Кіріспе

1860 жылы Джордж Элиоттың романы

"Флостағы диірмен" – ағылшын жазушысы Джордж Элиоттың романы, алғаш рет 4 сәуірде 1860 жылы Уильям Блэквуд және Ұлдар баспасында үш томдық болып жарық көрді. Алғашқы американдық басылымын Harper & Brothers, Publishers, Нью-Йорк баспасы шығарды. Роман 10-15 жылға созылған кезеңде Том мен Мэгги Тулливердің өмірін суреттейді, олар Флос өзеніндегі Дорлкот диірменінде өседі. Диірмен Флос өзені мен кішігірім Риппл өзенінің тоғысында, Линкольнширдегі Сент-Огг ауылының жанында орналасқан. Екі өзен де, ауыл да ойдан туған.

Сюжет

Роман 1820-жылдардың аяғында немесе 1830-жылдардың басында басталады. Бірнеше тарихи сілтемелер кітаптағы оқиғаларды Наполеон соғыстарынан кейін, бірақ 1832 жылғы реформа туралы заңнан бұрын орналастырады. (Үшінші тарауда, Мистер Райли кейіпкері "отыз жыл бұрын аукцион және бағалаушы" ретінде сипатталады, романның алғашқы оқиғаларын шамамен 1829 жылы, романның құрастырылуынан отыз жыл бұрын 1859 жылы орналастырады. 8-тарауда Тулливер мен Дийн Веллингтон герцогы мен оның "католик мәселесі бойынша жүріс-тұрысы" туралы әңгімелейді, бұл әңгіме 1828 жылдан кейін ғана болуы мүмкін, бұл кезде Веллингтон премьер-министр болып, католиктер бостандықтарын қорғау туралы заң жобасын қолдады). Роман көптеген автобиографиялық элементтерді қамтиды және Джордж Элиоттың (Мэри Энн Эванс) үйленген жігіт Джордж Генри Льюспен ұзақ уақыт қарым-қатынаста болған кезде көрген ұяттылығын көрсетеді. Мэгги Тулливер басты кейіпкер, ал оқиға оның 9 жасында, ата-анасының некелі өмірінің 13 жылынан басталады. Оның ағасы Томмен қарым-қатынасы және оның Филип Уэкеммен (көкпелі, сезімтал және интеллектуалдық досы) және Стивен Гестпен (Сент-Оггс қаласындағы жас қоғамның белсенді мүшесі және Мэггидің туысы Люси Диннің қалыңдығы) қарым-қатынасы ең маңызды баяндау желісін құрайды. Том мен Мэггидің роман бойы жалғасатын тығыз, бірақ күрделі байланысы бар. Олардың қарым-қатынасы Мэггидің өлім алдында әкесінің шартсыз махаббатын қайтарып алу құштарлығымен боялады. Томның прагматикалық және тыныш мінезі Мэггидің идеализмімен және интеллектуалдық жетістіктер мен тәжірибеге деген құлшынысымен қайшылықта. Әртүрлі отбасылық дағдарыстар, соның ішінде банкрот, мистер Тулливердің Филип Уэйкемнің әкесімен қарым-қатынасы, бұл диірменнің жоғалуына әкеледі және мистер Тулливердің мерзімінен бұрын қайтыс болуы Том мен Мэггидің айырмашылықтарын күшейтеді және бір-біріне деген сүйіспеншілігін көрсетеді. Әкесінің қарызын өтеуге көмектесу үшін Том мектепті тастап, өзін толықтай бизнес өміріне арнайды. Ақырында ол сәл сәттілікке жетіп, отбасының бұрынғы жерін қайтарып алады. Мэгги кедейдей Тулливер үйінде қажып жүр, оның интеллектуалдық қабілеті әлеуметтік оқшауланған күйінде ысырап етіледі. Ол рухани қиын кезеңнен өтеді, ол осы кезеңде әлемнен бас тартады, оны Томас Кемпистің "Христос еліктеу" кітабын оқып, ынталандырады. Бұл бас тартуды Филипп Уэкеммен жаңа достық сынады, ол онымен достық қарым-қатынас құрды, ол және Том студенттер болған кезде. Том мен оның әкесі екеуі де Уакемдерді жек көретін Том мен оның әкесі Маги Филиппен жасырын кездеседі және олар орман арқылы ұзақ серуендеуге барады. Олардың қарым-қатынасы Мэггидің сынған және елемеген адамдарға деген жанашырлығына негізделген, бірақ ол оның интеллектуалды романтикалық қалауларын жүзеге асыру үшін де қызмет етеді. Филип пен Мэггидің тартылуы, қандай да бір жағдайда, отбасылық антипатияның салдарынан маңызды емес. Филип Магидің махаббатына кепілдік беруді қолдайды. Том екеуінің арасындағы қарым-қатынасты анықтаған кезде, ол өз қарындасын Филиптен бас тартуға мәжбүрлейді, ал онымен бірге ол білдіретін кең, мәдениетті әлемді сезіну үмітін арттырады. Бірнеше жыл өткен соң, мистер Тулливер қайтыс болады. Люси Дин Мэггиді өзімен бірге тұруға және өзі ләззат алатын мәдени бос уақытты сезінуге шақырады. Бұл Люсидің сүйіктісі, Стивен Гестпен ұзақ уақыт сөйлесіп, музыка ойнатуды қамтиды. Стивен мен Мэгги, олардың ақылға қонымды шешімдеріне қарамастан, бір-біріне тартылады. Бұл жағдай Филип Уэкемнің Люси мен Стивенмен достығы арқылы қиындатылады; ол мен Мэгги қайта таныстырылады және Филиптің оған деген сүйіспеншілігі қайта жандырылады, ал Мэгги бұдан былай оқшауланып қалмай, Стивен Гесттің жасырын көңіл-күйін көреді, бұл оның Филипке деген сүйіспеншілігін күмәнге салады. Люси Филиппен Мэггиді бірге қысқа қайықтап Флос өзеніне саяхатқа шығаруға уәде береді, бірақ Стивен науқас Филиптің орнын білместен алады. Мэгги мен Стивен өздері өзеннің бойында жүзіп жүргенде, олар өтеген қашықтықты елемейтін кезде, ол келесі маңызды қалаға, Мадпортқа, кететін қайыққа мініп, үйленуге ұсыныс жасайды. Мэгги бұл туралы дауласқанша шаршады. Степан оның шаршағанын пайдаланып, қайықты шақырады. Олар кемеге алынады және Mudport сапары кезінде Мэгги Стивенге деген сүйіспеншілігі мен Филип пен Люсиге деген міндеттері арасында күрес жасайды, ол кедей, оқшауланған және өмірінде бар жақсылық үшін оларға тә...

