобына бірікті. Бразавиль және Монровия топтары "прогрессивті" Касабланка тобына күшті қарсылық көрсетті. 1961 жылдың наурыз айында Бразавиль тобы қорғаныс шартымен бірге коммунизмге қарсы бағытталған Африка және Мадагаскар одағын (АМО) құрды. 1961 жылдың маусым айында Ямеого Израильді сапарлаған алғашқы африкалық мемлекет басшысы болды. Тамале келісімдері бойынша Жоғарғы Вольта мен Гана Кот-д'Ивуармен жасалған сияқты кедендік одаққа келісті. Ямеого екі ел үшін ортақ конституцияны құруға шақырып, "Болашақтағы Африка Құрама Штаттары гүлденсін!" деп жариялады. Ямеого мен Нкрума арасындағы достық ұзаққа созылмады. Ямеого Феликс Хуфуэ Бойнимен жарасты және Ганамен шекаралық бақылау 1962 жылдың 31 шілдесінде қайта орнатылды. 1963 жылдың шілдесінде аумақтық даудан кейін Ямеого Гананың "ашық экспансионизмін" айыптады. Ямеого радиода тікелей эфирде Гвинея басшысына шабуыл жасады, шамамен бір сағат бойы сөйледі. Ол былай деді: "Кім бұл Секу, әлде Тур, ол туралы осындай сөздер айтуға тырысады? Мақтаншы, алдағыш, қызғанышпен қараушы, ашкөз, қатыгез, екі жүзді, алғыссыз және зиясыз адам. Сен әлемдегі жексұрындардың арасындағы жексұрынсың. Тағы да айтайын, Секу, сен – жексұрындардың жексұрынысың." Бұл құрмет, толыққанды күтпеген жағдай, Ямеогоның фермасы болғандықтан, Джонсонның ранчосында қонақ болуын ұнататынына сенімді болды. Ямеого АҚШ-тан үш миллиард КФА франкімен оралды, оны Ямеого, Хуфуэ Бойни және Диори тең бөліседі. Ямеого мен Хуфуэ Бойни Пил Сүйеті мен Жоғарғы Вольта арасындағы қос азаматтық жобасымен де айналысты. Алайда Ямеого 1966 жылдың 3 қаңтарында президенттік қызметтен кеткеннен кейін Хуфуэ Бойни бұл жобаны тоқтатты. 1965 жылдың 17 қазанында Ямеого жас Кот-д'Ивуарлық Сузан де Монакоға үйленді. Оның үйлену тойына Кот-д'Ивуар президенті Феликс Хуфуэ Бойни және Нигер президенті Хамани Диори куә болды. Алайда бұл одақ ұзаққа созылмады, сондықтан Морис Жаннетпен үшінші рет үйленді. 1964 жылы жекеменшік мектептерге (олардың көп бөлігі католик мектептері болды) берілетін субсидиялар алынып тасталды. Осылайша қаржылық жағдайы нашарлаған дін қызметкерлері одан да көп сынға түсті. Ол әйелінен ажырасып, 17 қазанда Кот-д'Ивуардың "Мисс Кот-д'Ивуар" Наталия Монакоға үйленді, тойға Кот-д'Ивуар президенті Феликс Хуфуэ Бойни және Нигер президенті Хамани Диори куә болды. Ямеого бал айынан оралғаннан кейін радиода шарлатандар мен марабтарды сынап, мұсылмандардың наразылығын тудырды. Президенттік қызметін атқару кезінде Ямеого дәстүрлі басшылыққа қарсы шаралар қабылдады. 1962 жылдың қаңтар айында колониялық кезеңдегі әдет-ғұрыпты басшылықты еске түсіретін барлық белгілерді көрсетуге тыйым салынды. Бұл шешімдер елдің батысында жақсы қабылдады, онда француздықтар енгізгенге дейін басшылар болған жоқ. 1965 жылдың наурыз және сәуір айларында вакцина жетіспеуінен елде қызылша эпидемиясы болды, жағдай одан да нашарлады. Қазан айында сынып бөлмелері мен мұғалімдердің жетіспеуі оқу жылының басталуын қиындатты. 1965 жылдың желтоқсанында Ямеогоның Хуфуэ Бойнимен бірге Жоғарғы Вольта мен Кот-д'Ивуар азаматтарына қос азаматтық беру жобасы оның танымалдылығын жойды. Жоғарғы Вольтаның көптеген тұрғындары үшін бұл жоба Ивуардың қайтадан пайдалануына оралуды білдірді. Бұл шаралар негізінен күнкөріспен байланысты болды. Елдің 3,6 миллион тұрғынының 94% ауыл шаруашылығында жұмыс істеді, оның 85% азық-түлік өндіруге бағытталған. Шағын өнеркәсіптік секторда шамамен 4000 адам тамақ өңдеумен айналысатын қырыққа жуық зауытта жұмыс істеді. 