1683 жылғы Rye House қастандығы: Англия королі II Карл мен оның інісі Яковты өлтіру жоспары. Қастандық сәтсіз аяқталды, бірақ Стюарт монархиясына қарсы оппозиция күшті болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия королі Карл II-ге қастандық жасау жоспары
Plan to assassinate Charles II of England
1683 жылғы Рай-хаус заговоры – Англия королі Карл II және оның інісі (және тақ мұрагері) Йорк герцогы Джеймске қастандық жасау жоспары болды. Патшалық делегациясы Вестминстерден Ньюмаркетке ат жарыстарын көруге барып, 1683 жылдың 1 сәуірінде қайта оралуы күтілген. Бірақ 22 наурызда Ньюмаркетте болған ірі өрт (қаланың жартысын қиратқан) жарыстарды тоқтатты, ал король мен герцог Лондонға ертерек оралды. Осының салдарынан жоспарланған шабуыл орындалмады. Тарихшылар конспирацияның мәліметтері қаншалықты дайын болғандығы туралы әртүрлі пікірде. Қастандық жоспарының күйі қандай болмасын, Англиядағы кейбір оппозициялық лидерлер Стюарт монархиясына қарсы көтеріліс ұйымдастыруды ойластырып жүрген. Үкімет оларды мемлекеттік сот процестерінде қатаң жазалады, сонымен қатар репрессивтік шаралар мен қару-жарақ іздестірулерін жүргізді. Бұл заговор 1685 жылғы Монмут көтерілісі мен Аргилл көтерілісін болжады және оларды жеделдеткен болуы мүмкін.
The Rye House Plot of 1683 was a plan to assassinate King Charles II of England and his brother (and heir to the throne) James, Duke of York. The royal party went from Westminster to Newmarket to see horse races and were expected to make the return journey on 1 April 1683, but because there was a major fire in Newmarket on 22 March (which destroyed half the town), the races were cancelled, and the King and the Duke returned to London early. As a result, the planned attack never took place. Historians vary in their assessment of the degree to which details of the conspiracy were finalised. Whatever the state of the assassination plot, plans to mount a rebellion against the Stuart monarchy were being entertained by some opposition leaders in England. The government cracked down hard on those in a series of state trials, accompanied with repressive measures and widespread searches for arms. The Plot presaged, and may have hastened, the 1685 Monmouth Rebellion and Argyll's Rising.
Өмірбаян
1660 жылы Карл II тұсында монархия қалпына келтірілгеннен кейін, парламент мүшелерінің бір бөлігі, бұрынғы республикашылар және Англияның протестант халқының бір бөлігі корольдің Людовик XIV тұсындағы Франциямен және Еуропаның басқа католик билеушілерімен тым жақын қарым-қатынасынан алаңдады. Рим католиктігін абсолютизммен байланыстыратын католиктерге қарсы сезім кең тараған еді және Англия тағына мұрагерлікке ерекше назар аударды. Карл ашық түрде англикан болғанымен, ол және оның інісі католиктік көзқарастарға ие екені белгілі болды. Бұл күдіктер 1673 жылы Джеймстің Рим католиктігіне ауысқаны анықталғанда расталды. 1681 жылы оппозицияның ойлап тапқан «Папалық қастандық» салдарынан, Палаталар палатасына Джеймсті мұрагерліктен шығару туралы заң жобасы енгізілді. Карл қарсыластарын жеңіп, Оксфорд Парламентін таратып жіберді. Бұл оның қарсыластарына Джеймстің мұрагерлігін тоқтатудың заңды жолын қалдырмады, ал құпия жоспарлар мен қастандықтар туралы әңгімелер көбейді. «Ел партиясы» шатаққа түсіп, Чарльз билігіне қарсы шыққан Лорд Мелвилл, Лорд Левен және Лорд Шафтсбери Голландияға қашып кетті, онда Шафтсбери көп ұзамай қайтыс болды. Көптеген танымал парламент мүшелері мен «ел партиясының» ақсүйектері жақын арада вигтер деп аталды, және бұл фракциялық атау қалыптасты.
