Кіріспе

1878 жылғы дүниежүзілік көрме (Exposition Universelle of 1878 (ɛkspozisjɔ̃ ynivɛʁsɛl), ағылшын тілінде 1878 жылғы Париж көрмесі деп кеңінен танымал, Францияда, Парижде 1 мамырдан 10 қарашаға дейін өтті. 1870-1871 жылдардағы франко-пруссия соғысынан кейін Францияның қайта жаңғыруын мерекелеу мақсатында ұйымдастырылды. Бұл 1855 жылдан 1937 жылға дейін қалада өткен он маңызды көрменің үшіншісі болды.

Құрылыс

Саяси қиындықтар француз үкіметінің көрмеге ашылуға алты ай қалғанда көп көңіл бөлмеуіне кедергі келтіргендіктен, ғимараттар мен жәрмеңкелер ашылу күні толық аяқталмаған еді. Алайда, сәуір айында жасалған тырыстықтар зор болды және 1 маусымға дейін, ресми ашылудан кейін бір ай өткен соң, көрме толығымен аяқталды. Бұл көрме әлемде бұрынғыдан гөрі әлдеқайда кең ауқымды өткізілді. Ол Марс даласындағы негізгі ғимаратты және Шайло төбесін қамтыды, жалпы ауданы құрады. Марс даласының теміржол стансасы көрмеге байланысты теміржол трафигін қабылдау үшін төрт жолмен қайта жаңартылды. Понт-д'Иена орталық аллея бойындағы екі көрме алаңын байланыстырды. Француз экспонаттары барлық кеңістіктің жартысын құрады, ал қалған көрме алаңы әлемнің басқа елдері арасында бөлісті. Германия – көрмеге қатыспаған жалғыз ірі мемлекет болды, бірақ бірнеше неміс суреттері қойылды. АҚШ көрмесін комиссарлар тобы басқарды, олардың ішінде бұрынғы АҚШ конгрессмені және Конфедерация штаты армиясының генерал-майоры Пирс М. Б. Янг, сондай-ақ Канзас газетінің редакторы Флойд Перри Бейкер, басқа да генералдар, саясаткерлер мен танымал тұлғалар бар еді. Ұлыбритания, Британдық Үндістан, Канада, Виктория, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд, Оңтүстік Австралия, Кейп колониясы және британдық тәж колонияларының бір бөлігі Франциядан тыс елдерге бөлінген кеңістіктің үштен бір бөлігін иеленді. Ұлыбританияның шығындары біріктірілген кірістерден төленді, ал әр британдық колония өз шығындарын өтеді. Ұлыбританияның көрмесі корольдік комиссияның бақылауында болды, оның президенті – Уэльс принці.

