Кіріспе

Австралиялық саясаткер (1929 жылы туған)

Иан МакКахон Синклер (1929 жылдың 10 маусымында туған) – 1984 жылдан 1989 жылға дейін Ұлттық партияның төрағасы болған австралиялық бұрынғы саясаткер. 1965 жылдан 1989 жылға дейін ол дерлік барлық уақытта министр немесе оппозициялық жетекші болып қызмет етті, ал кейін 1998 жылдың наурыз айынан тамызына дейін Өкілдер палатасының спикері болды. Синклер Сиднейде дүниеге келді және Сидней университетінде заңды оқыды. Кейін ол Тамворт маңында шаруашылыққа жер сатып алды. Синклер 1963 жылы парламентке сайланды және 1965 жылы Мензис үкіметінің құрамына министр ретінде кірді. Келесі алты жылда ол Гарольд Холт, Джон Макьюэн, Джон Гортон және Уильям МакМахон басшылығымен түрлі лауазымдарды атқарды. Синклер 1971 жылы партияның төрағасының орынбасары болып сайланды. Ол Фрейзер үкіметінің жетекші мүшесі болды, бірінші кезектегі өнеркәсіп министрі (1975–1979), байланыс министрі (1980–1982) және қорғаныс министрі (1982–1983) қызметтерін атқарды. 1984 жылы Синклер Энтониді Ұлттық партияның төрағасы ретінде алмастырды. Ол партияны 1984 және 1987 жылдары өткен екі федералды сайлауға жетектеді, бірақ 1989 жылы оның орнына Чарльз Блант келді. Синклер 1990 жылдан 1998 жылғы сайлауда зейнеткерлікке шыққанға дейін парламенттегі тәжірибелі мүше болды. Ол парламенттегі соңғы айларын Боб Халверсонның кенеттен отставкасынан кейін Өкілдер палатасының спикері ретінде өткізді; ол осы лауазымды атқарған партиясының жалғыз өкілі. Ол сондай-ақ Барри Джонспен бірге 1998 жылғы конституциялық конвенцияның тең төрағасы болды. Питер Никсонмен бірге Синклер 1960 жылдары сайланған екі елдік/ұлттық депутаттың бірі болып табылады және ол Мензис үкіметінде және Бірінші Холт министрлігінде қызмет еткен соңғы тірі министр. Ол Ұлыбританияның құпия кеңесінің азаматтарының санатындағы сирек кездесетін австралиялық мүшелерінің бірі болғандықтан «Құрметті» атағына ие.

Ерте өмір

Синклер 1929 жылғы 10 маусымда Сиднейде дүниеге келген. Ол Гертруда Хейзел (құрметті әкесі Смит) мен Джордж Маккаон Синклердің ұлы болған. Оның әкесі тікелей есепші, сонымен қатар Ку-ринг-гай кеңесінің вице-мэрі, Нокс грамматикалық мектебінің төрағасы және Пресвитериан шіркеуінің қарттарының бірі болды. Синклер Нокс грамматикалық мектебінде оқығаннан кейін Сидней университетіне түсіп, 1949 жылы бакалавр, ал 1952 жылы заң бакалавры дәрежесін алды. Ол 1950 жылдан 1952 жылға дейін №22 эскадрильясының Әуе күштерінде, Азаматтық Әуе күштерінің құрамында қызмет етті. Синклер Norton Smith & Co компаниясында кеңсе тақырыптары бойынша стажерлік өтті, бірақ заңгерлік мансабын жалғастырмады. Оның орнына Бендемер маңындағы мал жаю жерін сатып алып, Синклер мал шаруашылық компаниясын құрды және оның басқарушы директоры болды. 1962 жылдан 1965 жылға дейін «Фермерлер мен малшылар кооперативі» компаниясының директоры болды. 1970 жылғы 14 ақпанда 1960 жылы «Мисс Австралия» атанған Розмари Фентонға үйленді; олардың бір ұлы болды.