After the Restoration of the monarchy under Charles II in 1660 there was concern among some members of Parliament, former republicans and sections of the Protestant population of England that the King's relationship with France under Louis XIV and the other Catholic rulers of Europe was too close. Anti Catholic sentiment, which associated Roman Catholicism with absolutism, was widespread, and focused particular attention on the succession to the English throne. While Charles was publicly Anglican, he and his brother were known to have Catholic sympathies. These suspicions were confirmed in 1673 when James was discovered to have converted to Roman Catholicism. In 1681, triggered by the opposition invented Popish Plot, the Exclusion Bill was introduced in the House of Commons, which would have excluded James from the succession. Charles outmanoeuvred his opponents and dissolved the Oxford Parliament. This left his opponents with no lawful method of preventing James's succession, and rumours of plots and conspiracies abounded. With the "country party" in disarray, Lord Melville, Lord Leven, and Lord Shaftesbury, leader of the opposition to Charles's rule, fled to Holland where Shaftesbury soon died. Many well known members of Parliament and noblemen of the "country party" would soon be known as Whigs, a faction name that stuck.
Сюжеті
Хертфордширдегі Ходдесдон қаласының солтүстік-шығысында орналасқан Рай Хаус – бекітілген ортағасырлық сарай, төңірегімен суар қазылған. Үйді республикалық және Азамат соғысының қатысушысы Ричард Рэмбольд жалға алған. Жоспар бойынша, үйдің аумағында күш жасырылып, Ньюмаркеттегі ат жарысынан Лондонға қайтып келе жатқан король мен герцогқа шабуыл жасау көзделіпті. Осы жоспарды қабылдаған экстремистік виг тобы кейіннен «Рай Хаус заговоршылары» деп аталды. Олар бірнеше мүмкіндіктердің ішінде осы жоспардың тактикалық артықшылықтары бар екенін және жақсы жасырынып, аз күшпен қару қолданып орындауға болатынын шешкен. Корольдік сапар 1683 жылғы 1 сәуірде күтілген, бірақ 22 наурызда Ньюмаркетте үлкен өрт шығып, қаланың жартысы қирады. Жарыс тоқтатылып, король мен герцог Лондонға ертерек оралды. Осының салдарынан жоспарланған шабуыл орындалмады.
Rye House, located north east of Hoddesdon, Hertfordshire, was a fortified mediaeval mansion surrounded by a moat. The house was leased by a republican and Civil War veteran, Richard Rumbold. The plan was to conceal a force of men in the grounds of the house and ambush the King and the Duke as they passed by on their way back to London from the horse races at Newmarket. The "Rye House plotters", an extremist Whig group who are now named after this plot, allegedly adopted the plan out of a number of possibilities, having decided that it gave tactical advantages and could be carried out with a relatively small force operating with guns from good cover. The royal party were expected to make the journey on 1 April 1683, but there was a major fire in Newmarket on 22 March, which destroyed half of the town. The races were cancelled, and the King and the Duke returned to London early. As a result, the planned attack never took place.
"Сары үй" және басқа да заговоршылар
Бұл кезеңде заговоршылар көп болды, және 1680-ші жылдардың басынан бастап британдық саясаттағы фракциялық бөліністің виг жағында қарулы қарсылыққа бару мүмкіндігі кеңінен талқыланды. Оның қандай нысанда болатыны белгісіз еді, Лондоннан басқа, мысалы, Бристоль сияқты қалаларды басып алу және Шотландияда көтеріліс ұйымдастыру туралы әңгімелер жиі айтылды. Бұл заговор туралы жазылған тарихтар көбінесе бір жақты болды, ал ғалымдар әлі де зорлық-зомбылық пен революциялық шараларды жоспарлауға кімдер тығыз қатысқандығын анықтау үстінде.
