Кіріспе

Қорғаныс кедергісі – қорғану шарасы.

Шеваль де фриз (көпше түрі: шеваль де фриздер, фр. chevaux de frise [ʃə.vo də fʁiz], "Фризия жылқылары") – түрлі формаларда кездесетін қорғаныс кедергісі. Негізінен, бұл кавалерияға қарсы қолданылатын стационарлық кедергі болған, бірақ бұзылған жерлерді тез жабу үшін жылжытуға да қолайлы болды. Бұл термин өзендерде кемелердің немесе басқа да су көліктерінің өтуіне кедергі келтіретін су асты құрылыстарына да қатысты. Кавалерияға қарсы қолданылғанда шеваль де фриз көбінесе көптеген тікенекті ұштармен жабдықталған портативті каркас (кейде қарапайым бөрене) түрінде болар еді. Сымды кедергілердің пайда болуы осы құрылғыны қолданудан шығарды. Шеваль де фриздің ойлап табушылығы ежелгі Қытайға жатқызылады. Ағаш немесе металл қазықтардан жасалған қорғаныс кедергісін пайдалану идеясы Еуропада қолданылғанға дейін пайда болған. Тарихи мәліметтерде "тэн пай" немесе "мо пай" деп аталатын осыған ұқсас қорғаныс кедергілері Қытайда б.з.д. 4 ғасырда қолданылғаны айтылады. Осы шеваль де фриздің ерте нұсқалары қалаларды, бекіністерді және басқа да стратегиялық маңызды орындарды жаудың шабуылынан қорғау үшін пайдаланылған. Мин әулетінің әскери трактаттарында ол "жұма" (拒馬, "атты қайтаратын") немесе "луцзяо" (鹿角, "бұғы мүйізі") деп аталған. Шеваль де фриз орта ғасырларда Еуропаға таралып, ортағасырлық бекіністердің кең таралған элементіне айналды. Олар қамалдарды қорғау және әскери науқандарда, әсіресе Ренессанс және жаңа заман дәуірлерінде кеңінен қолданылды. Дегенмен, шеваль де фриздің бастапқы идеясы мен ерте қолданылуы ежелгі Қытайға дейін жетеді. Американдық Азамат соғысы кезінде Конфедерация күштері оны Одақ күштерінен гөрі жиі пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыста әскерлер шеваль де фризді тікенекті сымдардың арасындағы бос орындарды уақытша жабу үшін қолданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Тынық мұхиты аралдарындағы жаңғылдарда тікенекті сымды шеваль де фриздер қолданылды. Бұл термин ғимараттарды қорғауға арналған құрылыстарға да қатысты. Мысалы, Солтүстік Еуропадағы темір ғасырындағы төбе бекіністерінің сыртындағы тік тастар немесе Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы үйлердің сыртындағы темір тікұшақтар.

Этимология

Француз тілінде "cheval de frise" сөзі "фризиялық жылқы" дегенді білдіреді. Фриздер көбінесе атты әскерді пайдаланып соғысқа қатысты; олар шебер атты әскерлер ретінде танымал болды, ал фриз жылқылары күштілігімен және ептілігімен аты шықты. Сондықтан, қорғану үшін олар атты әскерге қарсы кедергілерге көп жүктеді. Голландтар да Испаниямен соғысқанда осы қорғаныс құралдарын қолданды. "Cheval de frise" термині кез келген ұшты кедергіні білдіру үшін қолданыла бастады, мысалы, қабырғаның үстіңгі бөлігіне цементпен бекітілген сынған шыны. Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Нью-Йорк пен Пенсильванияда "cheval de frise" жау кемелерінің өзен бойымен жоғары қарай жылжуына кедергі келтіру үшін өзендерге орнатылған қорғаныс шарасы ретінде қабылданды. Пиреней соғысы кезінде, 1812 жылы Бадахозды қоршау кезінде, "cheval de frise" қала қабырғасындағы бұзылған жерді толтыру үшін сәтті қолданылды, бұл француздарға британдық шабуылшы әскерлеріне ауыр зиян келтіруге мүмкіндік берді.

Мұра

Ұлыбританиядағы (Ұлыбритания) Солтүстік-шығыс Эссекс жағалауында, Holland Haven мен Frinton-on-Sea арасындағы кішкентай мүйіс Chevaux de Frise Point деп аталды.