Кіріспе

Австрияның саяси партиясы The Greens – The Green Alternative (Die Grünen – Die Grüne Alternative, ) – Австриядағы жасыл саяси партия. Партия 1986 жылы "Жасыл Альтернатива" (Grüne Alternative) деген атпен құрылды, бұл консервативті жасыл партия Vereinte Grüne Österreichs (Австрияның Біріккен Жасылдары, VGÖ, 1982 жылы құрылған) және прогрессивті партия Alternative Liste Österreichs (Австрияның Альтернативтік Тізімі, ALÖ, 1982 жылы құрылған) біріккеннен кейін болды. 1993 жылдан бері партияның ресми атауы Die Grünen – Die Grüne Alternative (Grüne), бірақ өзін ағылшын тілінде "Австриялық Жасылдар" деп атайды. Партия ішінде бұрынғы Альтернатива және VGÖ фракцияларының мүшелері арасындағы айырмашылықтар әлі де сақталып, ұлттық және аймақтық партиялардың әртүрлі тәсілдерінде көрінеді. Экологиялық мәселелермен қатар, жасылдар аз ұлттардың құқықтары үшін күреседі және әлеуметтік-экологиялық (экосоциалдық) салық реформасын жақтады. 2001 жылғы жарғыларына сәйкес, олардың негізгі құндылықтары: "тікелей демократия, зорлықсыздық, экология, ынтымақтастық, феминизм және өзін-өзі анықтау". Партия Еуропалық Жасылдар партиясы мен Жаһандық Жасылдардың мүшесі болып табылады.

Тарих

1978 жылы Австриядағы Жасылдар қозғалысы Цвентендорфтағы атом электр станциясының ашылуына қарсы табысты күреспен басталды (бұл Бруно Крейский үкіметі қолдаған болатын). 1984 жылы Хайнбургтегі Дунай атом электр станциясының салынуын болдырмаған отырыс акциялары кезінде Жасылдар партиясы құрылды.

Федералды деңгей

1986 жылғы парламенттік сайлауда «Жасылдар» партиясы берілген барлық дауыстардың 4,82%-ын алып, 8 мандатпен Ұлттық кеңеске өтті. 2002 жылғы Ұлттық кеңеске кезектен тыс сайлауда «Жасылдар» партиясы елі бойынша 9,47% дауыс жинап, Ұлттық кеңеске 17 мандат енгізді. Ол кезде бұл Еуропалық «жасыл» партиялардың ең көп дауыс жинаған партиясы еді. «Жасылдар» парламентте алғаш рет орын алғанда, олар өзге партиялардан ерекшеленуді қалады. Олар бастапқыда өз мінез-құлқыларын басқа партияларға бейімдеуден бас тартты, мысалы, төраға (Klubobmann/Klubobfrau) сайламай, оның орнына сабаннан жасалған қуыршақ тағайындады. Делегаттар парламентке джинсы және кроссовка сияқты күнделікті киіммен келді. Австрия парламентінің трибунасына «жасыл» делегаты Андреас Ваблдің свастика туын көтеріп, сол кездегі Федералды президент Курт Вальдхаймға наразылық білдіруі әлемдік назарды өзіне тартты. 2002 жылғы ұлттық сайлаудан кейін «Жасылдар» консервативті ÖVP партиясымен ықтимал коалициялық үкімет құру мүмкіндігін талқылай бастады. Талқылау кезінде партия жетекшілері күмәнданушы мүшелерге іштен қысым көрсеткені айыпталды. Екі партия арасындағы келіссөздер ÖVP-мен келісімге келу жеткіліксіз болғандықтан тоқтатылды. «Жасыл балама жастар» (Grünalternative Jugend немесе GAJ) жастар ұйымы наразылық ретінде Австрия парламенті ғимаратындағы «Жасылдар» парламенттік клубының кеңсесін уақытша басып алды. 2003 жылы үш «жасыл» федералдық кеңесші Парламенттің Жоғарғы палатасы – Федералдық кеңесте (Bundesrat) өз клубын құрды. 2006 жылғы сайлаудан кейін «Жасылдар» 4 орын қосып, 21 орынға ие болды және Парламенттегі үшінші ірі партияға айналды. Алайда, Австрия Халық партиясымен (ÖVP) немесе Социал-демократиялық партиямен (SPÖ) коалициялық үкімет құруға жеткілікті мандаттары болмады, соның салдарынан ең ірі оппозициялық партия болды, ал SPÖ және ÖVP үлкен коалициялық үкімет құрды. 2017 жылы партия ішкі тартыстарға тап болды, жастар қанатын жоғалтты (ол бөлініп, Австрия Коммунистік партиясымен уақытша бірлескен тізім құрды), содан кейін Питер Пилц фракциясының бөлінуіне байланысты Питер Пилц тізімі құрылды. 2017 жылғы заң шығарушы сайлауда партияның көрсеткіші төмендеді, ол тек 3,8% дауыс жинап, 1986 жылдан бері алғаш рет Ұлттық кеңестегі өкілдігінен айырылды. Сайлау қорытындысынан кейін партия өкілі Ингрид Фелипе қызметінен кетіп, оның орнына Вернер Коглер тағайындалды. 2019 жылғы Еуропалық сайлауда партия қайта жанданды, 14,1% дауыс жинап, 2 Еуропарламент депутатын сайлады. Сайлау кезінде JETZ партиясы құлдырады. Осы жылдың соңында партия күшті қалпына келді және 2019 жылғы кезектен тыс заң шығарушы сайлауға дейін жақсы нәтижелер көрсетті. «Жасылдар» Ұлттық кеңеске (Nationalrat) заң шығарушы сайлаудағы ең жақсы нәтижесімен оралды, 13,9% дауыс жинап, 26 депутат сайлады, бұл 2017 жылғы көрсеткіштен 10,2% жоғары.

