Кіріспе
USS Blueback (SS 581) – 1959 жылдан 1990 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен және кейін Орегон ғылым және өнеркәсіп мұражайында экспонат ретінде қойылған су асты кеме. Ол осы атпен тағайындалған екінші Әскери-теңіз күштерінің су асты кемесі болды. "Блюбэк" кемесі 1957 жылдың 15 сәуірінде Миссисипи штатының Паскагула қаласындағы "Ингаллс" кеме құрылысы корпорациясында салынды. Ол 1959 жылдың 16 мамырында контр-адмирал Кенмор М. МакМэнестің жұбайы Вирджиния МакМэнестің спонсоры болуымен суға түсірілді және 1959 жылдың 15 қазанында капитан-лейтенант Роберт Г. Готье басқаруымен қолданысқа берілді. Бұл АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылған соңғы ядролық қуатта емес су асты кемесі болды және жауынгерлік қабілетті, дәстүрлі қуатпен жұмыс істейтін соңғы су асты кеме болып таратылды, нәтижесінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің флоты толығымен ядролық су асты кемелерінен тұратын болды, тек 2007 жылға дейін қызмет еткен "Dolphin" зерттеу су асты кемесінен басқа.
USS Blueback (SS 581) is a that served in the United States Navy from 1959 to 1990, and subsequently was made into an exhibit at the Oregon Museum of Science and Industry. She was the second Navy submarine to bear the name. Blueback was laid down by Ingalls Shipbuilding Corporation of Pascagoula, Mississippi on 15 April 1957. She was launched on 16 May 1959 sponsored by Virginia McManes, wife of Rear Admiral Kenmore M. McManes, and commissioned on 15 October 1959, Lieutenant Commander Robert H. Gautier in command. She was the last non nuclear submarine to join the United States Navy and was the final conventionally powered combat capable submarine to be decommissioned, which left the United States Navy with a fully nuclear submarine fleet, with the exception of the research submarine Dolphin which served until 2007.
Атаудың шығу тегі
Бұл атаудың шығу тегі туралы мәліметтер әртүрлі. "Америкалық әскери-теңіз кемелерінің сөздігінде" "Blueback" атауы Вашингтон штатындағы Олимпиада түбегіндегі Крессент көлінде ғана кездесетін көкжанақ немесе стальбас шабақ балығының түрінен алынғаны айтылады. Бұл балық терең суларда тіршілік етеді, жоғарғы бөлігі көкшіл-қара, ал астыңғы бөлігі ақшыл болады. Басқа дереккөздерде оның аты Батыс жағалауындағы ең көп кездесетін лосось түрінен алынғаны көрсетіледі. Көк балық жарқыраған көк түсті және күміс түсті бүйірлерімен ерекшеленеді.
1960 жылдар
1960 жылғы қаңтарда «Блюбак» Мексика шығанағында қабылдау сынақтарын өтті. Ол бұл міндетті орындап, 11 маусымда Паскагуладан шығып, Тынық мұхитына бет бұрды. 7 шілдеде Панама каналы арқылы өтіп, өз базасы – Сан-Диего әскери-теңіз стансасына жетті. Ол Тынық мұхиты флотының 3-ші суасты кемелер эскадрильясына (SUBRON 3) бекітілді. «Блюбак» содан кейін Вашингтон штатының Кипорт қаласында торпедалық түтіктерді қабылдау сынақтарын жүргізді және Маре-Айленд әскери кеме құрылыс орнында жөндеуден өтті. 1960 жылғы 23 қарашада суасты кеме қызметке қабылданды. 1961 жылғы ақпанға дейін Сан-Диего аймағында типтік оқулар өтті. 11 ақпанда Маре-Айленд әскери кеме құрылыс орнында екі апталық жөндеу жұмыстары жүргізілді. «Блюбак» 28 наурызда Батыс Тынық мұхитына жол тартты. Суасты кеме 3 қыркүйекте Жапонияның Йокосука қаласынан шығып, Сан-Диегоға жетті, 25 қыркүйекте сол жерге келді. Демалыстан кейін «Блюбак» 14 қазанда Сан-Диегодан типтік оқуларға кірісті. Төрт күннен кейін ол Оңтүстік Калифорния жағалауында Әскери-теңіз операциялары басшысының (CNO) басшылығымен өткен флоттық жаттығуларға қатысты. Келесі сегіз айда суасты кеме бірнеше флоттық жаттығуларға қатысып, Сан-Франциско (Калифорния) және Сиэтл (Вашингтон) қалаларына барды. 