Дисплейлер

Көркем өнер мен жаңа техниканың көрмесі өте кең және толыққанды болды, ал Ұлттар даңғылы, 730 метрлік көше, Еуропаның дерлік барлық елдерінің, сондай-ақ Азия, Африка және Американың бірнеше елдерінің тұрғын үй архитектурасының үлгілеріне арналды. "Машиналар галереясы" – инженер Анри де Дион (1828–78) жобалаған, төменгі көлденең аркалары бар металл ғимарат, өнеркәсіптік көрме. Көптеген ғимараттар мен мүсіндер 1876 жылы Парижде ойлап табылған, төмен құнға түсетін уақытша құрылыс материалынан жасалған, ол юта талшығынан, Париж гипсінен және цементтен тұрды. Сейн өзенінің солтүстік жағалауында, Трокадер алаңының төбесінде көрменің әсем сарайы салынды. Бұл 76 метрлік мұнаралары мен екі галереясы бар "мавр" стиліндегі құрылыс болды. Онда Кавайе Колл аспабы орнатылып, ашылу концертінде Шарль Мари Видор өзінің 6-шы органға арналған симфониясының премьерасын орындады. Ғимарат 1937 жылға дейін сақталды. 1878 жылдың 30 маусымында Бостандық мүсінінің аяқталған басы Трокадер сарайының бағында, ал қалған бөліктері Марс алаңында қойылды. Көрмеде Александр Грэм Беллдің телефоны сияқты көптеген жаңалықтар көрсетілді. Авеню де л’Опера мен Плейс де л’Операның бойында электрлік дуалды жарықтандыру орнатылды, маусым айында ток беріліп, аймақ Зеноб Грамм динамосымен қуаттандырылатын Яблочков дуалды шамдарымен жарықтандырылды. Томас Эдисон мегафон мен фонографты көрсетті. Халықаралық қазылар алқасы түрлі экспонаттарды бағалап, алтын, күміс және қола медальдармен марапаттады. Көрермендердің ең көп қызығушылығын тудырған нәрселердің бірі – 400 "жергілікті тұрғыннан" тұратын "негрлер ауылы" деп аталған адамдар бағы болды. Ал Августин Мушоның күн энергиясын механикалық буға айналдыратын күн қуатымен жұмыс істейтін қозғалтқышы 54-сыныпта алтын медальді жеңіп алды, әсіресе, күннің шоғырланған жылуын пайдаланып мұз өндіру жұмыстары үшін. Генри Э. Стейнвейдің "ерекше назар аударған" роялі де көрсетілді.

Қатысу

13 миллионнан астам адам көрмеге қатысу үшін төлем жасады, осылайша оны қаржылық тұрғыдан табысты етті. Барлық құрылыс және жұмыс істеу қаражатын ұсынып, тұрақты ғимараттар мен Париж қаласына сатылған Трокадер сарайының құнын ескергеннен кейін, француз үкіметі үшін бұл кәсіпорынның құны бір миллион британ фунтынан азырақ болды. Көрме ашық болған кезеңде Парижді барлығы 571,792 адам келді, бұл 1877 жылы француз мегаполисіне келген 308,974 адамнан көп, ал 1867 жылғы бұрынғы көрмедегі келушілерден 46,021 адам артық. Француз саудасына жалпы серпіліс бергеннен басқа, шетелдік келушілерден түскен кедендік баждар мен алымдар өткен жылмен салыстырғанда шамамен үш миллион фунтқа артты. Көрменің өтуімен бірге, халықаралық стандарттар бойынша келісімге жету мақсатында бірқатар кездесулер мен конференциялар өтті. Француз жазушысы Виктор Гюго әдеби мүлікті қорғау жөніндегі конгреске төрағалық етті, ол халықаралық авторлық құқық заңдарын қалыптастыруға әкелді. Сол сияқты, басқа кездесулер елдер арасындағы почта ағынын біркелкі етуге бағытталды. Соқыр адамдардың жағдайын жақсарту жөніндегі халықаралық конгресс Брайльдің қолмен оқу жүйесінің бүкіл әлемде қабылдануына ықпал етті.

Танымал мәдениетте

Энрике Гаспар и Римбоның "Анакронопете" атты уақыт саяхаты туралы романы көрмеде берілген лекциямен басталады. Эойн Колфердің "Авиатор" романы оның басты кейіпкері (Коннор Брухарт) көрмеде тууымен басталады.

Өнер бұйымдары

Париждегі "Груэль және Энгельман" фирмасы әсем кітап мұқабаларын жасауымен танымал болды. "Сағат кітабы" – готикалық қайта жандану үлгісі, оған атақты париждік зергер Алексис Фализ (1811–1898) кейбір ортағасырлық қолжазбалардың шекаралық әшекейлерінен алынған фантастикалық жануарлармен оралып, Перзенттердің табынуын бейнелейтін рельеф жасады. Филигрань және дәнды жұмыс өте жоғары сапалы. Мұқабада кітап болмағандықтан, ол 1878 жылы Парижде өткен Әлемдік көрмеде фирманың көрмесі үшін ғана жасалған болуы мүмкін.