1986 жылдан бері төрағалық етушілер

Төмендегі кестеде Австрияның жасыл партия төрағалары мен канцлерлерінің уақыт жолағы көрсетілген. Сол жақтағы жасыл жолақ жасыл партияның барлық төрағаларын (Bundessprecher, қысқартылып "Төраға") көрсетеді, ал оң жақтағы жолақ сол кездегі Австрия үкіметінің құрамын көрсетеді. Қызыл (SPÖ), қара (ÖVP) және ашық сұр (Тәуелсіз) түстер федералды үкіметті (Bundesregierung, қысқартылып "Үкімет") басқарған партияға сәйкес келеді. Тиісті канцлерлердің тегі көрсетілген, рим цифрлары кабинеттерді білдіреді.

Федералды мемлекеттік деңгей

Сонымен қатар, "Жасылдар" партиясы Австрияның федералды штаттарының парламенттеріне немесе жиналыстарына (Landtag) және коммуналдық билік органдарына енді. Келесі бөлімде штат деңгейіндегі партия талдауы ұсынылады:

Бургенланд

Бургенланд жасыл партиясы 2000 жылы федералды жер парламентіне (Landtag) алғаш рет өкілдерді сайлап алды. Партия жалпы дауыстардың 5,49 пайызын алып, екі мандатқа ие болды. 2005 жылғы федералды жер сайлауында олар бұл екі мандатын сақтап, дауыстардың 5,21 пайызын жинады.

