Кіріспе

Тіл білімінде, толық емес жұпталуға ие етістік – бұл жұпталу формасы жоқ немесе толық емес жұпталудан өтетін етістік, сол себепті ол белгілі бір грамматикалық уақыт, түр, тұлға, сан немесе модальдық формалар бойынша жұпталуға келмейді, ал көптеген немесе "қалыпты" етістіктер сол тілде осы формаларға ие болады. Басқаша айтқанда, толық емес жұпталуға ие етістікте сол тілдегі көптеген етістіктерде кездеспейтін формалар жетіспейді.

Жалпы ақаулар

Ағылшын тіліндегі ең көп танылатын ақаулық етістіктер – көмекші етістіктер, яғни претерит-қазіргі етістіктер класы: can/could, may/might, shall/should, must, ought және will/would (would кейінірек тарихи дамудың нәтижесі). Бұл етістіктер бастапқыда ақаулы болмаса да, қазіргі ағылшын тілінің көптеген нұсқаларында олар тек модальді көмекші мағынасында ғана қолданылады. Дегенмен, әдеттегі көмекші етістіктерден өзгеше, олар инфинитивтік түрінде тұрақты түрде жіктеле салмайды. Сондықтан, бұл ақаулық көмекші етістіктер бір-бірін объект ретінде қабылдамайды. Сонымен қатар, олар жиі қатысушы (причастие) түрінде де қолданылмайды. Мысалы, can етістігінде инфинитив, болашақ шақ, қатысушы, бұйрық және герундий жоқ. Сөздің жетіспейтін бөліктерін «to be + able to» сөздерінің тиісті формаларын қолдану арқылы толықтырады. Демек, «Мен жаза аламын» және «Мен жаза білдім» деген сөздер бір мағынаны білдірсе де, «Мен жаза аламын» сөзі қолданылуына қарай екі мағынаға ие: «Мен жаза білдім» немесе «Мен жаза алатын болармын». «Мен жасай аламын» деп айтуға болмайды, оның орнына «Мен жасай алатын боламын» деу керек. Сол сияқты, must етістігінің өткен шақ формасы жоқ, оның орнына had (have етістігінің өткен шақ формасы) және инфинитивте «to have to» (міндетті) қолданылады, бұл күрделі жіктелудің мысалы. Must етістігінің міндеттілік мағынасын білдіретін өткен шақ «келуге тиіс» деп аударылады. Ал «must have» конструкциясы қазіргі ағылшын тілінде ықтималдылықты немесе болжамды білдіреді, мысалы: «Егер бұл о қорқынышты болса, онда найзағай болған болуы керек». Кейбір етістіктер уақыт өте келе ақаулы болып барады. Мысалы, might сөзі этимологиялық тұрғыдан may етістігінің өткен шағы (претериті) болғанымен, қазіргі кезде оны осы мағынада қолданбайды (мысалы, «ол бармауына тыйым салынған» дегенді білдіру үшін *he might қолданылмайды). Сол сияқты, should сөзі shall етістігінің өткен шағы ретінде қолданылмайды, бірақ мүмкіндік немесе моральдық міндетті білдіретін жеке мағынада қолданылады. (Дегенмен, претерит формасы should сөзінің субъюнктивтік формасы ретінде қолданылуы жалғасады, мысалы: «Егер мен ертең сол жерге барсам…», бұл индикативтік формадан «Мен ертең сол жерге барамын» ерекшеленеді). Ақаулық етістік ought этимологиялық тұрғыдан owe (борыш) етістігінің өткен шағы болған (ол балаларына борышкер болған), бірақ ол бөлініп шығып, owe етістігін бастапқы мағынасымен және тұрақты өткен шағымен (owed) ақаусыз етістік ретінде қалдырды. Модальді көмекші етістіктерден басқа, сақ болу (beware) қазіргі заманғы ағылшын тілінде толық ақаулыққа ұшыраған етістік: оның жалғыз белгісіз түрі инфинитивте (Мен иттен сақ болуым керек), бұйрық (Иттен сақ болыңыз, [Сатып алушы сақ болсын]) және субъюнктивте (Ол иттен сақ болуын талап етеді) тұрақты қолданылады, бірақ шекті индикативтік көңіл-күйдің көп бөлігі формальды түрде жоқ (барлық қарапайым өткен *bewared, бір қарапайым қазіргі *bewares, барлық аспектілер *am bewaring, т.б.). «Бейітілді» (begone) сөзі де осыған ұқсас: оны императив ретінде емес, басқаша қолдану ерекше атап көрсетіледі. Тағы бір ақаулық етістік – архаикалық quoth, ол quethe етістігінің жалғыз сақталған түрі, «деу» (жасырумен байланысты).

