Кіріспе
Әскери-теңіз флотының жетекші кемесі
Әскери-теңіз флотының бас кемелері – оның ең маңызды соғыс кемелері; олар әдетте өз флотындағы басқа соғыс кемелерімен салыстырғанда ірі кемелер болып табылады. Бас кеме әдетте әскери-теңіз флотында жетекші немесе басты кеме болып саналады.
Стратегиялық әсері
Көбінесе жіктеудің нақты критерийі болмайды, бірақ теңіз стратегиясында бұл пайдалы ұғым; мысалы, ол тоннаж немесе зеңбірек диаметрлерінің нақты деректерін ескеру қажеттілігінсіз, операциялар аймағындағы теңіз күштерінің салыстырмалы күшін бағалауға мүмкіндік береді. Бұған Маханиандық доктрина мысал бола алады, ол Екінші дүниежүзілік соғыста Сингапурды қорғау жоспарында қолданылды, онда Британдық Әскери-теңіз күштері Атлант мұхиты мен Тынық мұхиты арасындағы соғыс кемелері мен жеңіл крейсерлерін қалай бөлуді шешуге тиіс болды. Маханиандық доктринаны Жапон императорлық теңіз күштері де қолданды, бұл оларды Перл-Харборға шабуыл жасауға және АҚШ Тынық мұхиты флотының линкорларын жоюға итермеледі. Тынық мұхиты операциялар аймағының теңіздік сипаты, көбінесе Тынық мұхиты соғысы деп аталады, АҚШ Әскери-теңіз күштеріне негізінен соғыс кемелері мен ұшақ тасымалдағыштарын Тынық мұхитына орналастыруды талап етті. Еуропадағы соғыс көбінесе құрлықтағы соғыс болды; нәтижесінде Германияның су үсті флоты шағын болды, ал Атлантика шайқасында қолданылған эскорт кемелері көбінесе эсминецтер мен эсминецтердің эскорттық кемелері су асты қайықтарына қарсы күресу үшін пайдаланылды.
Жауынгерлік кеме / жауынгерлік крейсер
"Капитал кеме" термині 1909 жылы пайда болды және 1920 және 1930 жылдардағы шектеу келісімдерінде, 1922 жылғы Вашингтон теңіз келісімінде, 1930 жылғы Лондон теңіз келісімінде және 1936 жылғы Екінші Лондон теңіз келісімінде ресми түрде анықталды. Бұл, негізінен, дредноут революциясының нәтижесінде құрылған кемелерге қатысты: дредноут линкоры (бастапқыда дредноуттар деп, кейін линкорлар деп аталды) және шайқас крейсерлері. 20-шы ғасырда, әсіресе Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда, капитал кемелердің типікалық түрлері линкорлар мен шайқас крейсерлері болатын. Жоғарыда аталған кемелердің барлығы 20 000 тоннадан асатын, ірі калибрлі қарулары мен күшті бронялық қорғанысы бар болатын. Крейсерлер маңызды кемелер болғанымен, капитал кемелер санатына жатпады. Екінші дүниежүзілік соғыста, техникалық тұрғыдан алғанда ауыр крейсерге ұқсас болғанымен, бірақ баяу және ауыр қарулары бар болғандықтан, олар кейбір мамандар капитал кемелер деп санады (содан бері британдық "Pocket battleship" атауы пайда болды), себебі олар Kriegsmarine-нің бірнеше ірі беткі кемелерінің бірі болды. Американдық, голландтық 1047 жобасы және жапондық B 65 крейсері, қарсылас теңіз күштерінің құралып жатқан ауыр крейсерлеріне қарсы тұру үшін арнайы жоспарланған, "супер крейсерлер", "үлкен крейсерлер" немесе тіпті "шексіз крейсерлер" деп сипатталды, ал кейбіреулері оларды тіпті шайқас крейсерлері деп санауды ұсынды; алайда, олар ешқашан капитал кемелер деп жіктемеді. Суық соғыс кезінде кеңестік ірі зымырандық крейсердің суыруы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі линкорлар мен шайқас крейсерлеріне теңестірілді, бұл сол дәуірдегі жаңа капитал кеменің анықтамасы болуы мүмкін. Дегенмен, техникалық тұрғыдан алғанда, "Киров" – ядролық қуатпен жұмыс істейтін, басқарылатын зымырандық крейсердің үлкен нұсқасы ғана.