Саяси мансап

Кантри партиясының мүшесі Синклер 1961 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы кеңесіне тағайындалды. 1963 жылғы федералды сайлауда Өкілдер палатасына сайлауға түсу үшін ол отставкаға кетті және Дэвид Драммонд зейнеткерлікке шыққаннан кейін Контри партиясы үшін Жаңа Англия округін сақтап қалды. 1966 жылғы федералды сайлаудан кейін ол Контри партиясы басшылығының орынбасары лауазымына кандидат болды, бірақ Дуг Энтонидан жеңілді. 1968 жылы Гортон үкіметінде Кеме қатынасы және көлік министрі болды. 1971 жылдың ақпанында Контри партиясының лидері Джон Макьюэн зейнеткерлікке шыққанда Энтони оның орнына сайланды, ал Синклер Питер Никсонды жеңіп, басшының орынбасары болды. Ол Бастапқы өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Бір айдан кейін Уильям МакМахон Джон Гортонның орнын либералдық партияның лидері және премьер-министр лауазымында басты. МакМахон Синклерді Сыртқы істер министрі етіп тағайындауды қалады, бірақ түрлі себептермен оны бастапқы өнеркәсіп саласында қалдырып, оның орнына Лес Бьюриді сыртқы істер министрі етіп тағайындады. Кейін Синклер Бьюри болмаған кезде сыртқы істер министрінің міндетін атқарушы болып қызмет етті. 1973 жылы Синклер гомосексуализмді қылмыс деп санамау туралы Джон Гортонның ұсынысын қолдаған алты елдік депутаттың бірі болды. Уитлэм лейбористік үкіметінің үш жыл оппозицияда болғаннан кейін, ол 1975 жылы Фрейзер үкіметінде қайтадан Бастапқы өнеркәсіп министрі болды. 1977 жылы Синклер Ұлыбританияның құпия кеңесіне тағайындалды. Осыған байланысты Синклер министрліктен кетті. Оның жақтастары есепті бірнеше себеппен сынады, оның ішінде тергеу құпия түрде жүргізілді, оның жариялануы Синклердің әділ сотқа құқығын шектеді және оның құрамындағы Уокер мен Финнайн екеуі де Лейбористік партияның мүшелері болғандықтан саяси жағынан бейтарап болмады. 1980 жылдың сәуірінде Синклер компания есептерін жалғандау, қол қою және жалған мәлімдемелер жасау фактілері бойынша тоғыз қылмыстық іс бойынша айыпталды. 1980 жылдың 15 тамызында, Жаңа Оңтүстік Уэльс округтік сотында 23 күндік сот процесінен кейін ол барлық айыптаулар бойынша кінәсіз деп танылды. Синклер 1980 жылдың тамызында арнайы сауда өкілі министрі болып қайтадан қызметке кірді. 1980 жылғы сайлаудан кейін ол Байланыс министрі болды. 1982 жылдың мамырында ол Қорғаныс министрі болып тағайындалды және 1983 жылғы сайлауда үкімет жеңілгенге дейін осы лауазымда қалды. 1984 жылдың шілдесінде Австралиялық Playboy журналына берген сұхбатында Синклер бұрын Глен Мари Нортпен некеден тыс қарым-қатынаста болғанын мойындады. Сұхбаттың көшірмелері 1984 жылғы сайлау науқаны кезінде оның сайлау округінде таратылды. Сайлау алдында Синклер Австралиядағы ЖҚТБ/АИТС таралуын Лейбористік партияның фактілік қатынастарды мойындауымен және гомосексуализмді қалыпқа келтіруімен байланыстырды. Ол ВИЧ-пен ластанған қан құюдан үш нәресте өлгеннен кейін: "Егер лейбористер гомосексуализмді норма ретінде жарияламағанда, мен осы үш жасөсперімге АИТС ауруының өте қайғылы және қасіретті таралуы болмас еді деп сенемін" деді. 1985 жылы Синклер ұйымның фермерлердің қолдауына ие еместігі туралы талаптарына байланысты Ұлттық фермерлер федерациясымен қақтығысқа түсті. Ол сондай-ақ бірнеше рет Либералдық партиямен қақтығысты. Ол Либералды-Ұлттық партияның консервативтілігі мен Либералды партияның "кіші либералды" қанатының үйлеспеушілігін келтіре отырып, Либералды-Ұлттық партияның бірігуіне шақыруларды ашық түрде қабылдамады. 1986 жылдың наурыз айында ол либералдыларды Джон Говардтың басшылығын әлсіретуде және осылайша Коалицияның жеңіске жету мүмкіндігін бұзуда деп айыптады. Ол бұрынғы либералды премьер-министр Малкольм Фрейзердің апартеидтік Оңтүстік Африкаға қарсы санкцияларды қолдағанын айыптап, оны "Оңтүстік Африкаға және ондағы ақ нәсілділерге қарсы алалаушылық" деп айыптады. Синклер апартеидті "теңізден жек көретінін" жариялады, бірақ санкциялар тым "қатаң" деп сенді. Ол Оңтүстік Африканың Біріккен Ұлттар Ұйымына қайта қабылдануын, спорттық бойкотты алып тастауды, Австралия сауда комиссиясын қайта құруды және Австралия мен Оңтүстік Африка арасындағы тікелей рейстерді қолдады. Ұлттық партияның басшылығымен қатар Синклер оппозицияның қорғаныс жөніндегі өкілі болды. 1986 жылдың тамызында ол Сиднейде өткен Халықаралық демократиялық одақтың кездесуінде Тынық мұхит сауда блогын құруды ұсынды. Бұл ұсынысты сыртқы істер министрі Эндрю Пикок та қолдады. Оның мақсаты - АҚШ және Еуропалық қоғамдастық сияқты "үлкен сауда протекционистерінің зиянды саясатын азайту" болды. Жыл соңында Синклер ANZUS-тың құндылығына күмән келтірді, Австралияның Жаңа Зеландияға қатысты міндеттемелерін қайта қарастыру керектігін айтты, өйткені ол тым оқшаланған болып кеткен. Ол сондай-ақ Австралияның Дибб есебінде қарастырылғаннан гөрі белсенді рөлді қабылдауы керек деп сенді. Ол 1987 жылғы төңкерістен кейін Фиджиге сауда санкцияларын қабылдауға қарсы болды және сыртқы істер министрі Билл Хейден төңкерістің жасаушыларына көңіл білдіргені үшін айыпталды. 1987 жылғы сайлауға дейін Синклер Квинсленд премьер-министрі және штаттық Ұлттық партияның лидері Джо Бжелке Петерсеннің федералды саясатқа кіріп, премьер-министр болуға бағытталған "Джо Канберраға" науқанымен айналысты. Науқан "1987 жылдың басынан бастап еңбек емес бірліктің кез келген түрін жойды" және Коалицияның бөлінуіне әкелді. Сайлаудан кейін Квинсленд филиалы Синклерді басшылықтан қуу әрекеттерін жалғастырды. 1980-жылдардың соңында Синклер Австралияға азиялық иммиграция деңгейі туралы пікірталасқа тартылды, елге кіретін азиялықтар санын азайтуды жақтады. 1988 жылдың тамызында ол былай деді:

"Біздің айтқанымыз – егер қоғамда азиялықтардың басқаларға қарағанда артық жиналу қаупі болса, оны бақылау керек. Мен қазір азиялықтардың санын азайту қажет деп сенемін. Біз Оңтүстік Африканың бөлінуін, Лондонның бөлінуін қаламаймыз. Біз АҚШ-тың түс бөлінуін де қаламаймыз." Бірнеше күннен кейін ол Говардтың өтініші бойынша "мәлімдемелерін жұмсартты" және ол азиялықтарды арнайы мақсат тұтқанын жоққа шығарды. Келесі айда Говардтың қысымымен ол ұқсас пікір білдіргені үшін Ұлттық Сенат лидері Джон Стоунды көлеңкелі министрліктен "өкінішпен" қуып шықты. Бұл оның партиясының көпшілігі үшін либералдықтарға бағыну ретінде қарастырылды. 1989 жылдың мамырында Коалициялық партиялардың екеуінде де басшылыққа шақырулар бірдей уақытта болды, Пикок Говардты либералдық партияның лидері ретінде ығыстырды, ал Чарльз Блант Синклерді ауыстырды. Синклердің жеңілісінің тікелей себебі Хоук үкіметінің бидай өнеркәсібін реттеуіне шартты қолдауы болды. Алайда, партия басшылығында жаңа буынның келу уақыты келді деген де сезім болды. Блант 1990 жылғы сайлауда өзінің мандатын жоғалтқаннан кейін Синклер NPA басшылығын қайтаруға тырысты, бірақ Тим Фишерден жеңілді және артқа отырып қалды. Осылайша ол Коалиция құрылғаннан бері Австралияның премьер-министрінің орынбасары болмаған алғашқы NPA лидері болды.

