Кіріспе

Француз мемлекет қайраткері (1777–1832)

Казимир Пьер Перье (11 қазан 1777 – 16 мамыр 1832) – көрнекті француз банкирі, шахта иесі, саяси лидер және мемлекет қайраткері. Бизнесте Париждегі банкісі және Норд департаментіндегі Анзин көмір компаниясының иесі ретінде Францияның индустрияландырудың бастапқы кезеңдеріндегі экономикалық дамуына маңызды үлес қосты. Саясатта Бурбон монархиясы қайта орнатылған кезеңде Депутаттар палатасының жетекші либералы болды және 1830 жылғы шілде революциясының басында палата президенті қызметін атқарды. Ол Людовик Филипп I конституциялық монархиясын қолдаған либералды-консервативті Қарсылық партиясын басқарды. 1831 жылдың көктемінде Министрлер кеңесінің президенті және Ішкі істер министрі болды (13 наурыз 1831 – 16 мамыр 1832). Оның қызметі болғанымен қысқа, оның күшті үкіметі ел ішінде тәртіпті қалпына келтіріп, сыртқы елдермен бейбітшілікті сақтауға қол жеткізді. 1832 жылы Францияда болған холера эпидемиясының құрбаны болды.

Ерте өмір

Гренобльде туған Казимир Периер "Милорд" Клод Николас Периердің (1742–1801) сегіз ұлының төртіншісі болды. Ол өзінің Визиль шатосын Француз революциясын болжаған Дауфин штатының танымал жиынына (1788 жылдың 21 шілдесі) ашты. Оның анасы – бұрынғы Мари Шарлотта Паскаль (1749–1821), жақын жердегі Войрон қаласындағы көрнекті мата өндірушінің қызы. Әкесі де, атасы да (Жак Периер, 1702–82) қанап және зығыр мата саудасы арқылы байлық жинаған. Клод 1780 жылы Габриэль Луи де Нёйвиль, Виллеруа герцогынан сатып алған Визиль шатосында бауманнан жасалған маталардың (Индиен) өндірісін қосты. Революция мен Наполеон Периерлер сияқты бай "гренобль буржуазиясы" отбасыларына жаңа мүмкіндіктер ашты. Клод Периер өзінің бизнес орталығын Парижге көшірді, онда ол 1794 жылдан бастап (Сен-Оноре көшесінде) тұрып, Францияның жетекші қаржыгерлерімен араласты. 1795 жылы ол Солтүстік Францияның ең ірі көмір өндіруші компаниясы – Анзин компаниясының директоры болды; 1796 жылы Парижде ірі инвестициялық банк – Caisse des Comtes Courants құруға көмектесті; ал 1799 жылы, Наполеонның Брумер төңкерісінен кейін көп ұзамай, ол әйгілі Франция банкінің негізін қалаушыларының бірі және алғашқы директорларының бірі болды. Клод Периер 6 ақпан 1801 жылы қайтыс болды, оның он баласы бар үлкен отбасы 5,800,000 франкқа бағаланған орасан зор мүлкін бөлісті. Ол кезде жиырма төрт жастағы Казимир Анзин компаниясының акцияларын, Гренобльдегі (Изер департаменті) жерді және ағасы Сципионмен бірге Париждегі Сен-Оноре көшесіндегі мүлікті мұра етті. Оның бизнес және банк ісінде тәжірибесі аз болды. Әкесі үш үлкен ұлы – Августин, Александр және Сципионның Гренобль/Визильдегі отбасылық бизнесті жалғастыратынын күткен. Казимир өзі нақты мамандық таңдағанын көрсетпеді. Ол ақылды, жанданулы, сұлу және табысқа жетуге құштар болды, бірақ өмірін көбінесе студент ретінде өткізді және шіркеу мектебінде және иезуит ұстазынан классикалық білім алды. 1799–1800 жылдары Италиядағы әскери қызметте болған кезде ол әскери мансапты қарастыра бастады, бірақ әкесінің қайтысы және оның мұрасы, Парижге деген құштарлығы және үлкен ағасы Сципионмен жақын достығы оны мүлдем басқа бағытқа бұрды.