Каринтия

Оңтүстік Каринтия штатында әртүрлі жасыл партиялар штаттық сайлауға қатысты: 1984 жылы KEL/AL, 1989 және 1994 жылдары Anderes Kärnten, 1999 жылы Demokratie 99. Алайда, бұл партиялардың ешқайсысы штаттық жиналысқа өте алмады, себебі Каринтиядағы дауыс беру жүйесі партияның төрт аймақтық сайлау округінің бірінде тікелей мандат ұтып алуын қажет етеді, бұл, тиісінше, жиналысқа кіру үшін 10% шектің болуын білдіреді. Тек 2004 жылы Каринтиялық жасылдар штаттық жиналыста өз орындарын алуға қол жеткізді, онда оларды кабаре артисі Рольф Холуб және Барбара Лесяк ұсынады. Аймақтық деңгейде, мысалы, штат астанасы Клагенфуртта Каринтиялық жасылдар бұрыннан-ақ белсенді саяси қызмет атқарып келеді. Клагенфурт қалалық кеңесінде жасылдар Андреа Вулц, Маттиас Кёхль, Анжелика Хёдель және Рейнхольд Гаспер тұлғаларымен өкілдік етілген. 2003 жылғы жергілікті сайлаудан бері Клагенфурт жасылдары пропорционалды қалалық үкіметтегі тоғыз орынның біреуін иеленді, ал Андреа Вулц әйелдер, отбасылық мәселелер және әлеуметтік тұрғын үй құрылысымен айналысатын қалалық кеңес мүшесі болып табылады.

Төменгі Австрия

1998 жылы Төменгі Австрияның «Жасылдар» партиясы федералды штаттық жиналыста екі делегатпен өкілдік етті. 2003 жылғы федералды штаттық сайлауда «Жасылдар» 7,22% дауыс алып, төрт мандат жеңіп алды, бұл оларға жиналыста парламенттік фракция құруға мүмкіндік берді. Мадлен Петрович басшылығымен Төменгі Австрияның «Жасылдар» партиясы бұрынғы федералдық өкілі және Австрияның ең белсенді жануарлар қорғаушыларының бірі болып табылады (фракция төрағасы). 2005 жылы Төменгі Австрияның «Жасылдар» партиясы 100 қалалық әкімшілік жиналыста өкілдік ала алды және 2005 жылдың өзінде төрт вице-мэр лауазымын иеленді. Төменгі Австриядағы олардың бас директоры – Томас Хубер.

Сальцбург қаласы

1989 жылғы федералды штаттық сайлаудан кейін Зальцбург штаттық «Жасылдар» партиясы Зальцбург федералды штатының құрамында екі мандатқа ие болды, 1994 жылы үш, ал 1999 жылы тағы екі мандат алды. Цириак Швайгофердің басшылығымен «Жасылдар» 2004 жылғы федералды штаттық сайлауда күтілген нәтижені көрсетпеді және кем дегенде үш мандаттан тұратын фракция мәртебесіне қол жеткізе алмады. Сайлаушылардың пікір сауалдары көрсеткендей, дауыс санының аздап артуы негізінен Сальцбург сайлауына қатыспаған «Либералды форум» (LiF) партиясының бұрынғы сайлаушыларының көмегімен болды. 2009 жылдың наурыз айында олар 8%-дан 7,3%-ға төмендеді, бірақ Зальцбург штатының парламентіндегі екі орынды сақтап қалды. «Бюргерлисте» (Азаматтар тізімі) – Зальцбург қалалық әкімдігіндегі «Жасылдар» партиясының ортақ платформасы. Басқа көптеген тәуелсіз қалалық ұйымдар сияқты, оның өзіндік атауы бар.

Штирия

Штириялық жасылдардың федералды штаттық жиналыста үш делегаты бар: федералды штаттық өкілі Ламберт Шонлайттер, Сандра Краутвашль және Лара Кек. Екі тәуелсіз жасыл партия бар: бір жағынан – федералды штаттық партия, екінші жағынан – федералды штаттың астанасы Грац қаласы үшін «Die Grünen Alternative Liste Graz» партиясы. Грац қалалық кеңесінде жасылдарды Сиги Биндер, Лиза Рюкер, Герман Кандусси және Кристина Яхн ұсынады. Штирияда Австриядағы ең ірі жасыл жастар ұйымы – «Grüne Jugend Steiermark» (Штириялық жасыл жастар) жұмыс істейді. «Штириялық жасыл жастармен» қатар, Австриядағы алғашқы жасыл студенттік ұйымы – «ECO Students» та бар.