Басшылықтан кейінгі кезең

1991 жылдың қыркүйегінде Синклер екі жүрек айналма операциясынан өтті. 1993 жылдың 23 наурызында, Коалиция 1993 жылғы федералды сайлауда жеңілгеннен кейін он күн өткен соң, Синклер партия басшылығы үшін Тим Фишерге қарсы күресті, бірақ жеңіліске ұшырады. 1993 жылға қарай Синклер Палатаның ең тәжірибелі депутаты атанды, Роберт Мензиспен бірге қызмет өткерген жалғыз депутат және "Соңғы құрметтілердің" бірі (Парламент мүшелері, Ұлыбританияның Жеке кеңесіне мүше). Егер Коалиция 1993 жылғы сайлауда жеңіске жетсе, ол спикерлікке үміткер ретінде қарастырылды, алайда бұл орындалмады. 70 жасқа жуық Синклер 1998 жылғы сайлауда парламенттен зейнеткерлікке шығу ниетін жариялады. 1998 жылдың ақпан айында Говард Синклерді Конституциялық конвенцияның төрағасы етіп тағайындады, онда Австралияның республика болу мүмкіндігі талқыланды. Наурыз айында спикер Боб Халверсон күтпеген жерден отставкаға кеткен кезде, Синклер оның орнына сайланды. Ол өзінің мерзімінің соңғы жеті айында спикер болып қызмет етті, бұл кезде ол көбінесе академиялық стильдегі халат киіп жүрді. Синклер спикерлігін сақтап қалу үшін, Говард үкіметі қайта сайланған жағдайда парламентте қалуға ниеттенді. Алайда, Синклер Халверсон спикерліктен кеткенге дейін зейнеткерлік туралы жариялаған еді, және Стюарт Сент-Клэр бұрыннан-ақ Жаңа Англияда оның орнына алдын ала таңдалған болатын. Нәтижесінде, Синклер зейнеткерлігін кері қайтара алмады, ал Сент-Клэр оның орнына бас тартудан бас тартты. Сент-Клэр 1998 жылғы сайлауда Синклерден кейін парламентке өтті. Зейнеткерлікке шыққан кезде ол Мензис, Холт және Гортон үкіметтерінің соңғы тірі қалған парламент мүшесі болды.

Саясатта

2001 жылдың қаңтар айында ол Австралия орденінің серігі (AC) болып тағайындалды. 2009 жылға қарай Синклер халықаралық, коммерциялық емес, тәуелсіз көмек көрсету ұйымы AUSTCARE президенті болды. 2000 жылдың 1 наурызында Синклер өңірлік және ауылдық жаңару қорының (FRRR) тұңғыш төрағасы болды, бұл қоры өңірлік қауымдастықтарға гранттар беретін коммерциялық емес ұйым. Ол 2019 жылдың 30 маусымында зейнетке шықты, ал оның орнын Тим Фэрфакс басты. Синклер сондай-ақ бірнеше жыл Австралия Скауттар қауымдастығының Жаңа Оңтүстік Уэльс бөлімшесінің құрметті президенті қызметін атқарды және 2019 жылы зейнетке шықты. 2020 жылғы Әлемдік скаут күнінде ол Скауттардың Ұлттық президенттері сыйлығымен марапатталды.