Араб тілі

Араб тілінде ақаулы етістіктерді أفعال جامدة (әдеби мағынасы, ). Бұл етістіктер уақыт түрін өзгерте алмайды, сондай-ақ олардан туысқан есімдер жасалмайды. Мысал ретінде [[wikt:ليس]] етістігін келтіруге болады, бірақ бұл қасиетке ие жалғыз көмекші етістік емес. Араб тілінің кейбір грамматиктері [[wikt:دام#Arabic]] (көмекші етістік ретінде) де толық ақаулы деп санайды; олармен келіспейтіндер оны жартылай ақаулы деп есептейді. Тағы бір жартылай ақаулы етістіктер - [[wikt:فتئ]] және [[wikt:زال]], олар көмекші етістік ретінде қолданылғанда бұйрық сөз бен бастауыш формалары болмайды.

Каталон тілінде

Каталан тілінде ақаулы етістіктер көбінесе семантикалық себептерге байланысты ақаулы болады. Өздеріне тән жекешелігіне байланысты haver hi және caldre етістіктері тек үшінші жақта қолданылады. Soler етістігінің мағынасына ішкі қайталау қасиеті оның тек қазіргі және толық емес шақтарда ғана формаларының болуына себеп болады. Метеорологиялық құбылыстарды білдіретін ploure сияқты етістіктер тек үшінші жақ жекеше түрінде ғана жіктеледі, бірақ метафоралық мағынада қолданғанда үшінші жақ көпше түрі де қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, lleure етістігі тек үшінші жақта қолданылады, ал dar етістігінде бірінші жақ көпше және екінші жақ көпше түрінен басқа қазіргі шақ формалары жоқ. Каталан тіліндегі ақаулы етістіктерді инфинитивтің, герундтың және өткен шақ есімнің жекеше формаларында да қолдануға болады.

Фин тілі

Кем дегенде бір фин тіліндегі етістіктің бірінші инфинитив (сөздік/лемма) түрі жоқ. Фин тілінде "kutian helposti" ("Мен шытырмандыққа сезімталмын") деп айтуға болады, бірақ "kutian" етістігінің (бұл жерде бірінші тұлға, қазіргі шақта) жіктемеген түрі болмайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, бірінші инфинитив "kudita" болуы мүмкін, бірақ бұл форма қолданылмайды. Сонымен қатар, жоқтап айтушы етістікте (ei, et, en, emme) инфинитив түрі де, бірінші тұлға жекеше буйыру түрі де жоқ.

Неміс тілі

Қазіргі неміс тілінде "сайлау/таңдау" мағынасын білдіретін erkiesen етістігі (әдетте арнайы міндет немесе құрмет үшін таңдалған адам туралы айтылғанда) тек өткен шақтағы қатыстырма (erkoren) және одан да сирек – өткен шақтың формасында (ich erkor және т.б.) қолданылады. Басқа барлық формалары, соның ішінде бастауыш, ұзақ бұрын қолданыстан шығып, қазіргі тілдесдерге белгісіз және түсініксіз болып табылады. Бұл сөз жақын туысқан голланд тілінде verkiezen түрінде жиі қолданылады; мысалы, Verkiezingen in Nederland ("Нидерландтағы сайлау").