The conspirators of this period were numerous, and the resort to some sort of armed resistance was widely debated from the early 1680s, on what was becoming the Whig side of the factional division of British politics. The form it should take was uncertain, and discussions of the seizing of control of cities other than London, such as Bristol, and a Scottish uprising, were in the air. The subsequent historiography of the Plot was largely partisan, and scholars are still clarifying who was closely involved in the planning of violent and revolutionary measures.
Батыстың алаяғы
Қастандық жоспары 1682–1683 жылдары Грин-Риббон клубының мүшесі Роберт Уэст шақырған топқа негізделген: қазір оны көбінесе Рай-Хаус кабалы деп атайды. Вест Паптық заговор деп аталатын шаруаға байланысты бір сот ісіне қатысқан, сол істе жалған куәлік берген Стивен Колледж де болған. Осы байланыс арқылы ол Аарон Смит пен Уильям Хоунмен араласып, олар да заговоршылар болды, бірақ негізгі топтан бөлек әрекет етті. Джон Локк сол кезде Уэстке Оксфордта тұруға жағдай жасаған, сондай-ақ революциялық белсенділер тобында (Смит, Джон Айлофф, Кристофер Баттискомб және Израиль Хейс) басқа да байланыстары болды. Олардың ішінде Айлофф Рай-Хаус жоспарына қатысқандығы анық болды, бұл Локкқа қауіп тудырды. Румбольдты Джон Уайлдман Уэсттің тобымен таныстырды, бірақ жоспар ашылған соң екеуі де қарым-қатынасты үзіп, Уайлдман Румбольдқа қару сатып алуға қаржы жәрдем көрсетуден бас тартты, ал Румбольд бұрынғы құлшынысын жоғалтты.
The assassination plot centred on a group that was convened in 1682–1683 by Robert West of the Middle Temple, a Green Ribbon Club member: it is now often called the Rye House cabal. West had participated in one of the cases that wound up the Popish Plot allegations, that of the false witness Stephen College. Through that association he made contact with Aaron Smith and William Hone, both to be plotters though aside from the main group. John Locke had arranged accommodation for West in Oxford at that time and had other associations in the group of revolutionary activists (Smith, John Ayloffe, Christopher Battiscombe and Israel Hayes), of whom Ayloffe was certainly implicated in the Rye House Plot, leaving Locke vulnerable. Rumbold was introduced to West's group by John Wildman, but when the plot was discovered, both had distanced themselves, Wildman by refusing to finance Rumbold in the purchase of arms and Rumbold by losing his earlier enthusiasm.
Көтеріліс жоспарлары
Ричард Нелторп сияқты «Кабал» мүшелері өлтірудің орнына бүлік ұйымдастыруды жақтады, бұл Батыс тобының көп бөлігін Алджернон Сиднидің жоспарларымен үйлестірді, әсіресе, «Монмут кабалы» деп аталатын аристократиялық партия мүшелерімен. 1682 жылдың қыркүйегінде Монмут маңындағы топта, Батыс тобымен ортақ қатысушылары бар көтеріліс туралы пікірталас болды. «Кабал» кейін «алты кеңес» деп аталды, ол 1682 жылдың жазында Лондон қаласын бақылау үшін күресте торилердің жеңісінен кейін құрылды. Маңызды аспекті – Шотландияда әскери бүлік үшін Арчибальд Кэмпбелл, 9-шы Аргилл графының қызметіне тартылу ниеті. Смит 1683 жылдың қаңтарында «алты» үшін Шотландиядағы қолдаушылармен байланыс орнату үшін, оларды Лондонға шақыру мақсатымен жіберілді, бірақ салдарынан бұл миссия сәтсіз аяқталды. Шындығында, Уэсттің Монмут кабалымен байланысы және олардың ниеттерін білуі толығымен тікелей болған жоқ. Томас Уолкотт пен Роберт Фергюсон Шафтсбериді 1682 жылдың қарашасында Нидерландыға, оның өздігінен жер аударылуына ертіп барды. Олар екеуі де Лондонға оралып, Уэстпен байланысқа түсті, ол Уолкотттан Шафтсберидің жалпы көтеріліс жоспары туралы білді. Уолкотт патшалық гвардияға шабуыл жасайтынын айтты, бірақ ол да өлтіруге қарсы болған құлсатушылардың бірі болды. 1683 жылдың көктемінде Монмут кабалы мен Уэст тобы арасында манифест жобасын жасау туралы пікірталас болды, әсіресе сэр Томас Армстронг арқылы, революциялық шаралардан республикалық немесе монархиялық конституцияның құрылуы туралы келіспеушіліктер туды. 1683 жылдың мамырында Уэст пен Уолкотт үлкен топпен Лондон төңірегінде бірнеше мыңдық әскер жинау мүмкіндіктерін талқылады.