1962 жылғы шілдеде «Блюбак» алғашқы күрделі жөндеуге Маре-Айленд әскери кеме құрылыс орнына кірді. 1963 жылғы қаңтарда жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін, суасты кеме Сиэтл және Ванкувер (Британдық Колумбия) порттарына кірді. Содан кейін ол батыс жағалаудан шығып, жаңа базасы – Пёрл-Харборға (Гавайи) бет бұрды. Онда суасты кеме 13-ші суасты кемелер дивизиясына (SUBDIV 13) бекітілді. «Блюбак» ақпаннан сәуірдің басына дейін жергілікті операцияларға қатысты. 11 сәуірде суасты кеме Вест-Пак операцияларын бастады. «Блюбак» Австралияға Корал теңізіндегі шайқастың жылдық мерекесіне қатысу үшін барды және Брисбен, Мельбурн және Перт қалаларын аралады. Содан кейін ол Филиппиндегі Субик шығанағына 7-ші флотпен бірге операцияларды жалғастырды. Сапарында «Блюбак» Окинавадағы Наха, сондай-ақ Сасебо, Кобе және Йокосука (Жапония) қалаларына тоқтады, ал 26 қазанда Пёрл-Харборға оралды. «Блюбак» Гавайи суларында бұрынғы жұмысын жалғастырды және 1964 жылға дейін жергілікті операцияларды жүргізді. Наурыз айында, пернесін ауыстыру кезінде кран құлап, зақым келтірді, жөндеу үшін құрғақ докқа енгізу қажет болды. Күзде және қыстың басында суасты кеме Уэйк аралының маңына екі рет барып, SUBROC зымырандық жүйесін және басқа да сынақтарға қатысты. 1965 жылғы 17 ақпанда «Блюбак» Қиыр Шығысқа екінші рет жол тартты. Сапар барысында ол Наха, Гонконг, Субик шығанағы және Йокосука порттарына кірді, сондай-ақ Вьетнамдағы американдық операцияларды қолдауға қатысты. Ол маусым айында Пёрл-Харборға оралды, онда 7 қыркүйекке дейін жергілікті операцияларды жүргізді. Сол күні ол Вашингтон штатының Бремертон қаласына қарай жолға шықты және 18 күннен кейін Пьюджет Саунд әскери кеме құрылыс орнына жөндеуге кірді. Жөндеу жұмыстары 1966 жылғы 26 қыркүйекте аяқталды, содан кейін суасты кеме Пьюджет Саундта дыбыс және қару-жарақ сынақтарын бастады. Ол сондай-ақ Канаданың Наноуз қаласының жанында жүргізілген ғылыми-зерттеу және әзірлеу жобасына қызмет көрсетті. Ванкуверде төрт күн болғаннан кейін ол Пёрл-Харборға жүзіп барады, онда қарашаның басында келіп, қайтадан жаттығуды бастады. Үш ай дайындықтан және оқудан кейін, 1967 жылғы 17 ақпанда «Блюбак» Батыс Тынық мұхитына тағы бір кезеңдік сапарға шықты. Жеті айлық міндеттеме кезінде ол теңізде жаттығулар өткізді және Вьетнам соғысындағы американдық күш-жігерін Гонконгта және Жапониядағы Йокосука мен Сасебо порттарына тоқтаулармен қолдады. Суасты кеме сол күзде Оахуға оралып, 20 қыркүйекте Пёрл-Харборға келді. Бір ай демалыс және жөндеуден кейін ол Гавайи суларында қайтадан жұмыс істей бастады. 19 желтоқсанда ол Пёрл-Харбор әскери кеме құрылыс орнына шектеулі жөндеуге кірді. 1968 жылғы қаңтардың ортасында суасты кеме болашақ командирлерге Тынық мұхиты флотының суасты кемелері мектебінде жаңа міндеттеріне дайындалуға көмектесті. Содан кейін ол бірнеше су үстіндегі кемелер мен ұшақтардың нысанасы ретінде ASW техникасын жаттықтырып, типтік оқулар мен қару-жарақ жаттығуларына қатысты. 8 шілдеде ол Таяу Шығысқа бес айлық сапарға аттанды, онда екі арнайы операциядан басқа, Йокосукада көп уақыт күтіп ұстауға жұмсады. «Блюбак» 3 желтоқсанда Пёрл-Харборға оралды.
