Құрметке нұқсан келтіру кампаниясы

Кіріспе

Адамның беделін түсіруге жасалған әрекет

Қаралау науқаны, сондай-ақ қаралау тактикасы немесе қаралау деп те аталады, бұл жағымсыз үгіт тарату арқылы біреудің беделін зақымдау немесе күмәндік тудыруға бағытталған әрекет. Ол сенімсіздік тудыру тактикасын қолданады. Бұл жеке тұлғаларға да, топтарға да қатысты қолданылуы мүмкін. Көбінесе мемлекеттік қызметкерлер, саясаткерлер, саяси үміткерлер, белсенділер және бұрынғы жұбайлар осы науқанның нысаны болады. Бұл термин басқа да жағдайларда, мысалы жұмыс орнында да қолданылады. "Қаралау науқаны" термині 1936 жыл шамасында кеңінен танылды.

Анықтама

Жамандау науқаны – бұл жеке тұлғаның немесе топтың беделін, сенімділігін және мінез-құлқын жоюға бағытталған, қасақана және алдын ала жоспарланған әрекет. Теріс үгітпен салыстырғанда, жамандау науқаны көбінесе мемлекеттік қызметкерлерге, саясаткерлерге, саяси кандидаттарға және басқа да қоғамдық тұлғаларға бағытталған. Дегенмен, жеке тұлғалар немесе топтар да компанияларда, мекемелерде, заң жүйесінде және басқа да ресми ұйымдарда жүзеге асырылатын жамандау науқанының құрбаны болуы мүмкін. Адамдарды сенімсіздікке ұшырату немесе олардың ісін қолдаудан айнытыру үшін, мысалы, зиянды цитаталар пайдалану сияқты, беделді жою тактикалары қолданылады. Жамандау тактикасы, әдеттегі пікір алмасудан немесе тартыстан өзгеше, қарастырылып отырған мәселелерге немесе аргументтерге қатысы жоқ. Жамандау – бұл топтың немесе жеке тұлғаның сенімін күйрету мақсатымен жасалған қарапайым әрекет. Жамандаулар көбінесе расталмаған қауесеттер мен бұрмалаулар, жартылай шындықтар немесе тіпті жалғандықтар түріндегі жеке шабуылдардан тұрады; мұндай науқандарды көбінесе сенсациялық басылымдар таратуы мүмкін. Жамандау науқанының негізсіз екені дәлелденген жағдайда да, бұл тактика жиі тиімді болады, себебі мақсатты тұлғаның беделі шындық белгілі болмас бұрын нөкілденеді. Жамандау науқаны таблоидтық журналистикамен байланысты сайлауалды тактика ретінде де қолданылуы мүмкін, бұл – жақсы зерттелмеген жаңалықтарды ұсынбай, көзге түсетін тақырыптарды, жанжалдарды және сенсацияларды пайдаланатын журналистика түрі. Мысалы, Гари Харттың 1988 жылғы президенттік науқаны кезінде (төменде қараңыз), «Нью-Йорк Пост» газетінің бірінші бетіне ірі, қара әріптермен: «ГАРИ: МЕН ӘЙЕЛДЕРДІ ҚҰМАРТПАЙМЫН» деп басылған. Жамандаулар назарды қарастырылып отырған мәселеден алып, белгілі бір тұлғаға немесе топқа аударуда да тиімді. Жамандаудың нысаны әдетте бастапқы мәселеге емес, жалған ақпаратты түзетуге шоғырлануға мәжбүр болады. Бұрысуды «жасалма айыптама» деп сипаттаған: «Сіз бір нәрсе ойлап табасыз. Содан кейін баспасөз туралы жазады. Содан кейін сіз: «Барлығы осы айыптау туралы жазып жатыр» дейсіз».