Cabal members such as Richard Nelthorpe favoured a rebellion rather than an assassination, aligning much of the West group's discussion with the plans of Algernon Sidney, in particular, and the more aristocratic country party members making up the so called Monmouth cabal. There were discussions in the group around Monmouth in September 1682 of an uprising, having participants in common with the group around West. The "cabal" was later named as the "council of six", which took form after the Tory successes in summer 1682 in the struggle to control the City of London. A significant aspect was the intention to employ Archibald Campbell, 9th Earl of Argyll for a military rebellion in Scotland. Smith in January 1683 was sent to contact supporters in Scotland, for the "six", with a view to summoning them to London; but apparently botched the mission by indiscretions. In fact West's contacts with the Monmouth cabal, and knowledge of their intentions, were in part quite indirect. Thomas Walcot and Robert Ferguson had accompanied Shaftesbury to the Netherlands in his self imposed exile of November 1682. They then both returned to London and associated with West, who learned from Walcott of Shaftesbury's own plan for a general rebellion. Walcott went on to say that he would lead the attack on the royal guards, but he was another of the plotters who drew the line at assassination. During the spring of 1683 there were further contacts between the Monmouth cabal and West's group about drafting a manifesto, through Sir Thomas Armstrong in particular, there being disagreements about whether a republican or monarchical constitution should result from revolutionary measures. In May 1683 West and Walcott discussed with a larger group the prospects for raising a force of several thousand men around London.
Шотландия мен Америка байланыстары
Бұл кездегі вигтердің нақты ниеттерін түсіндіру Америкадағы отарлау жоспарларымен қиындыққа ұшырайды. Весттің Шығыс Джерсиде мүддесі болған. Шафтсбери Каролина провинциясының ісіне белсенді қатысқан. 1683 жылдың сәуір айында Смит хабарлағандай, вигтердің бірнеше шотландтық байланыстары Лондонға келді, Эссекс пен Монмут кабалының мүшесі Расселмен кездесті. Олар бұл мәселенің Каролинаға қатысты деген ойда болды, немесе олар бұл жағдайды өз келулеріне сылтау ретінде көрсетті. Олардың арасында Сессноктың сэр Джордж Кэмпбелл, Джон Кокрейн және Уильям Карстарес болды. Аргилл графы 1682 жылдың тамызында Лондонды қалдырып, Нидерландыға кетті, бірақ курьерлер мен шифрланған хаттар арқылы вигтердің белгілі өкілдерімен байланысын үзбеді. Олардың екеуі, Уильям Спенс (Батлер есімімен) және Абрахам Холмс 1683 жылдың маусым айында тұтқындалды.
The interpretation of actual Whig intentions at this time is complicated by colonial schemes in America. West had a stake in East Jersey. Shaftesbury was heavily involved in the Province of Carolina. In April 1683, some Scottish contacts of the Whigs arrived in London, as briefed by Smith, meeting Essex and Russell of the Monmouth cabal. They were under the impression that the matter concerned Carolina, or they gave that out as a pretext for their presence. They included Sir George Campbell of Cessnock, John Cochrane, and William Carstares. The Earl of Argyll had left London for the Netherlands in August 1682 but kept in touch with Whig notables through couriers and ciphered correspondence. Two of them, William Spence (alias Butler) and Abraham Holmes, were arrested in June 1683.