1970 жылдар
1969 жылдың басында ол Бремертонға сапар шегіп, 17 қаңтарда Пьюгет-Саунд теңіз кеме жасақтарына күрделі жөндеуге кірді. Келесі теңіз сынақтары мен жаттығулары кезінде су асты кемесі Нанаимоға (Британ Колумбиясы) және Порт-Анджелеске (Вашингтон) барып, желтоқсанның басында Гавайиге оралды. 1970 жылдың алғашқы үш айында қарқынды жаттығулардан кейін, Blueback 10 сәуірде батыс Тынық мұхитына бесінші рет аттанды. Ол ұзақ уақыт арнайы операцияларды жүргізді, Йокосука, Гонконг және Гуамға қысқа сапарлар жасады және Вьетнам соғысы аймағында уақыт өткізді. Соғыс кемесі 1 қазанда Перл-Харборда круизін аяқтады және жергілікті операцияларды және жөндеу жұмыстарын бастады. 1971 жылы 12 ақпанда ол Перл-Харбор кеме жасау зауытына кірді. Сәуірдің басында ол Перл-Харбор аймағында SUBASWEX 1 71 операциясына қатысты. "Блюбэк" торпедамен оқ ату жаттығуларын өткізгеннен кейін Перл-Харборға жөндеу жұмыстарына кірісті. 25 маусымда Қиыр Шығыстағы тағы бір тапсырманы бастады. 12 шілдеде Йокосукаға жетті, 10 күн бойы Сасебоға барып, содан кейін Гонконгқа еркіндікке барды. Blueback 7-ші флоттың эсминецтер бөлімдеріне оқу-жаттығу қызметін көрсету үшін Оңтүстік Вьетнамның соғыс аймағына барды, содан кейін Йокосукадағы техникалық қызмет көрсету үшін Жапонияға оралды. 11 қазанда су асты кемесі теңізде тағы да жаттығулар өткізуге жолға шықты. 29 қарашада Гавайиге жүзу алдында, ол тағы да Йокосукаға тоқтады. Ол өзінің туған портына 14 желтоқсанда келді. 1972 жылдың алғашқы 10 аптасында жергілікті операциялар жүргізілді. Содан кейін 29 наурызда Перл-Харбор кеме жасау залында ұзын жөндеу жұмыстары басталды. Бір жылдан соң, яғни 1973 жылдың наурыз айының басында кеме жұмысты аяқтап, жергілікті операцияларды бастады және ұшуға дайындық бойынша жаттығулар өткізді. Ол 8 тамызда Шығысқа аттанды және сол жерде басқа американдық соғыс кемелерімен, сондай-ақ Корея мен Тайваньның әскери-теңіз күштерімен бірнеше операцияға қатысты. Ол Жапониядағы Йокосука мен Сасебо, Кореядағы Чиньхэ мен Пусан, Окинавадағы Бакнер шығанағы, Гонконг пен Филиппиндегі Субик шығанағы сияқты порттарға барды. 1974 жылы 5 қаңтарда Блюбак Субик шығанағынан шығып, Гавайиге қайту алдында екі күн бойы Тайваньның Килунг қаласына барды. Су асты кемесі Перл-Харборға 1974 жылы 31 қаңтарда келіп, демалыс және техникалық қызмет көрсету кезеңін бастады. Жылдың қалған бөлігінде Blueback көптеген оқу операцияларына және жаттығуларға қатысты. Ол су үстіндегі кемелерге және ұшақтарға қызмет көрсетті, торпедамен атыс жаттығуларын жүргізді және болашақ командалық офицерлерді жаңа жұмыстарға дайындау үшін тағы бір сапар жасады. 1975 жылдың алғашқы екі айында су асты кемесі жергілікті операцияларды жалғастырды. Наурыз айында "RIMPAC 75" жаттығуына АҚШ, Канада, Австралия және Жаңа Зеландия әскери-теңіз флотының кемелері қатысты. Бұл операция аяқталғаннан кейін Blueback шектеулі түрде қол жетімді болды. Маусымның басында ол жергілікті операцияларды қайта бастады, оның ішінде торпедамен атыс сынақтары, типтік оқу және жер үсті және әуе бөлімшелеріне қызмет көрсету. Соғыс кемесі жыл бойы Перл-Харборда жөндеу жұмыстарына кірісті. 