Классикалық грек

Грек тілінде ешбір етістік барлық уақыттарды көрсетпейді, және "көптеген етістіктерде" тоғыз уақыт жүйесінің тек алтауы ғана болады, сондай-ақ "[ешқандай] етістік тоғыз жүйенің бәрін де көрсетпейді". χρή (khrē, 'қажет') етістігі тек үшінші жақта жекеше түрінде және ἐχρῆν / χρῆν (ekhrēn / khrēn, 'қажет болды') түрінде ғана кездеседі. Одан басқа, οἶδα (oida, 'білемін') сияқты етістіктер де бар, олар қазіргі уақытты толық түрінде, ал кеше уақытты – толық өткен уақыт түрінде (мұнда ᾔδη ēidē, 'білдім') қолданады. Сонымен қатар, εἰμί (eimi, 'Менмін') етістігінде тек қазіргі, болашақ және кеше уақыттары ғана бар, оған аорист, толық, толық өткен және болашақ толық уақыттар жоқ.

Венгрия тілі

Кейбір венгр тіліндегі етістіктерде шартты райдағы формалар болмайды немесе туған тілдес естімейтіндей естілетін формалары болады; мысалы, csuklik. Олар туралы ағылшын тіліндегі Wiktionary-де қысқаша мәліметтерді қараңыз.

Ирландия

Арса тек өткен немесе қазіргі уақытта ғана қолданылады. Копуланың болашақ шағы, бұйрық райы және етістік атауы жоқ. Онда ерекше шартты шақ формалары да жоқ, бірақ шартты өрнектерді өткен шақ формаларын қолдану арқылы білдіруге болады; мысалы, Ba mhaith liom é, бұл екеуін де білдіре алады. Бұйрық райы кейде зат есімді етістік бі-нің бұйрық формаларын пайдалану арқылы жасалады. Дегенмен, болашақ шақ формалары болмайды және оларды тек айналымды сөйлеу арқылы ғана білдіруге болады. Сондай-ақ, dar – уақытқа тәуелсіз етістік, ол әрқашан le сөздерімен бірге қолданылады.

Корея тілі

Корей тілінде бірнеше толымсыз етістіктер бар. (말다) императив немесе ынталандыру формасында ғана, немесе «әрекет етістігі + 지» конструкциясынан кейін қолданылуы мүмкін. Осы шеңберде ол әр түрлі сыпайлық деңгейлеріне жіктеле алады, мысалы, 하지 마! , 하지 마십시오 сияқты. Сондай-ақ, 데리다 етістігі тек 데리고, 데리러, немесе 데려 түрінде, кейбір күрделі формаларда ғана қолданылады.

Польша тілі

Поляк тілінде "widać" және "słychać" екі етістігі де өте толық емес. Бұл етістіктердің тек қана бастауыш түрі ғана бар. Екеуі де ешқандай басқа етістік қажет етпейтін, көрінетін немесе естілетін жағдайларда жекеше етістіктер ретінде қолданылады (бірақ басқа етістік болуы мүмкін), сондай-ақ олар жекеше және көпше түрі арасында ешқандай айырма жасамайды. Мысалы, "Widać blask wśród drzew" немесе "Jego głos słychać w całym domu".

Португал тілі

Португал тіліндегі көптеген етістіктер тұлға бойынша толық емес; яғни, олардың кейбір уақыттардағы дұрыс формасы белгілі бір есімдіктің үшін жоқ. Мысалы, colorir ("бояу") етістігінің қазіргі уақытта бірінші жақ жекеше түрі болмайды, сондықтан "estou colorindo" ("Мен бояп жатырмын") сияқты сөздермен түсіндіруге немесе "pintar" ("сурет салу") сияқты ұқсас мағыналы басқа етістікті қолдануға тура келеді.