A smear campaign is an intentional, premeditated effort to undermine an individual's or group's reputation, credibility, and character. Like negative campaigning, most often smear campaigns target government officials, politicians, political candidates, and other public figures. However, private persons or groups may also become targets of smear campaigns perpetrated in companies, institutions, the legal system, and other formal groups. Discrediting tactics are used to discourage people from believing in the figure or supporting their cause, such as the use of damaging quotations. Smear tactics differ from normal discourse or debate in that they do not bear upon the issues or arguments in question. A smear is a simple attempt to malign a group or an individual with the aim of undermining their credibility. Smears often consist of ad hominem attacks in the form of unverifiable rumors and distortions, half truths, or even outright lies; smear campaigns are often propagated by gossip magazines. Even when the facts behind a smear campaign are demonstrated to lack proper foundation, the tactic is often effective because the target's reputation is tarnished before the truth is known. Smear campaigns can also be used as a campaign tactic associated with tabloid journalism, which is a type of journalism that presents little well researched news and instead uses eye catching headlines, scandal mongering and sensationalism. For example, during Gary Hart's 1988 presidential campaign (see below), the New York Post reported on its front page big, black block letters: "GARY: I'M NO WOMANIZER." Smears are also effective in diverting attention away from the matter in question and onto a specific individual or group. The target of the smear typically must focus on correcting the false information rather than on the original issue. Deflection has been described as a wrap up smear: "You make up something. Then you have the press write about it. And then you say, everybody is writing about this charge".

Саясатта

Саяси пікірталастарда бір кандидат сайлаушыларға нақты мәселелер бойынша логикалық дәлелдермен емес, жеке шабуылдармен әсер етуге тырысып, халықтың сенімін зейкелендіреді. Америкада адалдыққа қатысты айыптаулар 19 ғасырға дейін жетеді. Мысалы, 1884 жылғы президенттік сайлауда Гровер Кливлендтің қарсыластары оның заңсыз баланың әкесі болғанын айыптады. Олардың саяси ұраны: "Ана, ана, әкем қайда?". Кливленд сайланғаннан кейін оның қолдаушылары оған: "Ақ үйге кетті, ха-ха-ха!" деп әжуалады. Кливлендтің басты қарсыласы Джеймс Г. Блейнді жеңуіне оған қарсы қолданылған бір беделсіздік тактикасы көмектескен болуы мүмкін, ол кері нәтиже берді – Кливлендтің партиясы "Шұбат, Римдік Католик және Көтеріліс" (екінші екеуі Рим Католик діні мен Америка Азамат соғысына сілтеме жасады) деген айыптамаға ұшырады. Кливлендтің штабы да Блейннің күмәнді теміржол келісімдеріне байланысты "Блейн, Блейн, Джеймс Г. Блейн, Мэн штатынан шыққан континенттік жалғаншы" деген ұранды қолданды. Беделсіздік тактикасы демократиялық елдердегі қарсыластардың ғана емес, соғыс кезінде елдердің арасында да қолданылады. 20 ғасырдың ортасында кеңестік және британдық үгіт Адольф Гитлердің бір ғана атадан туғанын (сол себепті ол еркек емес) таратып, көпке таныстырды. Америка саясаты "құмды лақтыруды" және жала жабуды ажыратады. Басты мәселе – құмды лақтыру жалған куәлік беру немесе жала жабу емес. Саясатта қарсыластың беделін түсіру мақсатымен негізсіз сот процесін қозғауы да болуы мүмкін, тіпті кейіннен сот ісі тоқтатылса да. Бұл фактілерге сайлаушылар үн берген кезде толыққанды жете бермейді.

Сот істерінде

АҚШ-тың сот жүйесінде куәгердің сенімсіздігін жоғалту тактикасы (куәгерді жоққа шығару деп аталады) сотта кез келген куәгердің, оның ішінде талапкердің немесе айыпталушының сенімін күмәнде ету үшін бекітілген тәсіл болып табылады. Көптеп таралған бұқаралық ақпарат құралдарының назарында болған немесе маңызды нәтижелерге әкелетін істерде, мұндай тактикалар көбінесе жария түрде де қолданылады. Логикалық тұрғыдан алғанда, егер негізгі қағида "мұндай ауыр қателікке толы болғандықтан, оның алдын ала қарастырылған контексі мен қолданылуына байланысты іс жүргізуден алып тастауға негіз бар" деп табылса, онда аргумент сенімсіз деп есептеледі. Азаматтық және қылмыстық соттардағы сот отырыстары кезінде қорғау немесе айыптау тарапы ұсынған аргументтің міндетті түрде сенімсіздігіне қол қойылмайды, бірақ апелляциялық соттар жағдайды қарастыруға міндетті және куәлікті жалған немесе зиянды деп тануы мүмкін, тіпті егер мәлімдеме техникалық тұрғыдан дұрыс болса да.

