Кіріспе

Ұшақтың ең жоғары биіктігі
ұшақтың қасиеттері

Ұшақтың қасиеттеріне қатысты, биіктік – ұшақтың ұшу шартына сәйкес белгілі бір жағдайларда жете алатын ең жоғары тығыздық биіктігі болып табылады.

Қызмет шегі

Қызметтік төбе – бұл көтерілу жылдамдығы белгіленген мәннен төмен түсетін тығыздық биіктігі. Қызметтік төбе – әуе кемесінің қалыпты режимдегі ұшу кезіндегі максималды биіктігі. Нақтырақ айтқанда, бұл таза конфигурацияда, сол биіктік үшін ең жақсы көтерілу жылдамдығымен, барлық қозғалтқыштар жұмыс істеп, максималды үздіксіз қуатты өндіретін тығыздық биіктігі, белгілі бір көтерілу жылдамдығын қамтамасыз етеді. Типик мән көтерілуге тең немесе реактивтік ұшақтар үшін одан да жоғары болуы мүмкін. Екі қозғалтқыштың біреуі істен шыққан (OEI) жағдайындағы қызметтік төбе – бұл таза конфигурацияда, сол биіктік үшін ең жақсы көтерілу жылдамдығымен, бір қозғалтқыш максималды үздіксіз қуатты өндіретін және екіншісі өшірілген (егер ол пернелі болса, пернесі қауырсынға келтірілген) тығыздық биіктігі, әдетте, көтерілудің белгілі бір жылдамдығын қамтамасыз етеді. Дегенмен, кейбір өнімділік кестелері қызметтік төбені бір пернесі қауырсынға келтірілгенде ұшақтың көтерілуге қабілетті болатын қысым биіктігі деп анықтайды. Көптеген коммерциялық реактивтік ұшақтардың қызметтік (немесе сертификатталған) төбесі 45 000 футтан (13 700 м) төмен, ал кейбір бизнес-джеттер шамамен. Қызметтен шығарылғанға дейін Конкорд үстіркілді көлігі (SST) (сондай-ақ зейнеткерлікке шығарылғанға дейін Туполев Ту-144) әдеттегідей ұшып жүрді.

Абсолюттік шегі

Абсолюттік төбе – әуе кемесінің ұшу деңгейін сақтап тұра алатын ең жоғары биіктігі. Жоғары биіктіктегі ауаның тығыздығы төмен болғандықтан, қанаттарда жеткілікті көтергіш күш жасау үшін әлдеқайда жоғары нақты әуе жылдамдығы (TAS) қажет. Сондықтан абсолюттік төбе – қозғалтқыштар максималды итеру күшімен жұмыс істейтін, бірақ әуе кемесінің салмағына теңдейтін көтергіш күшті ғана тудыра алатын биіктік. Осылайша, ұшақта одан әрі көтерілуге қосымша мүмкіндік болмайды. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл – әуе жылдамдығы төмендемейтін тұрақты көтерілу жылдамдығының нөлге тең болатын биіктігі. Қызметтік төбеге қарағанда, коммерциялық әуе кемесінің абсолюттік төбесі стандартты пайдалану мақсаттары үшін әлдеқайда жоғары. Конкорд мысалында, оның абсолюттік төбесі сынақтан өтті, бірақ көптеген ұшақтар үшін оған жету мүмкін емес (вертикальді жылдамдық асимптотикалық түрде нөлге жақындағандықтан), соңғы жылғыш немесе итеру күшін уақытша арттыратын басқа құрылғыларсыз. Кейбір ұшақтардың абсолюттік төбесіне жетуін мүмкін емес ететін тағы бір фактор – ұшақтың "көміршекті бұрышқа" (coffin corner) жететіні. Абсолюттік төбедегі ұшу экономикалық тұрғыдан да тиімді емес, себебі сақтала алатын көрсеткіштік әуе жылдамдығы төмен болады: биіктіктегі нақты әуе жылдамдығы (TAS) көрсеткіштік әуе жылдамдығынан (IAS) жоғары болғанымен, ең төмен соғуға қол жеткізілетін IAS төмен екенін өтеуге жеткіліксіз, сондықтан абсолюттік төбе биіктігіндегі ұшу TAS-ты төмендетеді, демек, жүрілген қашықтыққа шаққанда отын шығыны артады. Абсолюттік төбе ауа температурасына және жалпы әуе кемесінің салмағына (әдетте MTOW бойынша есептеледі) байланысты өзгереді.