Іскерлік мансап

Екі бауыр, Казимир мен Сципион, Парижде (1801 жылдың 8 маусымында) банк құрды, ол 1809 жылға дейін Вендом алаңының 8-ші үйінде, ал сол жылдан кейін Жаңа Люксембург көшесінің (қазіргі Камбон көшесі) 27-ші үйінде орналасқан. Генри Флори мен Уильям Сабатье, олардың әкесімен Франция банкінде және Анзин компаниясында бұрынғы серіктестері болған, банк ісін бастауға көмектесті. Периерлердің кіші ұлы Жозеф 1822 жылы, Сципионның қайтысынан бір жыл өткен соң банкке қосылды. Гренобльдегі ескі Периер банкінің істерін сол кезде көбінесе басқа кіші бауыр Альфонс басқарды. Париждегі "Perier Frères" банкі Франциядағы өнеркәсіптік революцияның алғашқы кезеңдерінде маңызды және жетекші рөл атқарды, ол 1820 жылдары өзінің табысының шыңына жақын болды, сондай-ақ "la haute banque parisienne" деп аталатын жеке банктердің шағын және таңдамалы тобының арасында маңызды орын алды. Сципион 1818 жылы Франция банкінің регенті болды, Казимир 1820 жылы. Олар екеуі де Париждің ықпалды сауда палатасының мүшелері болды. Периер банкінің ең маңызды екі клиенті Анзин көмір компаниясы (Норд департаменті) және Периерге тиесілі Париждегі Шайодағы темір қорыту зауыты мен шеберханалары болды. Шайо фирмасының негізін қалаушы иесі Жак Константин Периер (1742–1818), Париж банкирлерімен туыс емес, Францияға Ватт бу машинасының әкелгенімен белгілі болды. Ол Парижге Сена өзенінен су жеткізу үшін Шайода Ватт машинасының күшін пайдаланды. 1802 жылы ол Анзин компаниясына шахталарда орау және су шығару үшін өзінің жиырма машинасынан берді. Казимир мен Сципион Периер 1818 жылы Шайо фирмасын сатып алып, оның шеберханаларын Анзинды Артур Вулфтың Францияда патенттелген тиімді Корнуолл жоғары қысымды машиналарымен жаңарту үшін пайдаланды. Шайо, Периерлердің Реставрация кезіндегі ең маңызды кәсіпкерлік жетістігінің маңызды бөлігі болды, атап айтқанда, Анзиннің жаңартылуы, басқару ұйымдастырылуы және бизнестің кеңеюі. 1757 жылы алты директордың өзін-өзі жалғастыратын кеңесімен басқарылатын, жақын туысқандық байланыстағы, отбасылық меншік фирма ретінде құрылған Анзин көмір компаниясы Революция кезінде қиындықтарға тап болды, бірақ 1795 жылы үлкен буржуазияның бай өкілдерінен ауыр инвестициялармен құтқарылды. Осылайша Клод Периер компанияның директоры болды. 1795 жылдан кейін фирманың жағдайы жақсы болды, бірақ негізін қалаушы отбасыларға қосылған жаңа адамдар ("les Parisiens") Анзинды көптеген инвестициялардың бірі деп қарады. Бірақ Казимир мен Сципион Периер компанияны жаңарту және өнімділікті арттыру мен пайданы барынша арттыру үшін белсенді директорлар болуға бел буды. Париждегі Периер банкі компанияның банкіне айналды, Анзиннің шоттары мен келісім-шарттарын реттеді және оның үлкен резервтік қорларын қадағалады. Бауырластар біртіндеп компания саясатын жасауды өздеріне алды. Олар жақсы команда еді. Сципион сол кездегі ғылым мен технологияны кеңінен білген (ол 1801 жылы құрылған Ұлттық өнеркәсіпті ынталандыру қоғамының ұзақ жылдар бойы мүшесі болды); Казимир "ескі тәсілдерге" және тым сақтықпен шешім қабылдауға қарсы инновация мен тәуекелге бел буған, қозғаушы күш ретінде әрекет етті. Ол 1820 жылдары компанияны жаңарту кезінде Анзиннің "күшті адамы" болды. Оның 1826 жылғы Анзин компаниясының істері туралы жалпы есебі фирмасының қажеттіліктері мен әлеуетін толыққанды білгенін көрсетті. Реставрация кезіндегі табыстың бір өлшемі – шахталардан көмір өндіруі 1816 жылы 250 мың тоннадан 1830 жылы 509 мың тоннаға дейін өскені болды. Басқа да танымал банкирлер мен бизнес лидерлерімен бірлесіп, Периерлер Реставрацияның жаңа қаржы институттарын құрумен де айналысты. Осылайша, 1818 жылы Казимир мен Сципион алғашқы француздық жинақ банкі Caisse d’Épargne et de Prévoyance de Paris (Ричлиу көшесі, 104-үй) құрды. Периер банкінен басқа, инвесторлардың арасында Жак Лаффитт (Франция банкінің губернаторы, 1814–19) және Лефевр, Пиллет Уилл және Коттье банктері болды. Сол бес банктік үй 1816–20 жылдары маңызды сақтандыру компаниясы Compagnie Royale d’Assurances ұйымына көмектесті, ал 1823 жылы олар Францияның солтүстігіндегі канал жүйесін жақсарту үшін үкіметке қарыз беретін акционерлік Compagnie des Quatre Canaux компаниясына қатысты. Периер банкінің Реставрация кезіндегі инновациялық қаржылық жобаларға қатысуының ең жақсы мысалы Société Commanditaire de l’Industrie компаниясы болды. 1825 жылы оның болашақ президенті Жак Лаффитт ойлап тапқан, 100 миллион франк капиталға ие бұл акционерлік қоғам Францияда кен өндіру, металлургия, канал құрылысы және жерді дамыту сияқты ауқымды жобалар үшін инвестициялық капиталдың өсу қажеттілігін шешуге бағытталған. Ол "haute banque" және шетелдік банктердің қолдауын алды. Казимир Периер мен Францияның жетекші жүн өндірушісі Уильям Терно Францияның болашақ вице-президенттері болды. Бірақ ақырында консервативті Шарль Х патшаның Вилле министрлігі Commanditaire құруға рұқсат бермеді. Казимир Периердің банкир ретіндегі саясаты – оның капиталдық инвестицияларын 19 ғасырдың басындағы ерекше бизнес кәсіпорындарының кең ауқымына тарату болды. Ол сондай-ақ жер мен жылжымайтын мүліктерге үнемі инвестиция жасады, ол 1815–30 жылдары оның жалпы инвестицияларының шамамен 15% құрады. Ең танымалдары – Жаңа Люксембург көшесі, Сен-Оноре көшесі және Елисей далаларындағы жоғары бағалы мүліктерді сатып алуы; Булон орманындағы жаздық резиденциясы; Руан қаласының жанындағы Нормандиядағы Сен-Пьер шатосы ('le Taillis'); және Об департаментіндегі Пон-сюр-Сен шатосының саябағы мен қиратылған қалдықтары, бұл 1814 жылы басып кірген армиялармен қиратылған Наполеонға тиесілі мүлік болды. Казимирдің Реставрация кезіндегі Париж жылжымайтын мүлігіне жасаған ең ірі инвестициясы 1829–30 жылдары болды, ол Сен-Оноре көшесіндегі Фрэнсис Эгертон, Бриджуотер герцогіне тиесілі мүліктер үшін 744 600 франк төлеуге келісті. 1830 жылғы революция кезінде Казимир Периер Париждегі ең бай адамдардың бірі болды. 1832 жылы 55 жасында холерадан қайтыс болған кезде оның мүлігі шамамен 14 миллион франкқа бағаланды. Казимир мен Сципион Периер екеуі де білімді бағалады және ғылым мен технологияның дамуына сенді. Олар Жозеф Дежерандоның 1815 жылы құрылған Société pour l’Amélioration de l’Enseignement Élémentaire қоғамын қолдады және Анзинде Шарль Дюпен жасаған курстарды пайдалана отырып, жұмыскерлер үшін кешкі мектеп оқуын ұйымдастырды. Парижде олар 1816 жылы құрылған École Spéciale de Commerce және 1828 жылы құрылған École Centrale des Arts et Manufactures білім беру бағдарламаларын қолдады. Казимир 1817 жылы Депутаттар палатасына сайланғаннан кейін, өнер және ғылым консерваториясының және департаменттердегі кәсіптік училищалардың бюджетін қорғау үшін дауыс берді.