Моральдық, психологиялық және құқықтық аспектілер

Көптеген адамдар қаралау кампанияларын төмен, адал емес пікір алмасу түрі деп санайды; олар психопаттар, шекаралық ерешектілер және нарциссистердің жиі қолданатын қаруы ретінде белгілі. Көптеген елдерде заң абырой мен сенімділіктің құндылығын мойындайды. Қамысқа жала жабу (жалған және зиян келтіретін жазбаша мәлімдеме) және ауызша жала жабу (жалған және зиян келтіретін ауызша мәлімдеме) көбінесе заңмен жазаланады және түрмеге қамауға, зиянды өтеуге немесе залап ақысын төлеуге әкелуі мүмкін.

Мақсаттар

Құпия науқандар тиімді дәлелдерді немесе сынды жою үшін жиі қолданылады.

Джон С. Фремонт 1856 ж. АҚШ президенттік сайлауына кандидат

1856 жылғы президенттік сайлау кезінде Джон С. Фремонттың католик екені туралы қаралап жазу науқаны жүргізілді. Бұл науқан католиктерге сенімсіздікпен қарағандардың Фремонтқа қолдауын әлсірету мақсатында ұйымдастырылды.

General Motors компаниясы Ральф Надерге қарсы

Ральф Надер 1960 жылдары автокөлік қауіпсіздігі үшін үгіт жүргізген кезде қаралау науқанының құрбаны болды. Надердің беделін түсіріп, оның үгіт науқанынан халықтың назарын аудару мақсатымен, "Дженерал Моторс" компаниясы оның өткенінен ұятты немесе зиян келтіретін жағдайларды табу үшін жеке тергеушілерді жалдады. 1966 жылдың наурыз айының басында The New Republic және The New York Times сияқты бірнеше бұқаралық ақпарат құралдары GM компаниясының Надерді жоққа шығаруға тырысқанын, оның телефондарын тыңдау және өткенін зерттеу үшін жеке детективтерді, ал оны ұятты жағдайға түсіру үшін әйелдерді жалдағанын хабарлады. Надер компанияға жеке өмірге қол сұғып, 284 мың долларлық өтемақы талап етіп сотқа жүгінді. GM-ге қарсы Надердің соты Нью-Йорк апелляциялық сотымен шешілді, соның шешімі "артық қадағалауды" қамтитын зиян келтіру құқығы туралы заңды кеңейтті. Надер соттан түскен қаражатты тұтынушылардың мүддесін қорғайтын зерттеу орталығын құруға жұмсады.

Гари Харт 1988 жылғы АҚШ президенттігіне кандидат

Гари Харт 1988 жылғы АҚШ президенттік сайлау науқаны кезінде қарапайымдау науқанның нысанасы болды. Бір күні "Нью-Йорк Пост" газетінің бірінші бетіне ірі, қара әріптермен: "ГАРИ: МЕН ӘЙЕЛДЕРДІ ҰНАТПАЙМЫН" деп жазылған еді.

Сатья Саи Баба

Рухани көшбасшы Сатья Саи Баба алаяқтық, сексуалдық зәбірлеу және басқа да бұзық мінез-құлықтар жасады деген айыптамаларға ұшырады. Баба бұл айыптамаларды "жамандау науқаны" деп атады. Ол ешқашан тергеуке тартылмады және оны сынағандар оған қарсы ешқандай дәлел таба алмады деп айтылды.

Джулиан Ассанж

Джулиан Ассанжға қатысты айыптаулар австралиялық журналист Джон Пилгер тарапынан қаралау кампаниясы деп бағаланды.

Крис Браянт

2012 жылы британдық парламентарий Крис Брайант Ресейді Владимир Путинді сынағаны үшін оған қарсы қаралау кампаниясын ұйымдастырды деп айыптады. 2017 жылы ол басқа британдық шенеуніктердің де Ресейдің қаралау науқандарына бейім екенін мәлімдеді.