1976 жылы қаңтарда теңізде сынақтарды және қару-жарақ жаттығуларын өткізді. Ол осы жөндеу жұмыстарын 1 желтоқсанда ғана аяқтады. 12 күннен кейін көкбалық қайтадан жаттығуды бастады. 1977 жылы ақпанда "РИМПАК-77" жаттығуына қатысып, торпеда сынақтарын өткізді. Қысқа уақыт күтіп-ұстағаннан кейін 28 наурызда Пёрл-Харбордан шығып, жаңа портқа, Сан-Диегоға, 8 сәуірде келді. Инспекциядан кейін 27 мамырда Сан-Францискоға жолға шығып, қысқа сапармен 1 маусымда Сан-Диегоға оралды. 21 маусымда су асты кемесі Колумбияның Санта-Марта қаласына қарай жолға шықты. 7 тамызда ол жерге жеткенде, UNITAS XVIII-ге қатысу үшін 138-ші арнайы топқа қосылды. Жұмыс тобында Махан, Каподанно және Вриленд те болды. Бұл сапар барысында Blueback Колумбия, Панама, Эквадор, Перу және Чили порттарына барды. 27 қыркүйекте Чилидің Талкауано қаласынан шығып, Сан-Диегоға қарай бет алды. Ол Панама каналы аймағындағы Родманға тоқтады және 11 қарашада Сан-Диегоға жетуден бұрын Мексиканың Акапулько қаласында төрт күндік еркіндік шақыру жасады. Су асты кемесі 1978 жылы жөндеуден басталды. 13 ақпанда Сан-Францискоға қысқа сапармен жолға шықты, 21 ақпанда Сан-Диегоға оралды және Сан-Диего аймағындағы кемелер мен ұшақтарға қызмет көрсетті. 23 сәуір мен 23 мамыр аралығында ол алдағы іске қосуға дайындық ретінде батареяны ауыстырудан өтті. Кеме 30 мамырда Портлендке, Орегонға, сапарлады, онда ол қаланың Гүл фестивалінде Су асты күштерін өкілдік етті. Содан кейін ол Британ Колумбиясының Эскимальт маңындағы жағалау бойымен солтүстікке қарай канадтық күштермен жаттығу жүргізу үшін жалғастырды. Бұл операциядан кейін Blueback 23 маусымда Сиэтлге екі күндік еркіндікке келді, содан кейін Сан-Диегоға оралды. Су асты кемесі 17 шілдеде шектеулі түрде қолжетімді болды және 8 тамызда ұшуға соңғы дайындықтарды бастады. 11 қыркүйекте ол батыс Тынық мұхитындағы сегізінші круизіне жолға шықты. Ол 22-сі Перл-Харборда тоқтады, бірақ жақын арада Жапонияға басып, 7 қазан күні Йокосукаға келді. Содан кейін ол Оңтүстік Корея теңіз күштерімен бірлескен арнайы соғыс және ПСЖ жаттығулары үшін екі аптаға Чиньхэге, Кореяға, сапар жасады. 5 қарашада Blueback Тайваньдың Каосиунг қаласына келді, Тайвань теңіз күштерімен ПСЖ жаттығуларына қатысты. 14 қарашадан 24 қарашаға дейін ол 7-ші флоттың жаттығуына қатысты, содан кейін демалыс және жөндеу үшін Сасебоға бағытталды. Blueback содан кейін 6 желтоқсаннан 11 желтоқсанға дейін Гонконгта бес күн өткізді, содан кейін Субик шығанағына бағытталды, онда ол жылды жөндеумен аяқтады. Blueback 5 қаңтарда 1979 жылы 7-ші флоттың ПСЖ жаттығуларынан өтетін кемелерге нысаналық қызметтер көрсету үшін жолға шықты. Содан кейін ол Армияның арнайы күштерінің әскерлерімен арнайы соғыс жаттығуларына қатысты. 