Жоғарғы Австрия

1997 жылы Жоғарғы Австрияның Жасылдар партиясы алғаш рет Жоғарғы Австрия Ландтагына (мәмлекеттік жиналыс) сәтті өтті. 2003 жылғы штаттық сайлаулардан кейін (Жоғарғы Австриядағы штаттық сайлаулар басқа штаттардағыдай бес емес, алты жылда бір рет өтеді), Жасылдар одан да көп мандат ұтып алды. Науқанның мақсаты штат үкіметінде министрлік портфельдерді иелену болды. Консервативті христиан демократиялық ÖVP партиясы ең күшті болғандықтан, бұл Жасылдардың олармен коалициялық үкімет құруын білдіретін еді ("Schwarz Grün" [Қара-жасыл] коалициясы, партия түстерімен аталған). Бұл жаңа саяси жағдай екі партияның мүшелері арасында қызу пікір-таластарға себеп болды. Жасылдар партиясының төрағасы Руди Аншобер партия мүшелерін көндіріп, келіссөздерден кейін қоршаған ортаны қорғау жөніндегі штаттық кеңесші болып тағайындалды. Штаттың астанасы Линцтегі Жасылдар партиясы, қалалық кеңесші Юрген Химмельбауэрдің басшылығымен, осы қара-жасыл жобаға ең қарсы болды. Ұлттық деңгейде Жоғарғы Австрияның Жасылдар партиясы парламенттің Жоғарғы палатасы Федералдық кеңеске (Bundesrat) кеңесші Руперта Лихтенекерді ұсынуға және жіберуге мүмкіндік алды.