1954 жылдан кейін француз билігінің күш-жігеріне қарамастан, Вольтаның ауыл шаруашылығы өнімді болмады. 1958-1962 жылдар аралығында Францияның көмек және ынтымақтастық қоры (FAC) мен Жоғарғы Вольта Республикасы қаржылаған бағыт-бағдар беру жүйесін құру және гидроэлектр станцияларын салу жоспарланған, бірақ бұл мақсаттарға жете алмады. Мемлекет кооперативтер мен несиелік одақтарды құруға ынталандырды және 1963-1967 жылдарға арналған бес жылдық жоспарды бекітті. Бұл амбициялы жоспарда ауыл шаруашылығы өнімінің жылына 4,7%-ға өсуі болжалды. Алайда жоспардың құны 1,5 миллиард КФА франкіне бағаланғандықтан, оны іске асыру мүмкін болмады. Ямеого ауылдық жерлерді дамыту үшін француз компанияларынан көмек алу үшін франко-вольталық ынтымақтастық келісімдеріне жүгінді. Тамақтану жағдайы нашарлаған аймақтарда жақсарды. Бұл күш-жігерлермен қатар, ауыл шаруашылығы өнімдеріне кепілді, алдын ала жарияланған баға белгіленді, нәтижесінде 1963 жылы 8000 тоннадан 1967 жылы 20000 тоннаға дейін мақта өндірісі артты. Олардың құнының үштен екі бөлігі мал шаруашылығынан түсті. Кен байлықтарына келетін болсақ, елде олар аз болғанына қарамастан, 1961-1963 жылдар аралығында 687 миллион КФА франкілік тазартылмаған алтын экспортталды. Басты экспорт серігі Кот-д'Ивуар болды, бірақ 1963 жылы Гана Жоғарғы Вольтаның экспортының 40,5%-ын алды, ал 1965 жылы екінші орынға түсті (17,6%). Гана 1961 жылы 1,1177 миллиард КФА франкілік кедендік жеңілдік берді. Сондықтан 1964 жылы үнемдеу шаралары енгізілді. Арнайы жәрдемақылар қысқартылды, шетелдегі елшіліктер азайтылды, президенттің өкілдік жәрдемақысы 18 миллионнан 9 миллион КФА франкіге дейін төмендетілді. Ол: кіріске 10% бірыңғай салық салу арқылы бюджеттік кірістерді арттыруды жоспарлады. Жағдай ушыққанда, кабинет директоры Адама Андре Компаоре Ямеогоға хабарласып, оны жағдай туралы хабардар етті. Бұл жиынды ішкі істер министрі Денис Ямеого тыйым салған және полиция таратып жіберген. Біріккен кәсіби одақтың әрекеттерін жоққа шығару үшін Жозеф Уэдраого коммунистердің тапсырысымен тыңшылық жасады деп айыпталды. Соңында ол діни қайраткерлерді жағдайды басып тастау үшін араласуға шақырды. Дегенмен, 1 қаңтар мен 2 қаңтар күндері салыстырмалы түрде тыныш өтті. "Нан, су және демократия!" деген жазулы плакаттарды ұстап, оларға Филипп Зинда Каборе атындағы орта мектеп студенттері қосылды. Кешке Ямеого штаб бастығы, лейтенант полковник Сангуле Ламизана арқылы наразыларға 20% кесімді жоюға және қолданыстағы субсидия деңгейін сақтауға уәде берді. Бірақ жағдай Жозеф Уэдраогоның одақтастарының талаптарынан асып кетті және халық, тарихшы Жозеф Ки Зербо басшылығында президенттің отставкаға кетуін талап етті, ол Гийом Уэдраого лагерінде тоқтатылды. Көптеген адамдардың ойынша, мен бұл мәселенің бейбіт шешілгеніне ризамын (менің министрлерім де солай ойлайды). Егер біздің әдеттегі тыныш астанамыз төрт күннен астам уақыттан бері температураның көтерілуін бастан өткерсе, әлдебір өлім-жұлым болмаса, онда біз билікте болғанымызға қарамастан, Жоғарғы Вольтаның өзінің ұлы қасиеттерін – өзімізге деген құрметімізді және бауырластығымызды жойғандай болар едік. Сондықтан мен генерал штаб бастығының, барлық офицерлерінің қолдауымен, ел тарихының одан әрі дамуы үшін, мен атап айтар болсам, өкілеттіктерді беруді аяқтағанын қуанышпен қабылдадым. Кетіп бара жатқан команда ешқандай наразылық білдірмейді, сеніңіз. Армия бақылауда болды; Конституция тоқтатылды, Ұлттық Ассамблея таратылды және лейтенант полковник Сангуле Ла...
