Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Қалпырақты торғай (Galerida cristata) – Еуразия және Солтүстік Африкада кеңінен таралған торғайдың бір түрі. Бұл көшпес құс, бірақ кейде Ұлыбританияда жабырқау ретінде кездесуі мүмкін.
The crested lark (Galerida cristata) is a species of lark widespread across Eurasia and northern Africa. It is a non migratory bird, but can occasionally be found as a vagrant in Great Britain.
Таксономия және жүйелеу
Қалқанды шырша – Карл Линнейдің 1758 жылғы «Systema Naturae» кітабының 10-шы басылымында сипатталған көптеген түрлердің бірі. Ол 1821 жылы неміс натуралисі Фридрих Бой оны жаңа Galerida туысына енгізгенге дейін Alauda туысына жатқызылды. Колин Харрисон 1865 жылы Galerida және Lullula туыстарын анық ерекшеліктерінің болмауына байланысты Alauda туысына қайта қосуды ұсынды. Қазіргі ғылыми атауы латын тілінен алынған. Galerida – бұл «кап» дегенді білдіретін galerum сөзінен шыққан, ал cristata – «қырлы» дегенді білдіреді, яғни қырлы шырша. Албан Гийомет және әріптестері Мағриб аймағындағы құстардың – Марокко мен Тунистің құрғақ бөліктеріндегі популяцияларының ұзын мүңкілері болса, жағалауға жақын солтүстік бөліктердегі популяцияларының мүңкілері Еуропалық түрлеріне тән қысқа болып келетінін атап өтті. Авторлар митохондриялық ДНҚ-ны зерттеп, олардың генетикалық тұрғыдан ерекше екенін анықтады. Бұрын Мағриб шыршасы – қалқанды шыршаның бір түрі саналған.
The crested lark was one of the many species originally described by Carl Linnaeus in his landmark 1758 10th edition of Systema Naturae. It was classified in the genus Alauda until German naturalist Friedrich Boie placed it in the new genus Galerida in 1821. Colin Harrison recommended lumping members of Galerida and Lullula back into Alauda in 1865 due to a lack of defining characteristics. The current scientific name is derived from Latin. Galerida was the name for a lark with a crest, from galerum, "cap", and cristata means "crested". Alban Guillaumet and colleagues noted the distinctiveness of populations from the Maghreb birds in the dryer parts of Morocco and Tunisia had longer bills while those in more coastal northern parts had shorter bills typical of the European subspecies. The authors sampled the mitochondrial DNA and found they were distinct genetically. Formerly, the Maghreb lark was considered as a subspecies of the crested lark.
Сипаттама
Шағын торғай, қапталды торғай шамамен еуразиялық торғаймен бірдей өлшемде, бірақ жалпы ұзындығы қысқарақ және басы мен денесі жұмбақ, сыртқы түрі өте ұқсас, биіктігі және қанаттарының аралық кеңістігі – , салмағы – . Бұл кішкентай қоңыр құс, оның қысқа құйрығында ашық қоңыр қауырсындары бар. Еркек және ұрғашы құстар арасында ешқандай айырмашылық жоқ, бірақ жас қапталды торғайлардың арқасында ересектерге қарағанда көбірек дақтары болады. Ұшқанда қанаттарының асты қызыл түсті болады. Ол Текла торғайымен көптеген қасиеттерін бөліседі, екеуінің арасындағы басты айырмашылықтар – мүсік, Текла торғайының қара қоңыр жолақтарының қалыңдығы және оның сұр қанат асты, еуропалық үлгілерде кездеседі. Бұл түр Францияның солтүстігінде де көбейеді. Құс қазіргі уақытта Скандинавияда кеңінен таралмаған, бірақ 1990 жылға дейін Швецияда кездесетін, 1992 жылы алты жеке құс тіркелген, ал 1993 жылы Швецияда жойылған. Құстар Еуропаның басқа да бірнеше елінде де жойылды, соның ішінде Норвегияда (1972), Люксембургте (1973) және Швейцарияда (1980 жылдары). Олардың ұшу үлгісі – толқынды қозғалыс. Жас құстарды екі ата-анасы да тамақтандырады және олар әдетте ұша алмай тұрып ұядан шығып, өздеріне азық іздей бастайды.
A fairly small lark, the crested lark is roughly the same size as a Eurasian skylark, but shorter overall and bulkier around the head and body, and very similar in appearance, with a height of and a wingspan of , weighing between It is a small, brown bird which has a short tail with light brown outer feathers. Male and females have no real differences, but young crested larks have more spots on their back than their older counterparts. In flight it shows reddish underwings. It shares many characteristics with the Thekla lark, with the main distinctions between the two being the beak, the Thekla's heavier black brown streaks and its grey underwing, present in European specimens. despite breeding as close as northern France. While the bird is not commonly found in Scandinavia today, it could be found in Sweden until the 1990s, with sources reporting six individual birds in 1992 before becoming extirpated in Sweden in 1993. The birds have also been extirpated in several other European countries, including Norway (1972), Luxembourg (1973) and Switzerland (1980s). Their flight pattern is an example of undulatory locomotion. Juvenile birds are fed by both parents, and generally leave the nest before they are able to fly to start foraging for food themselves.
Адамдармен қарым-қатынасы
Франциск Ассизский, оның және Кіші Фрацискан орденінің өмірі арасындағы ұқсастықтарға негізделген, қара құйрықты торғайды ерекше маңызды құс деп санаған: оның қарапайым, жер түстес қауырсыны мен басына киген тоқпағы, оның қарапайымдылығы ("өйткені ол жол бойымен ынталы түрде жүреді және өзі үшін бір дән астық табады") және ән айтуға кеткен уақыты.
Francis of Assisi considered the crested lark a bird of special significance, based on similarities he perceived between it and the life of the Friars Minor: its plain earth coloured plumage and hood, its humility ("for it goes willingly along the wayside and finds a grain of corn for itself"), and its time spent in song.
Мәртебе
Қауіпке ұшыраған түрлердің IUCN Қызыл тізімі бойынша, қызылқарға (құртқа) ең аз уайым тудыратын түр ретінде жіктеліп, қазіргі уақытта жойылу қаупі төндірмейді. Еуропа бойынша сандар айырмашылығы аз, көбейіп өршіген жұптардың саны 3,6 миллионнан 7,6 миллионға дейін, ал жекелеген құстардың саны 7,2 миллионнан 15,2 миллионға дейін бағаланады. 1982 жылдан бергі Еуропадағы тенденциялар түрдің жалпы санының төмендеуін көрсетіп, қызылқарғаның (құртқа) дүние жүзі бойынша азайып бара жатыр деген болжамға әкелді.
The crested lark has been categorised by the IUCN Red List of Threatened Species as being of least concern, meaning that it is not currently threatened with extinction. Figures for Europe are less varied, with estimates putting the number of breeding pairs at between 3,600,000 and 7,600,000, or between 7,200,000 and 15,200,000 individuals. In Europe, trends since 1982 have shown an overall decline in the population of the species, resulting in the assumption that the crested lark is in decline globally.