Ұйым

2004 жылы жасылдар партиясының бүкіл ел бойынша 3000-ға жуық мүшесі болды, бірақ қазіргі уақытта мүшелік туралы бірыңғай ережелер жоқ. Мүшелерден басқа, жасылдар көптеген еріктілерге сүйенеді. Партия бұрын негізге демократиялық принциптер (Basisdemokratie) және ротациялық принцип (Rotationsprinzip) бойынша жұмыс істеді, бірақ уақыт өте келе бұл тоқтатылды. Демократиялық принциптің соңғы қалдығы – Urabstimmung, яғни кем дегенде 100 мүшенің өтінішімен басталатын кез келген мәселе бойынша дауыс беру. Алайда, 2003 жылдан бері мұндай дауыс беру өткізілген жоқ. Жоғарғы орган – жылына кем дегенде бір рет жиналатын Федералдық конгресс (Bundeskongress). Барлық федералды штаттық ұйымдар делегаттарды жібереді, сондай-ақ иммигранттар ұйымына «австриялық ондық штат» ретінде делегаттарды жіберуге рұқсат етіледі. Федералдық конгресс Ұлттық кеңес сайлауы мен Еуропалық парламент сайлауы үшін сайлау тізімдерін бекітеді. Конгресс сонымен қатар федералды өкілді (BundesprecherIn) сайлайды. Конгресс партия бағдарламасын да бекітеді және партияның бағыттарын белгілейді. Соңғы жылдары федералды атқару комитеті (Bundesvorstand) нақты шешім қабылдау орталығына айналды. Ол аптасына кем дегенде бір рет, көбінесе сейсенбі күндері жиналады және күнделікті саясаттың бағыттарын анықтайды. Федералды атқару комитеті партия қаржысына қатысты шешімдерді де қабылдайды. Кеңейтілген федералды атқару комитеті (Erweiterter Bundesvorstand) әр штаттан келген шағын делегаттар тобынан тұрады және айына кем дегенде бір рет жиналады. Ол партиялық бағыттарды іске асыруға қатысады, олар партия конгресінде белгіленген. Сондай-ақ, партия өкілдерін таңдайды. Партиядағы ең жоғары лауазым – федералды өкіл (Bundessprecher). Партияның федералды өкілі – Вернер Коглер. Федералды штаттық ұйымдар (Landesorganisationen) ұқсас түрде ұйымдастырылған: Федералды штаттық жиналыстар бар, олар кейде мүшелер жиналысы немесе делегаттар жиналысы ретінде шақырылады. Федералды атқару комитетіне ұқсас, федералды штаттық атқару комитеттері (Landesvorstände) бар. Партия жарғысы сонымен қатар әрбір федералды штаттық топқа бүкіл партияға әсер ететін негізгі мәселелер бойынша дауыс беруге мүмкіндік береді. Ұлттық кеңесте өз бағытын өз бетінше анықтай алатын жасыл Ұлттық кеңес клубы (фракциясы) бар. Алайда, соңғы жылдары партия мен оның клубы арасындағы жұмыстың бірігуі байқалады. 2004 жылдың маусымынан бастап Франц Рафттың орнын басып, жасылдар партиясының федералды төрағасы болған Михаэла Сбурниге Ұлттық кеңес мандатын сақтауға рұқсат берілді. Бұл оның бір уақытта екі лауазымды атқаруға құқылы екенін білдіреді, бұған дейін жасылдар мұндайға қарсы болған. Партияның ішінде және оған байланысты әртүрлі жасыл немесе жасылдық ұйымдар бар. Олардың ішінде: Grünen Andersrum – гейлер, лесбиянкалар және трансгендерлер ұйымы, ол әр штат бойынша әртүрлі ұйымдастырылған және Vorarlberg және Burgenland-тен басқа барлық штаттарда бар. Венада Grünen Andersrum партияның бір бөлігі болып табылады. Grünen SeniorInnen (DGS) – қарт азаматтар ұйымы. Ол 2001 жылдың 9 наурызында Венада құрылды. ДГС қарт азаматтарға бейім саясат пен олардың белсенді, толыққанды және дербес өмір сүру құқығы үшін күреседі. Initiative Grüne MigrantInnen (IGM) – Австриядағы иммигранттар үшін жасылдар тобы. Олардың талаптары – Австриядағы өмірге бейімделуді жеңілдету, тең құқықтар мен тең мүмкіндіктер, расизмге қарсы күрес және көшіп келушілерге қатысты басқа да мәселелер. Grüne und Alternative Studierende (GRAS) – Австрияның Ұлттық студенттер одағына (Österreichische HochschülerInnenschaft – ÖH) сайлауға түсетін жеке партия. Олар ең үлкен фракция болып табылады, Австрияның Социалистік студенттерімен (Verband Sozialistischer StudentInnen Österreichs – VSStÖ) бірге Австрияның Ұлттық студенттер одағының атқару комитетін құрайды. Grünalternative Jugend (GAJ) – жасыл партияның жастар ұйымы. GAJ 1990 жылдардан бері жұмыс істеп келеді. Ол Еуропалық жас жасылдар федерациясының (FYEG) мүшесі. GAJ өзін солшыл деп санайды. Ұйым әр штат үшін шағын топтарға бөлінеді. Grüne Frauenorganisation – әйелдер ұйымы. 2005 жылдың өзінде ол әлі барлық штаттарда құрылмаған. ECO Students – қазіргі уақытта тек Штирияда жұмыс істейтін жасыл студенттер ұйымы. Grüne Wirtschaft – жасыл экономика ұйымы және Австрияның Федералды экономикалық палатасының (Wirtschaftskammer Österreich – WKÖ) Экономикалық парламентіне сайлауға түседі. Alternative und Unabhängige GewerkschafterInnen (AUGE/UG) – жасыл кәсіподақ. Ол Австрияның Еңбек палатасының (Arbeiterkammer – AK) еңбек парламентіне сайлауға түседі. Жаңа жасыл саясаткерлерді оқыту және даярлау Grüne Bildungswerkstatt жүзеге асырады, ол тәуелсіз ерікті бірлестік болып табылады. Grüne Bildungswerkstatt республика тарапынан қаржыландырылады, бұл Австрия заңнамасымен барлық парламенттік партиялардың тең ұқыптылығын қамтамасыз ету реттелген.