Тақырыптар

Джордж Элиоттың басқа да романдары сияқты, «Флесстегі диірмен» оқиғалар мен осы оқиғалармен күресіп, жеке тұлғалардың рухани күштері арасындағы шиеленісті көрсетеді. Роман бойында белгілі бір детерминизм басым, мырза Тулливердің өзін «сотқа шақырудан» тыя алмауы, осылайша мұрасын жоғалтып, отбасын банкротқа ұшыратуынан бастап, Мэгги мен Стивенді өзенмен, қайта оралмайтын нүктеден өтуге алып келетін оқиғалар тізбегіне дейін. Мистер Тулливер сияқты кейіпкерлер өздерінің бағытын ұтымды түрде анықтай алмайды, ал өзеннің ағысы немесе су тасқыны сияқты сыртқы күштер адамдардың тағдырын олар үшін шешеді. Алайда, Мэггидің Стивенге үйленбеу және оның махаббатынан айырылу, сондай-ақ олардың сәтсіз қашқан әрекеттерінің артынан келген ұятты көтеруі – ерік бостандығының соңғы жеңісін білдіреді. Сыншылар Мэггидің махаббатқа және қабылдануға деген қажеттілігінің «Флесстегі диірмен» романындағы негізгі қозғаушы күш екенін, ал романның қақтығыстары оның осы қабылдануды алуға жасаған сәтсіз әрекеттерінен туындайтынын айтады. Алан Беллингр: «Романның екі басты тақырыбы – өсіп-жетілу және ғашық болу, көңіл көтеруге мүмкіндік береді, бірақ тоқтап қалған өсім мен құлай бастаған махаббат басымдылық табады» деді. Зерттеушілер көбінесе Мэггидің дағдылары мен мінез-құлқының отбасы мен қоғам тарапынан үнемі қабылдамауына назар аударады. Оның қоғамындағы мәдени нормалар да оның интеллектуалдық және рухани дамуына кедергі келтіреді. Элизабет Ермарттың сөзіне сүйенсек, «Бұл нормалар оны кемсіз, тәуелді жаратылыс деп санайды, ол ешқашан үлкен жетістіктерге жете алмайды, сондықтан оның толыққанды адамгершілігі жоққа шығарылады».

Бейімделулер

Бұл әңгіме 1937 жылы "The Mill on the Floss" атты фильмге, ал 1978 жылы Кристофер Блейк, Пиппа Гард, Джуди Корнуэлл, Рей Смит және Антон Лессер қатысқан BBC телесериалына бейімделді. 1994 жылы Хелен Эдмундсон кітапты сахналық қойылымға бейімдеді, оны Shared Experience ұйымы қойды. Романның бір бөлімді теледидарға бейімделуі алғаш рет 1997 жылдың 1 қаңтарында көрсетілді. Мэгги Тулливер рөлін Эмили Уотсон, ал Мистер Тулливер рөлін Бернард Хилл сомдады. Сыртқы көшелердегі түсірілімдер Кент графтығындағы тарихи Чатем кемежайында жүргізілді. 2009 жылы BBC7 арнасында бір сағаттық бес бөлімнен тұратын радио драмасы эфирге шықты.