Ақпарат берушілер мен тұтқындаулар
Жосия Килинг Сэр Леолин Дженкинске ақпарат бергенде, құйрық туралы жаңалықтар тарады және құйрық 1683 жылғы 12 маусымда көпшілікке жарияланды. Килинг бір сот қызметкерімен байланысқа түсті, ол оны Джордж Легге, 1-ші барон Дартмутпен байланыстырды, ал Дартмут оны Мемлекеттік хатшы Дженкинске әкелді. Килингтің куәлігі Уолкотт, Хоун, Сидни және Чарльз Бейтменнің соттарында пайдаланылды; және ол оған кешірім берілді. Бұл сонымен қатар, кешірім үмітінде кінәлі адамдардың мойындауын алудың ұзақ процесін бастады. Ағасын пайдалана отырып, Килинг құйрыққа тікелей дәлелдерді алуға қол жеткізді, ал Дженкинс 23 маусымнан бастап Рамзи мен Уэстті шақырып алды, олар оған өздері білгендерін айтты; Уэст 22 күні Рочестердің 1-ші графы Лоренс Хайд арқылы ақпарат берді. Бірнеше күн бойы Уэст Рай-хаус құйрығы және Америка үшін деп есептелген қару сатып алудағы рөлін түсіндірді. Ол Монмут тобын кінәлауға көп көмектеспеді; оның куәлігі кейін Уолкотт пен Сидниге қарсы қолданылды. Уэст 1684 жылғы желтоқсанда кешірім алды. Томас Уолкотт 8 шілдеде тұтқындалды және сотқа тартылған алғашқы құйрыққа қатысушы болды. 18 маусымда оның үйінде құйрыққа қатысушылардың кездесуі өтті; бірақ қашудың орнына ол Дженкинске толық мойындауды ұсынып, кешірім алу үшін хат жазды. Құйрыққа қатысушылардың арасында Бристольдік Джон Роу ерекше сенімсіз деп есептелді, және ол Монмут үйімен тікелей байланысқа ие болды, оны ақпарат ретінде ұсынды; оны үнсіздендіру үшін бірқатар қадамдар жасалды және оның өмірі бірнеше рет қауіпке ұшырады. Кездесуден кейін Нелторп пен Эдвард Нортон Уильям Расселлге, лорд Расселлге, дереу қару алуға шақырумен жүгінді; Расселл келіспегендіктен, Нелторп елден кетті. Уолкотт сол кездегі католиктерге және вигтерге қарсы басты газеттің редакторы, Weekly Pacquet-тің авторы Генри Керіні атады; Кер 13 шілдеде Pacquet-ті жариялауды тоқтатты және сотпен ынтымақтастыққа көшті. Кейін Уолкотқа қарсы куәлік бергендердің арасында Закари Борн да болды. Борн құйрыққа қатысушы, 27 маусымда тұтқындау ордері шығарылған Мэттью Мид және Уолтер Кросс сияқты диссидент министрлермен бірге елден қашуға тырысқан кезде тұтқындалды; ол көтеріліске адам жинауға дайын болған басқа министр Стивен Лоббқа қарсы куәлік берді. 6 шілдеде Лоббты тұтқындауға бұйрық берілді, ал ол тамызда ұсталды. 27 шілдеде құйрықтың қорқынышты екендігі туралы патшалық жарлық жарияланды. Тағы көптеген адамдар тұтқындалды. Басты құйрыққа қатысушылар Монмуттың құйрығына тікелей қатысы жоқ, маңызды емес тұлғалар болғанымен, сот партиясы топтар арасында ешқандай айырмашылық жасамады. Қатысқан министрлер Фергюсонды білуі мүмкін, бірақ Уэстті емес; Мид Келісімге қатысушы Джон Нисбетке пана берді және бүлік жоспарларын білуі мүмкін. Уильям Карстарес, Шотландия шіркеуінің пасторы және вигтердің жетекшілерімен байланыс жасаған, 23 шілдеде Кентте табылған.