Саяси мансап

Казимир Периердің кең ауқымды бизнес мүдделері мен инвестициялары оның Депутаттар палатасында Реставрация министрліктерінің қаржылық саясатына қарсылығын түсіндіруге көмектеседі. 1817 жылы ол Наполеонның соңғы жеңілісінен кейін одақтас коалиция талап еткен соғыс өтемақысын төлеу үшін қарыз алу саясатына Ришелье министрлігінің қарсылығын білдірді. 1820 жылдары ол Вилле министрлігінің канал құрылысын қаржыландыру саясатына (1821–1822) және революция кезінде тәркіленген жерлер үшін дворяндарды өтеу саясатына (1824–1825) қарсы пікірсайыстарда жетекші рөл атқарды. Периер 1817 жылы Париж үшін Депутаттар палатасына сайланды, солтүстік орталықтағы орталықтан оппозициялық топпен бірге отырып, баспасөз бостандығын қорғайтын алғашқы сөз сөйледі. 1822 және 1824 жылдары Парижге, ал 1827 жылы Париж мен Трояға қайта сайланғаннан кейін, ол Троя (Об департаменті) округін өкілдік етті және өмірінің соңына дейін сол округте қызмет етті. Периердің пікірсайыстардағы қатыгездігі Бурбон Реставрациясына деген адалсыздықпен байланысты болған жоқ, және ол 1830 жылғы революцияға жол ашқан республикалық құйрықтар мен интригалардан мүлдем алшақ жүрді. Мартиньяк министрлігі кезінде патша сарайымен келісуге мүмкіндік туды, және 1829 жылдың қаңтарында ол палата президенттігіне үміткер ретінде ұсынылды; бірақ тамыз айында Жюль де Полиньяк ханзадасының билікке келуімен келісім бұзылды, және 1830 жылдың 15 наурызында Периер Карл X ұсынған жарлықтарды жоққа шығарған 221 депутаттың қатарында болды.