Ұлттық кеңес

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 1983 159,616 3.4 (#4) Жаңа 1986 234,028 4.8 (#4) 8 1990 225,084 4.8 (#4) 2 1994 338,538 7.3 (#4) 3 1995 233,208 4.8 (#5) 4 1999 342,260 7.4 (#4) 5 2002 464,980 9.5 (#4) 3 2006 520,130 11.1 (#3) 4 2008 509,936 10.4 (#5) 1 2013 582,657 12.4 (#4) 4 2017 192,638 3.8 (#6) 24 2019 664,055 13.9 (#4) 26

Төраға

2016 жылғы Австрия президенттік сайлауында Александр Ван дер Беллен 50,35% дауыс жинап сайлауда жеңіске жетті және Австрияның еркіндік партиясының саясаткері Норберт Хоферді жеңді, ол 49,65% дауыс алды. Ван дер Беллен "Жасылдар" партиясынан шыққан алғашқы президент болды. 1 шілдеде Конституциялық сот дауыс санау кезіндегі бұзушылықтарға байланысты сайлау нәтижесін күштен шығарып, қайта сайлау өткізуді бұйырды. 2016 жылдың 4 желтоқсанында Ван дер Беллен Хофердің 46,21% дауысына қарсы 53,79% дауыспен екінші турдың қайталануында жеңіске жетті. Сайлау үміткері Бірінші тур нәтижесі Екінші тур нәтижесі Дауыс % Нәтиже Дауыс % Нәтиже 1986 Фреда Мейснер Блау 259,689 5.5 colspan=3 1992 Роберт Юнгк 266,954 5.7 colspan=3 1998 Гертрауд Кнолл [de] 566,551 13.6 colspan=3 2004 қатыспады 2010 қатыспады 2016 Александр Ван дер Беллен 913,218 21.3 2,472,892 53.8 2022 2,299,592 56.7 colspan=3

Еуропалық Парламент

Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 1996 258,250 6,8 (#4) 1999 260,273 9,3 (#4) 1 2004 322,429 12,9 (#4) 0 2009 284,505 9,9 (#5) 0 2014 410,089 14,5 (#4) 1 2019 532,194 14,1 (#4) 0

Мемлекеттік парламенттер

Мемлекет Жыл Дауыстар % Орындықтар ± Үкімет Бургенланд 2020 12,466 6,7 (#4) 0 Каринтия 2023 11,676 3,9 (#5) 0 Парламенттен тыс Төменгі Австрия 2023 68,207 6,4 (#4) 1 Зальцбург 2023 22,074 8,2 (#5) 0 Штирия 2019 72,749 12,1 (#4) 3 Тироль 2022 31,598 9,2 (#5) 1 Жоғарғы Австрия 2021 99,496 12,3 (#4) 1 Вена 2020 107,397 14,8 (#3) 6 Воралберг 2019 31,201 18,9 (#2) 1

Нәтижелер кестесі

Жыл AT EU Bgld Ktn NÖ Sbg Stmk Тироль OÖ Wien Vbg 1983 3.3 N/A 1.5 2.5 1984 1.8 4.3 2.9 13.0 1985 3.9 1986 4.8 3.7 1987 2.2 5.2 1988 3.6 1989 3.3 7.9 9.5 10.1 1990 4.8 1991 3.4 4.6 5.7 10.9 1992 1993 4.4 1994 7.3 1.6 7.3 10.7 7.8 1995 4.8 4.3 Proporz 1996 6.8 2.5 7.9 1997 5.8 1998 4.5 1999 7.4 9.3 3.9 5.4 8.0 6.0 2000 5.5 5.6 2001 12.5 2002 9.5 2003 7.2 15.6 9.1 2004 12.9 6.7 8.0 10.2 2005 5.2 4.7 14.6 2006 11.1 2007 2008 10.4 6.9 10.7 2009 9.9 5.2 7.4 9.2 10.6 2010 4.2 5.6 12.6 2011 2012 2013 12.4 12.1 8.1 20.2 12.6 2014 14.5 17.1 2015 6.4 6.7 10.3 11.8 2016 Proporz 2017 3.8 2018 3.1 6.4 9.3 10.7 2019 13.9 14.1 12.1 18.9 2020 6.7 14.8 2021 12.3 Proporz Заң шығарушы органда (оппозицияда) Кіші коалициялық серіктес