Кіріспе

Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғаларының метафоралық тұрғыдан түсіндірілуі. Күн дәуірі креационизмі, ескі Жер креационизмінің бір түрі, Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғаларын түсіндіру болып табылады. Оған сәйкес, Жаратылыс кітабындағы жаратылыс туралы айтылған алты күн – нақты 24 сағаттық күн емес, мыңдағаннан миллиардтарға дейін созылған ұзақ кезеңдерді білдіреді. Бұл түсінік Жаратылыс кітабындағы оқиғаларды Жердің жасымен сәйкестіреді. Күн дәуірі теориясын қолдайтындарды эволюция жөніндегі ғылыми консенсусты қабылдайтын теистік эволюционистер мен оны қабылдамайтын прогрессивті креационистердің арасында кездестіруге болады. Бұл теориялар еврейше "йом" сөзінің 24 сағаттық күнді ғана емес, басталуы мен аяқталуы бар белгілі бір уақыт аралығын да білдіретініне негізделген. Жаратылыс кітабының жас Жерге қатыстығы туралы түсіндірмесі мен кейбір күн дәуірі креационистерінің қазіргі ғылыми теориялары, мысалы, Ұлы жарылыс, абиогенез және жалпы ата-тектік қағидасы арасындағы айырмашылықтар маңызды. Жас Жерге қатыстығы туралы түсінікке сәйкес, ғаламдағы және Жердегі барлық нәрсе алты 24 сағаттық күн ішінде жаратылған, бұл шамамен 6000 жыл бұрын болған. Дегенмен, қазіргі ғылыми байқаулар ғаламның жасын 13,8 миллиард жыл, ал Жердің жасын 4,5 миллиард жыл деп есептейді, сонымен қатар әртүрлі тіршілік түрлері, адамдар да уақыт өте келе біртіндеп қалыптасқан. Күн дәуірі теориясы Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғасын және қазіргі ғылымды үйлестіруге тырысады, ал жаратылыс "күндері" нақты 24 сағаттық күн емес, шын мәнінде ұзақ уақытқа созылған (күн дәуіріне сәйкес, "күндер" әрқайсысы бір дәуірді қамтыған). Бұл көзқарас бойынша, жаратылыс "күндерінің" реті мен ұзақтығы Жер мен ғаламның жасы туралы ғылыми консенсусқа сәйкес келуі мүмкін.