Ресей

Кейбір орыс етістіктерінде бірінші тұлғалық жекешелік қазіргі заман формасы жоқ, сондықтан олар толық емес: мысалы, победить, убедить, дудеть. Бұлардың барлығы түбірі палаталданған альвеолярлық дауыспен аяқталатын етістіктер; олар жабық топ емес, бірақ олардың қатарына неологизмдер мен френдить сияқты қарыз сөздер де кіреді. Мұндай етістік формасы қажет болған жағдайда, сөйлеушілер әдетте мағынасы жақын етістікпен (Я выиграю) ауыстырады немесе номиналдау мен қосымша етістікті қолданатын тіркестік құрылымды пайдаланады (Я одержу победу). Сондай-ақ, могу сөзі де қолданылады: (Я) смогу победить, (я) смогу убедить. Көптеген сезімдік етістіктер адамдардың әдетте басынан өткізе алмайтын процестерді сипаттайды, мысалы, пригореть, куститься және протекать – әдетте бірінші немесе екінші тұлғада мағынасыз болады. Бұл формалар сирек кездесетіндіктен, орыс грамматикасының сипаттамаларында олар жиі "толық емес" деп сипатталады. Дегенмен, бұл синтаксистік емес, семантикалық шектеу; мысалы, түссіз жасыл идеялар ашулы түрде ұйықтайды деген классикалық мағынасыз, бірақ грамматикалық дұрыс сөйлемді қарастырыңыз, немесе тікелей ағылшын тіліндегі "I am raining" фразасын. Бұл етістіктердің бірінші және екінші тұлғалық формалары метафора мен поэзияда қолданылуы мүмкін.

Швед тілі

Финляндияда сөйленетін швед диалектілерінен басқа, көмекші етістік måste инфинитивке ие емес. Сондай-ақ, бұл етістік must түрі қазіргі және өткен шақтарда қолданылатындықтан ерекше. Жатақтағы түрі – måst, сирек кездеседі.

Түрікше

Түрік тіліндегі копула қазіргі түрік тілінде етістік деп есептелмесе де, ол бастапқыда кемістік етістік имэк ретінде пайда болған – қазіргі кезде ол предикаттың жұрнағы ретінде жазылып, айтылады. Имек және одан туындаған жұрнақтар тек бірнеше уақыт формасында ғана кездеседі; бастапқыда имэкпен білдірілген уақыттарда ол теріс түйсік "дегіл"мен алмастырылады, ал қалған формалары "болмақ" етістігімен білдіріледі. Бұл етістікті тек белгілі бір уақыт формаларында ғана жіктеуге болады: өткен шақ – idi, болжалды өткен шақ – imiş, шартты рай – ise және (тұрақты емес) жеке өткен жатыс – idük (иеленуші жұрнақтармен қолданылуы мүмкін, форманың бұрыс екеніне назар аударыңыз).

Украина тілі

Украин тіліндегі "вісти" аяғымен бітетін етістіктерде (мысалы, розповісти және відповісти) бұйрық сөздердің формалары жоқ; олардың орнына толық емес етістіктер қолданылады (мысалы, відповідай).

Уэльс тілі

Уэльс тілінде бірнеше кемшіктік етістіктер бар, олардың көпшілігі көне немесе әдеби тілге тән. Күнделікті қолданыста жиі кездесетін мысалдардың бірі – dylwn ("Мен керекпін / тиіспін"), ол тек толық емес және өткен толық есімдерде ғана қолданылады, meddaf ("Мен деймін"), ол тек қазіргі және толық емес есімдерде кездеседі, және geni ("туылған"), ол тек етістік атау және жеке баяндамалы формаларына ие; мысалы, Ganwyd hi (Ол туылды, сөзбе-сөз "біреу оны тудырды"). Ауызекі тілде кең таралған кемшіктік етістіктер – eisiau (isio немесе isie деп айтылады) және angen, олар тиісінше 'қалау' және 'қажеттілік' мағыналарын білдіреді; екеуі де іс жүзінде есімдер, бірақ сөйлеу тілінде етістік атаулар сияқты қолданылады, бірақ олардың алдына yn қосылмайды, мысалы, dw i'n canu 'Мен ән айтам' және dw i eisiau 'Мен қалаймын' салыстырыңыз. Әдеби тілде бұл сөздер есімдер ретінде қолданылады, кемшіктік етістіктер ретінде емес; мысалы, mae eisiau arnaf 'Мен қалаймын', сөзбе-сөз 'менде қалау бар'.