News of the plot leaked when Josiah Keeling gave information on it to Sir Leoline Jenkins, and the plot was publicly discovered 12 June 1683. Keeling had contacted a courtier, who put him in touch with George Legge, 1st Baron Dartmouth, and Dartmouth had brought him to Jenkins, Secretary of State. Keeling's testimony was used at the trials of Walcott, Hone, Sidney, and Charles Bateman; and it earned him a pardon. It also started a lengthy process of incriminated persons confessing, in the hope of clemency. Using his brother, Keeling was able to get further direct evidence of conspiracy, and Jenkins brought in Rumsey and West, who told him what they knew, from 23 June; West had volunteered information via Laurence Hyde, 1st Earl of Rochester, on the 22nd. Over several days West explained the Rye House plot and his part in purchasing arms, supposed to be for America. He did little to incriminate the Monmouth group; his testimony was later used against Walcott and Sidney. West received a pardon in December 1684. Thomas Walcott was arrested on 8 July, and was the first conspirator to go to trial. A meeting of the plotters had been held at his house on 18 June; but rather than escape, he chose to write to Jenkins, with the offer of a full confession in return for a pardon. Among the plotters, John Row from Bristol was considered particularly unreliable, and he had a direct connection to the Monmouth household to offer as information; a number of steps were taken to silence him, and his life was under threat more than once. After the meeting Nelthorpe and Edward Norton called on William Russell, Lord Russell, with an appeal to take up arms immediately; when Russell was unwilling, Nelthorpe left the country. Walcott named Henry Care, publisher of the Weekly Pacquet which was a leading anti Catholic and Whig paper of the time; Care ceased publishing the Pacquet on 13 July, and began co operating with the court. Among those later informing against Walcott was Zachary Bourne. Bourne was a conspirator, arrested trying to leave the country with the nonconformist ministers Matthew Meade, for whom an arrest warrant was issued on 27 June, and Walter Cross; he informed against another minister, Stephen Lobb, who was prepared to help recruiting for an uprising. On 6 July the arrest of Lobb was ordered, and he was picked up in August. A royal declaration of the heinous nature of the plot was issued on 27 July. Many more were arrested. Although the principal conspirators were minor figures, and not directly concerned in the Monmouth cabal, the court party made no distinction between the groups. The ministers involved may have known Ferguson but not West; Meade had sheltered the Covenanter John Nisbet, and may well have known of the plans for a rebellion. William Carstares, a Church of Scotland minister and intermediary with the Whig grandees, was found in Kent on 23 July.
Бағалаулар
Тарихшылар бұл құйрық тірліктердің көбісін Шарль немесе оның қолдаушылары саяси қарсыластарының басым бөлігін қуғынға салу үшін жасаған болуы мүмкін деп санайды. Ричард Гривс 1683 жылғы құйрық тірліктердің болғанына дәлел ретінде 1685 жылы Аргилл графының және Шарльдің протестант дінге адал, бірақ заңды емес ұлы Джеймс Скотт, Монмуттың 1-ші герцогінің қарулы көтерілістерін келтіреді. Дорин Милн бұл оқиғаның маңыздылығы нақты қандай жоспарлар жасалғанында емес, оны қалай қабылдады және үкімет оны қалай пайдаланды дегенде жатыр деп мәлімдейді. Торилердің шамадан тыс реакциясына халықтың жауабы, кейде "Стюарттың кек алуы" деп аталатын бұл терминге қарсылықтар болғанымен, 1688 жылғы Даңқты революциядағы айқын наразылыққа әкелді.
Historians have suggested the story of the plot may have been largely manufactured by Charles or his supporters to allow the removal of most of his strongest political opponents. Richard Greaves cites as proof that there was a plot in 1683, the 1685 armed rebellions of the fugitive Earl of Argyll and Charles' Protestant illegitimate son, James Scott, 1st Duke of Monmouth. Doreen Milne asserts that its importance lies less in what was actually plotted than in the public perception of it and the uses made of it by the government. Popular reaction to the Tories' reactive excesses, sometimes known as the "Stuart Revenge" though that term is contested, led to the discontent expressed decisively in the Glorious Revolution of 1688.