Who is this Sékou, alias Touré, who wishes to speak of him in such a way? An arrogant, deceitful, jealous, envious, cruel, hypocritical, ungrateful and intellectually dishonest man You are just a bastard among the bastards who populate the world. Once again, Sékou, you are a bastard of bastards. This honour, a complete surprise, was partially due to the fact that Yaméogo had a farm and so it was supposed that he would appreciate being hosted by Johnson on his ranch. Yaméogo returned from the United States with three billion CFA Francs to be split equally between himself, Houphouët Boigny and Diori. Yaméogo and Houphouët Boigny also worked on a project of double nationality between Ivory Coast and Upper Volta. However, when Yaméogo left the presidency on January 3, 1966, Houphouët Boigny abandoned this project of double nationality. On October 17, 1965, Yaméogo married Suzanne de Monaco, a young Ivorian woman. Félix Houphouët Boigny (President of Ivory Coast) and Hamani Diori (President of Niger) were the witnesses at his marriage. However, this union did not last long and Maurice married a third time with Jeannette. In 1964, subsidies were removed for private schools (almost all of which were Catholic schools). The clergy, whose finances were thereby threatened, became more critical. divorced her and married his mistress "Miss Côte d'Ivoire" Nathalie Monaco on 17 October in a sumptuous ceremony, at which President Félix Houphouët Boigny of Côte d'Ivoire and Hamani Diori of Niger served as groomsmen. The religious climate declined still further when Yaméogo returned from his honeymoon and clumsily attacked charlatans and marabouts by radio, provoking the indignation of Muslims. Throughout his presidency, Yaméogo took measures against traditional chieftainship – undoubtedly motivated by republican ideals. In January 1962, a decree forbade the display of all insignia recalling the customary chieftainships of the colonial period. These decisions were very well received in the west of the country where chiefs had not existed until introduced by the French. did not help a situation which grew more dire in March and April 1965, when a measles epidemic struck the country as a result of a vaccine shortage. In October, the shortage of classrooms and teachers made the beginning of the school year particularly difficult. In December 1965, Yaméogo's project with Houphouët Boigny to grant dual nationality to all citizens of Upper Volta and Côte d'Ivoire brought an end to his popularity. For most inhabitants of Upper Volta, this project implied a return to exploitation by Ivoiriens. almost entirely derived from subsistence activities. 94% of the country's 3,600,000 inhabitants worked in agriculture, of which 85% focussed on the cultivation of food. The tiny industrial sector employed around 4,000 people in some forty factories focussed on food processing. Despite efforts undertaken by the French authorities after 1954, Voltaic agriculture remained unproductive. The planned establishment of a mentoring system and construction of hydro electric dams between 1958 and 1962, co financed by the French Aid and Cooperation Funds (FAC) and the Republic of Upper Volta, fell disappointingly short of its goals. Undiscouraged, the state encouraged the establishment of co operatives and credit unions, and established a five year plan for the period 1963 to 1967. This ambitious plan predicted a sustained increase in agricultural production of 4.7% per year. However, the cost of the plan, estimated at 1.5 billion CFA francs, prevented its implementation. Yaméogo turned to Franco Voltaic co operation agreements to obtain aid from French companies for rural development. Improvement in nutrition was observed in areas of dietary deficit. These efforts, along with a guaranteed, pre announced price for agriculture, led to an increase in the production of cotton from 8,000 tonnes in 1963 to 20,000 tonnes in 1967. Two thirds of their value derived from livestock. Despite being fairly mineral poor, the country exported 687 million CFA francs of unrefined gold between 1961 and 1963. Its main export partner was Côte d'Ivoire, although Ghana took the role in 1963 with 40.5% of Upper Volta's exports, before being relegated to second place in 1965 with 17.6%. Ghana advanced him a customs rebate of 1.1177 billion in 1961. Therefore, in 1964, austerity measures were introduced. An allowance has been made on special duty allowances, foreign embassies were reduced, and the representational allowance of the president was reduced from 18 to 9 million CFA francs. He intended to:
increase the budgetary revenue by levying a 10% flat tax on income (IFR) As the situation escalated, the director of the cabinet, Adama André Compaoré called Yaméogo to inform him. This gathering had been forbidden by the minister of the interior, Denis Yaméogo, and was dispersed by the police forces. In order to discredit the inter union front's actions, Joseph Ouédraogo was accused of espionage on behalf of the communists. Finally, he demanded that religious authorities intervene to calm the situation. Even so, the 1st and 2 January were relatively calm. Carrying signs calling for "Bread, water, and democracy," they were soon joined by the students of the Philippe Zinda Kaboré high school. Late in the afternoon, Yaméogo made it known to the protesters by means of his chief of staff, lieutenant colonel Sangoulé Lamizana, that he would cancel the 20% cut and retain the existing rate of subsidies. But the situation had moved beyond the demands of Joseph Ouédraogo's unionists and the crowd, led by the historian Joseph Ki Zerbo called for the resignation of the President, who was cut off in camp Guillaume Ouédraogo. | Contrary to what one might believe, I am the first to welcome (and my ministers with me) the peaceful manner in which things have been resolved. If after more than four days, our usually peaceful capital has experienced a rise in temperature and fortunately nothing in the way of loss of life, it is because once again, although holding power, we have not wished to do anything for the sake of a single day, that would allow it to be said that Upper Volta had destroyed one of its great virtues: our self respect and brotherly love. And it is for this reason that I am glad that the chief of the general staff, supported by all his officers, has, in perfect harmony with myself, so that the history of our country can continue to move forward, completed in a peaceful fashion what I would call the transfer of competences. The outgoing team does not feel any rancour, believe me. The Army was in control; the Constitution was suspended, the National Assembly was dissolved, and Lt. Col. Sangoulé Lamizana was placed at the head of a government essentially run by senior army officers. The army remained in power for four years, and on June 14, 1970, the Voltans ratified a new Constitution that established a four year transition period toward complete civilian rule. Lamizana remained in power throughout the 1970s as president of military or mixed civil military governments. After a conflict arising over the 1970 Constitution, a new constitution was written and approved in 1977, and Lamizana was reelected through open elections in 1978. There are two different accounts of Yaméogo's decision to resign. According to Frédéric Guirma who interviewed Sangoulé Lamizana in 1967, Maurice Yaméogo had ordered the chief of the FAV to restore order by firing on the crowd. Lamizana's reported to have replied that before an army would ever fire on its people, the order must be made in writing. Yaméogo then decided to announce a "transfer of competences" in ambiguous terms, intending to resume control once the crisis was over. But as a result of popular pressure, he had to resign himself to signing his full resignation. On the radio broadcast of Alain Foka's Archives d’Afrique, dedicated to Maurice Yaméogo, Sangoulé Lamizana declared that he had never received an order to fire on the protesters, A little later, his supporters decided to enter the capital in order to contest the decision. His friend Félix Houphouët Boigny was moved by this and put active pressure on the French government to demand Yaméogo's release. On 5 August 1967, his son Hermann Yaméogo attempted to launch a coup d'état to free him, which failed. This included the palace which he had built in his hometown of Koudougou in 1964, officially as a result of the alleged seizure of his villa in the French Riviera and thanks to a French private bank loan.
Ақырғы табысы, түрмеге қамау және оңалту (1970-1993)
Морис Ямеого ұлы Герман Ямеогоны делдал ретінде пайдалана отырып, өз елінің саяси өміріне қатысуын жалғастырды. 1977 жылы ол бірінші республикаға деген ностальгияға негізделген Демократияны қорғау үшін ұлттық одақ (UNDD) құрды. 1993 жылдың қыркүйегінде Ямеого ауыр сырқатқа шалдығып, ем алу үшін Парижге апарылды. Денсаулығының нашарлығына байланысты, ол өмірінің соңғы күндерін өткізу үшін Кодугуға оралуға шешім қабылдады. Ол 15 қыркүйекте үйге қайта оралып бара жатып қайтыс болды. 17 қыркүйекте өткен жерлеу рәсіміне аймақтың көптеген саяси тұлғалары қатысты, олардың ішінде Алассан Уаттара (Кот-д’Ивуар премьер-министрі) және Лоран Дона Фолого (PDCI-RDA бас хатшысы) болды.