Кіріспе
Бір немесе екі ерін белсенді артикулятор болып табылатын дыбыстар – лабиалды дыбыстар. Лабиалды дыбыстар – бір немесе екі ерін белсенді артикулятор болып табылатын дыбыстар. Екі кең таралған лабиалды артикуляция – екі еріннің қатысуымен жасалатын екіжақты дыбыстар және төменгі еріннің жоғарғы тістерге тиюі арқылы жасалатын лабиодентальды дыбыстар, екеуі де ағылшын тілінде кездеседі. Үшінші лабиалды артикуляция – дентолабиалды дыбыстар, жоғарғы еріннің төменгі тістерге тиюі арқылы жасалады (лабиодентальды дыбыстың керісі), әдетте тек патологиялық сөйлеуде ғана кездеседі. Тіл ұшының жоғарғы еріннің артқы жағына тиюінен жасалатын лингволабиалды дыбыстарға қатысты шектеулер бар, олар короналды дыбыстарға жатады, бірақ кейде лабиалды дыбыстар ретінде танылады. Ағылшын тілінде екіжақты және лабиодентальды дыбыстардың ең көп таралған арақатынасы – мұрындық және тоқталатын дыбыстар ( , және ) екіжақты, ал фрикативтер ( , және ) лабиодентальды болып келеді. Ағылшын тілінде үнсіз екіжақты фрикатив, дауысты екіжақты фрикатив және екіжақты жуықтама дыбыстарының негізгі түрі жоқ, бірақ олар көптеген тілдерде кездеседі. Мысалы, испан тіліндегі b немесе v әрпі дауыстылар арасында дауысты екіжақты жуықтама ретінде айтылады. Ерін дөңгелеуі немесе лабиализация – коартикуляциялық белгі сияқты кең таралған жуықтама. Ағылшын тіліндегі – дауысты лабиалданған жұмсақ тіл жуықтамасы, ол таза лабиалды жуықтамадан ([β̞]) гөрі әлдеқайда көп кездеседі. Кавказ тілдерінде /kʷ/ және /qʷ/ сияқты лабиалданған арт жақ дыбыстары жиі кездеседі. Дегенмен, өте аз тілдер екіжақты және лабиодентальды дыбыстарды ажыратады, сондықтан "лабиалды" әдетте тілдің фонемаларын анықтау үшін жеткілікті. Бір ерекше жағдай – эве тілі, онда екі түрлі фрикатив бар, бірақ лабиодентальды дыбыстар көбірек артикуляциялық күшпен жасалады.
Labial consonants are consonants in which one or both lips are the active articulator. The two common labial articulations are bilabials, articulated using both lips, and labiodentals, articulated with the lower lip against the upper teeth, both of which are present in English. A third labial articulation is dentolabials, articulated with the upper lip against the lower teeth (the reverse of labiodental), normally only found in pathological speech. Generally precluded are linguolabials, in which the tip of the tongue contacts the posterior side of the upper lip, making them coronals, though sometimes, they behave as labial consonants. The most common distribution between bilabials and labiodentals is the English one, in which the nasal and the stops, , , and , are bilabial and the fricatives, , and , are labiodental. The voiceless bilabial fricative, voiced bilabial fricative, and the bilabial approximant do not exist as the primary realizations of any sounds in English, but they occur in many languages. For example, the Spanish consonant written b or v is pronounced, between vowels, as a voiced bilabial approximant. Lip rounding, or labialization, is a common approximant like co articulatory feature. English is a voiced labialized velar approximant, which is far more common than the purely labial approximant [β̞]. In the languages of the Caucasus, labialized dorsals like /kʷ/ and /qʷ/ are very common. Very few languages, however, make a distinction purely between bilabials and labiodentals, making "labial" usually a sufficient specification of a language's phonemes. One exception is Ewe, which has both kinds of fricatives, but the labiodentals are produced with greater articulatory force.
Жазулар жоқ
Көптеген тілдерде таза лабиалды фонемалар қолданылады, бірақ аздаған тілдерде олар мүлдем жоқ. Мысалдар: теллинг, эяк (екеуі де На-дене тобына жатады), вичита (Кадоан тобы), және ирокея тілдері, черокиден басқа. Осы тілдердің көпшілігі лабиалданған дауыссыздармен және олармен транскрипцияланады. Дегенмен, мұндай дыбыстарда еріндердің қаншалықты қатыс ететіні әрқашан нақты болмайды. Мысалы, ирокея тілдеріндегілерде еріндердің айқын дөңгеленуі байқалмайды. Лабиализациясы жоқ, бірақ "дөңгеленген" дауыссыздары мен дауыстылары бар тілдің мысалы ретінде тіллемоук тілін қараңыз. Бұл тілдердің барлығына ағылшын тілінің ықпалымен лабиалдар енгізілген.