Басқа мысалдар

2007 жылдың қаңтар айында Overstock.com компаниясының сыншыларына шабуыл жасаған анонимді веб-сайттың анықталғаны белгілі болды. Бұл сайтты Overstock.com компаниясының лауазымды тұлғасы басқарған. Елдер, әсіресе Батыс жарты шардан тыс мемлекеттер, Батыс державаларын өз үкіметтерін құлату мақсатымен қаралау науқаны жүргізуде деп айыптады. Гамбия АҚШ пен Ұлыбританияны «Гамбияның адам құқықтары жайлы жалған, әдемі емес және негізсіз мәлімдемелер жасап, тек жалғанды тарату үшін ұйымдар мен БАҚ құруға» қолдау көрсеткендігі үшін айыптады. 2023 жылы The New Yorker журналы Мохамед бин Зайедтің Катар мен Мұсылман бауырластығын қоса алғанда, БАӘ-нің мақсаттарын қаралау үшін жалған ақпарат тарату науқанын ұйымдастырғаны үшін Alp Services швейцариялық фирмасына миллиондаған евро төлегенін хабарлады. «Қара PR» аясында Alp оларға қарсы жалған және жала жабушылық Уикипедия жазбаларын жариялады. Әмірлік сонымен қатар швейцариялық фирмаға мақсаттарына қарсы үгіт-насихат мақалаларын жариялау үшін төлем жасады. Alp Services басшысы Марио Бреро мен БАӘ өкілі Матар Хумаид аль Неяди арасында бірнеше кездесу өтті. Алайда, Alp-тің шоттары тікелей MbZ-ге жіберілді. Бұдан бөлек, америкалық Хазим Нада мен оның Lord Energy фирмасы да жала жабу науқанының нысаны болды, себебі оның әкесі Юсеф Нада жас кезінде Мұсылман бауырластығына қосылған еді. Газа соғысы кезінде АҚШ-тағы еврейлердің ой-сана орталығы ISGAP Катарға қарсы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы қаралау науқанын жүргізіп жатқаны анықталды. ISGAP-тың БАӘ-дегі TRENDS Research & Advisory ақыл кеңес орталығымен байланысы БАӘ осы науқанның артында тұрғанын көрсетті. Олардың басты мақсаты – Катарды терроризмді қолдаушы мемлекет ретінде көрсету еді. ISGAP және Trends RA бірлескен конференциялар өткізді, онда ISGAP-тың уақытша басқарушы директоры Харас Рафик TRENDS RA-ның бас ғаламдық офицері Авад Аль Бреикимен ынтымақтастық жасады. Сонымен қатар, ISGAP негізін қалаушы Чарльз А. Смолл БАӘ Федералды Ұлттық Кеңесінің мүшесі доктор Али Аль Нуаимимен Оксфордтағы оқу бағдарламасын дамыту институтындағы ISGAP жазғы мектебінде бірлесіп жұмыс істеді.

In January 2007, it was revealed that an anonymous website that attacked critics of Overstock. com, including media figures and private citizens on message boards, was operated by an official of Overstock. com. Countries, particularly those outside the Western hemisphere, have accused Western powers of smear campaigns to bring down their governments. Gambia accused the United States and Britain of backing "so called Gambians to set up organisations and media facilities to spread nothing but lies against The Gambia by making false, outrageous and unfounded statements about the state of human rights." In 2023, New Yorker reported that Mohamed bin Zayed was paying millions of euros to a Swiss firm, Alp Services for orchestrating a smear campaign to defame the Emirati targets, including Qatar and the Muslim Brotherhood. Under the ‘dark PR’, Alp posted false and defamatory Wikipedia entries against them. The Emirates also paid the Swiss firm to publish propaganda articles against the targets. Multiple meetings took place between the Alp Services head Mario Brero and an Emirati official, Matar Humaid al Neyadi. However, Alp’s bills were sent directly to MbZ. The defamation campaign also targeted an American, Hazim Nada, and his firm, Lord Energy, because his father Youssef Nada had joined the Muslim Brotherhood as a teenager. Amid the Gaza war, the US based Jewish think tank ISGAP was noted running a smear campaign against Qatar through, its media campaigns. ISGAP’s links with UAE based think tank TRENDS Research & Advisory showed that UAE was behind the campaign. Their primary objective was to prove Qatar as a sponsor of terrorism. ISGAP & Trends RA held joint conferences, where ISGAP’s Interim Managing Director Haras Rafiq collaborated with Awadh Al Breiki, Chief Global Officer at TRENDS RA. Furthermore, the ISGAP founder Charles A. Small also collaborated with Dr. Ali Al Nuaimi, member of the UAE Federal National Council in an ISGAP Oxford summer Institute for Curriculum Development.