Тарих

Бұл туралы бейнелі көзқарас кем дегенде V ғасырдағы Сент-Августинның "De Genesi ad Litteram" (Жаратылыстың тура мағынадағы түсіндірілуі туралы) еңбегінде айтылған. Киприан Жаратылыс кітабындағы әрбір күн 1000 жылдан тұрады деп те айтқан. Шотланд заңгері және геологы Чарльз Лайелл 1830-1833 жылдары өзінің атақты және ықпалды еңбегі "Геология принциптері"-н жариялады, онда геологиялық өзгерістер өте ұзақ уақыт аралығында ұсақ өзгерістердің тұрақты жинақталуы ретінде түсіндірілді және табиғи процестер сол өмірдің ұзақтығында біркелкі қолданылған (біркелкілік принципі), адамдар жаратылыста көрген және зерттеген нәрселерді түсіндіре алады. XIX ғасырдың ортасында америкалық геолог Арнольд Гюйот ғылым мен Киелі кітапты үйлестіруге тырысып, Жаратылыс кітабының 1-тарауындағы "күндерді" ғалам тарихындағы кезеңдер ретінде түсіндірді. Осыған ұқсас көзқарасты Лайеллдің шәкірті Джон Уильям Доусон ұстады. Ол XIX ғасырдың соңғы бөлігінде Канаданың танымал геологы және ортодоксалды көзқараспен ғылым мен дін туралы түсіндірмеші болды. Доусон ерекше жаратылысшы болды, бірақ Киелі кітапты сөзбе-сөз түсіндірмеді, жаратылыс күндері ұзақ уақыт аралығын білдіретінін, Жаратылыс су тасқыны тек баяндаушының шектеулі көзқарасынан "жалпыға ортақ" екенін және Жердің өзі емес, тек адамзат жақында ғана жаратылғандығын мойындады. Америкалық геолог және діни қызметкер Джордж Фредерик Райт бастапқыда христиандық дарвинизмнің жетекші өкілі болды. Алайда, Киелі кітапты сынауға қарсы реакция және Джеймс Дуайт Дананың ықпалы оны теологиялық жағынан консервативті болуға итермеледі. ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында ол эволюцияға қарсы күресте пайда болған фундаменталистік қозғалысқа қосылды және "The Fundamentals" журналына "Эволюцияның аяқталуы" атты мақала жазды. Осы соңғы жылдары Райт Жаратылыс кітабындағы "күндер" геологиялық дәуірлерді білдіреді деп сенді және бірнеше өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің ерекше жаратылысын "ал оларға біз білетін таңғажайып алуан түрлілік қабілеті берілген" деп дәлелдеді. Оның адамзаттың жеке жаратылуы туралы айтқандары қарама-қайшы болды. Ең танымал күндік-дәуірлік жаратылысшы американдық саясаткер, эволюцияға қарсы науқаншы және Скопс процесінің прокуроры Уильям Дженнингс Брайан болды. Көптеген консервативті жақтастарынан айырмашылығы, Брайан Киелі кітапты сөзбе-сөз түсіндірмеді және "адамнан бұрынғы эволюцияға" қарсы емес еді, бірақ эволюция туралы келісім біздің қарсыластарымызға пайдалануға ыңғайлы дәлел береді, атап айтқанда, егер эволюция адамға дейінгі барлық түрлерді түсіндірсе, онда ол адамды да қамтуы мүмкін бе? Ол Жаратылыс кітабының 1-тарауындағы күндерді жиырма төрт сағат деп анықтауды эволюция жақтаушылардың креационистерге шабуыл жасауды жеңілдету үшін жасаған әрекеті деп есептеді және Скопс процесінде әлем алты мың жылдан әлдеқайда ескі екенін, ал жаратылыс күндері жиырма төрт сағаттан ұзақ болғандығын мойындады. Америкалық баптист уағыздаушы және эволюцияға қарсы науқаншы Уильям Белл Райли, "Фундаментализмнің ұлы адамы", Дүниежүзілік христиандық фундаменталистер қауымдастығының және Американың эволюцияға қарсы лигасының негізін қалаушы, 20-ғасырдың бірінші жартысындағы тағы бір танымал күндік-дәуірлік жаратылысшы, ол осы ұстанымды досы және танымал жас Жер жаратылысшысы Гарри Риммермен өткізген әйгілі пікірталаста қорғады. Қазіргі заманғы қорғаушылардың бірі - астроном Хью Росс, ол 1994 жылы күн-дәуірлік көзқарасты толыққанды қорғап, "Жаратылыс және уақыт" атты кітап жазды және күн-дәуірлік жаратылысшылық миссиясын "Имануға себептер" деп атады. Родни Уайтфилд та осы көзқарасты қорғады.

Жаратылыс кітабын түсіндіру

Күн дәуірі креационистері жас Жер креационистерінен Жаратылыс кітабындағы бірқатар маңызды еврей сөздерін түсіндіруде және ондағы шежірелер мен жаратылыс туралы айтылғандарды қабылдауда ерекшеленеді. Олар «әке» ('аб) және «ұлы» (бен) деген еврей сөздерінің «баба» және «немере» мағыналарын да білдіретінін, ал Киелі кітаптағы жазбаларда кейде маңызды бабаларды көрсету үшін шежірелер қысқартылып берілетінін атап көрсетеді. Олардың пікірінше, мұндай жағдайлар жаратылыстың шежірелік есептеулерге негіделген, мысалы, Ушер хронологиясы сияқты, мерзімдемесін дұрыс емес етеді. Олар «йом» сөзінің жиырма төрт сағаттық күнді білдіретінін мойындайды, бірақ ол сөздің шексіз ұзақ мерзімді де білдіруі мүмкін екенін айтады. Олардың ойынша, Жаратылыс 2:4-те осы мағынада қолданылған. Күн дәуірі креационистері көбінесе кембрийлік жарылыс сияқты құбылыстарды жаратылыстың бір «күнінің» ұзақ уақыт аралығы ретінде тас жазбаларында (фоссилді жазбада) көрініс тапқандығының дәлелі ретінде келтіреді.