Табиғаты бойынша және мүддесі бойынша халық революциясына қарсы болған Периер, 1830 жылдың шілдесіндегі «Үш дана күн» кезінде Отель-де-Вилльдегі бес кісілік уақытша комиссияның құрамына кірді, бірақ Карл X-тің тақтан түсірілуі туралы декларацияға қол қоюдан бас тартты. Периер Луи Филипптің конституциялық монархиясының үкіметін революцияны жалғастырудың жалғыз баламасы ретінде мажбүрлі түрде мойындады, бірақ ол жаңа патшаға ұнамады, оны Париж "халық массасымен" келісімдер жасағаны үшін жек көреді. Ол Депутаттар палатасының президенті болды және бірнеше ай кабинетте отырды, бірақ портфелі болған жоқ.

Кеңес төрағасы

Людовик Филипптің шілделік монархиясының алғашқы жылдарында Жак Лаффиттің әлсіз және беделсіз министрлігінің құлдырауынан кейін, оңға қарай бет бұрған Периер билікке шақырылды (13 наурыз 1831 ж.), және бір жылдың ішінде Францияда азаматтық тәртіпті қалпына келтіріп, Еуропадағы оның беделін қайта орнатты. Париж наурыздан қыркүйекке дейін үнемі алабұрлы болды, және премьер-министрдің нық қадамдарының арқасында ғана бақылауда ұсталды. Лиондағы Канут көтерілісі қатаң шайқасқаннан кейін басылды; ал Гренобльде әскерилер мен тұрғындар арасындағы жанжал кезінде Периер қала тұрғындарына ешқандай жеңілдік жасаудан бас тартты. Периер үшін 1830 жылғы революция болашақтағы үлкен өзгерістердің бастамасы емес, 1789 жылғы революцияның аяқталуы болды. Ол Лаффиттің «Қозғалыс партиясынан» Одилон Барроға: «Жоқ, мырза, революция болған жоқ, мемлекет басшысы ғана ауыстырылды» деді. Министр ретінде Периер Варшаваның революциялық үкіметін қолдау үшін қарулы араласуға бармады, бірақ оның бейбіт саясаты француз мүдделерін қорғау үшін белсенді шараларға кедерес келтірмеді. Ол 1831 жылдың тамызында голландиялықтарға қарсы солтүстік армиясын жылдам жөнелткен арқылы Бельгияның қорғаушысы Франция екенін көрсетті. Францияның Италиядағы ықпалы Анконаны батыл түрде басып алу арқылы нығайтылды (1832 жылдың 23 ақпаны); ал португал үкіметі француз азаматтарына келтірілген зиян үшін өтемақы төлеуден бас тартқаннан кейін Лиссабонда теңіз күштері көрсетілді. Периер премьер-министрлік қызметке алаңдап кірісті, және шамадан тыс жұмыс пен уайым ауруға әкелді. 1832 жылдың көктемінде Парижде холера эпидемиясы басталғанда, ол Орлеан герцогы Фердинанд Филипппен бірге ауруханаларды аралады. Ол ертесі күні жоғары қызбаға шалдығып, алты аптадан кейін қайтыс болды.

Жеке өмір

Казимир Периер 1805 жылдың 13 қазанында Мари Сесиль Лоуренс Лойерге, "Паулин" лақап атымен танымал, Лион қаласындағы бұрынғы тәртіп режимінде қызмет еткен судья Лоран Путус Лойердің қызына үйленді. Ол Революция кезінде Террор құрбаны болған. Олардың екі ұлы болды: Сена және Обь департаменттерінің депутаты Аугуст Казимир Периер (1811–1876) және Сена төменгі департаментінің депутаты және сенаторы Шарль Пол Периер (1812–1897). Аугуст Казимирдің ұлы Жан Казимир Периер (1847–1907) 1894 жылы Үшінші Республиканың президенті болып сайланды.