22 қаңтарда су асты кемесі жөндеу үшін Субик шығанағына келді. Тоғыз күннен кейін ол АҚШ-қа су асты сапарына шығып, 1 наурызда Сан-Диегоға жетті. Бірнеше апта демалыс және жөндеуден кейін су асты кемесі жергілікті операцияларды қайта бастады және 14 мамырда тендерлік қолжетімділік басталғанға дейін осымен айналысты. Ол 12 маусымда жергілікті операцияларды қайта бастады. Blueback 18 тамызда Орегон штатының Астория қаласына және Вашингтон штатының Сиэтл қаласына сапарлады, қыркүйек айының басында үй портына оралды. 17 қыркүйектен 20 қыркүйекке дейін Оңтүстік Калифорния жағалауында мина қою жаттығуларын өткізгеннен кейін су асты кемесі 1 қазанда құрғақ докқа кірді. Ол 27 қарашада теңіз сынақтарын бастады, содан кейін жылды демалыс және жөндеу күйінде аяқтағаннан бұрын ПСЖ қызметтерін ұсынды.
Пайдаланудан шығару және мәртебесі
Blueback 1990 жылғы 1 қазанда қызметтен шығарылды және Вашингтон штатының Бремертон қаласындағы Тынық мұхит резервтік флотына қойылды. 1990 жылғы 30 қазанда ол Әскери кемелер тізілімінен алынып тасталды. Қызметтен шығарылғаннан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің дизель-электрлік суасты кемесі болған соңғы әскери кеме флотты қалдырды, зерттеу суасты кемесі Dolphin АҚШ флотының соңғы дизельді суасты кемесі болды. 1994 жылдың ақпан айында Орегон ғылым және өнеркәсіп мұражайы (OMSI) Blueback-ті Портлендке сүйреп әкелді, онда ол қазір мұражайдың интерактивті бөлігі және ескерткіш ретінде орналасқан. Оның пернесі алынып, мұражай сыртында Ұлттық суасты кеме ескерткіші ретінде орнатылды. OMSI күніне бірнеше рет суасты кеме бойынша қысқа экскурсиялар мен айына екі рет үш сағаттық техникалық экскурсиялар ұсынады. Кеме 2008 жылдың қыркүйегінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Радио бөлмесі USS Blueback радио клубымен қалпына келтірілді, онда тарихи әскери радиостанциялар мен бастапқы әскери ЖЖ және ӨЖ антенналарын пайдаланатын қазіргі заманғы радио әуесқойлар жабдықтары бар. Суасты кемесінің радио шақыру белгісі қазір W7SUB.
Танымал мәдениет
Блюбек 1970-ші жылдардағы "Hawaii Five O" телесериалының "Самурай" эпизодында пайда болды. Блюбек 1990 жылы "Қызыл қазанға аңшылық" фильмінде де пайда болды, бірақ фильмде көрсетілген апаттық жағдайдағы шұғыл беткейлеу кезіндегі басты балласт танкісін күшпен босатудың әйгілі трюгін орындамады. Фильм түсіру тобына торпедалық бөлімінің көрінісін түсіруге кемеге кіруге рұқсат берілді, сондай-ақ оның бірнеше экипаж мүшелеріне шаштарын қырқып, көрініс үшін Кеңес теңіз күштерінің формасын кию үшін 50 доллар (АҚШ доллары) төленді, бірақ бұл көрініс фильмге қосылмады.
Blueback appeared in the 1990 movie The Hunt for Red October, although she did not perform the famous stunt of an emergency main ballast tank blow during an emergency surfacing procedure seen in the film. A film crew was allowed on board to film a torpedo room scene and some of her crew were paid $50 (USD) each to have their hair cut and to put on Soviet Navy uniforms for the scene, but the scene was not included in the film.