Әуе кемесі
1942 жылдың соңына дейін әуе кемелері капиталдық кемелер деп толық мойындалды. Тек толық өлшемді флоттық әуе кемелері (мақсатты түрде салынған немесе соғыс кемесінің/крейсердің қаңқасынан өзгертілген) капиталдық кемелер саналды, ал жеңіл әуе кемелері (көбінесе крейсер қаңқаларын пайдаланатын) және эскорттық әуе кемелері (көбінесе сауда кемелерінің қаңқаларын пайдаланатын) – саналмады. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін, АҚШ Әскери-теңіз күштері Тынық мұхиты флотының сегіз линкоры батып немесе зардап шегуі салдарынан, негізінен әуе кемелеріне тәуел болуға мәжбүр болды. 21-ғасырда әуе кемесі – жалғыз қалған капиталдық кеме, оның қабілеті қару мен калибріне емес, палубалар саны мен әр палубаға орналастырылатын ұшақтарға байланысты. АҚШ заманауи әуе кемелерінің екі санатында да басымдыққа ие: 100-ге жуық тактикалық ұшақты тасымалдай және ұшыра алатын 11 жұмысқа толыққан суперносецтер, сондай-ақ басқа елдердегі жеңіл VSTOL әуе кемелеріне тең келетін "Теңізді бақылау кемесі" конфигурациясындағы тоғыз десанттық шабуыл кемесі.
Ядролық су асты кемелері
Ядролық су асты кемелері маңызды кемелер болғанымен, ертедегі броненосецтерге тоннаж жағынан ұқсас болса да, көбінесе елдің ядролық қарулардың қорғаныш күшінің бір бөлігі ретінде есептеледі және дәстүрлі капиталдық кемелердің теңізді бақылаудағы миссиясын ортақтаспайды. Дегенмен, көптеген әскери-теңіз күштері, соның ішінде Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері мен АҚШ Әскери-теңіз күштері, осы кемелерді капиталдық кемелер деп санайды және олардың кейбіреулеріне бұрын броненосецтерге берілген атауларды қойды, мысалы, "Дредноут" және "Вангуард".
Атау беру
Кейбір әскери-теңіз флоттары өздерінің негізгі кемелеріне арнайы атаулар қояды. Капиталды кемелерге арналған атауларға мемлекет басшылары (мысалы, неміс шайқас кемесі «Бисмарк»), маңызды жерлер, тарихи маңызды әскери-теңіз офицерлері немесе адмиралтейство, тарихи оқиғалар немесе объектілер (мысалы, «Конституция») және дәстүрлі атаулар жатады. Алайда, ережеден кейбір ерекшеліктер бар. «Техас» штатынан бастап (АҚШ-тың алғашқы шайқас кемесі), АҚШ-тың капиталды кемелері дәстүрлі түрде АҚШ штаттарының аттарымен аталды. Крейсерлер әдетте АҚШ территорияларының (мысалы, Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және оның кезінде «Аляска» класындағы крейсерлер) немесе АҚШ қалаларының есімдерімен аталады. Екінші дүниежүзілік соғыстың алдында және кезінде Жапон императорлық әскери-теңіз флоты да соғыс кемелеріне провинциялардың атын беру практикасын ұстанды (мысалы, жапондық соғыс кемесі «Ямато»). Қазіргі заманғы флоттың маңыздылығына қарамастан, АҚШ әскери-теңіз флоты ешқашан ұшақ тасымалдағыш кемелерге АҚШ штаттарының атын берген емес. Бүгінде АҚШ-тың ұшақ тасымалдағыш кемелері әдетте саясаткерлер мен АҚШ-тың әскери-теңіз тарихындағы басқа да елеулі тұлғалардың есімдерімен аталады, мысалы, «Джеральд Р. Форд» және «Честер У. Нимиц», «Энтерпрайз» ерекшелік. «Трайдент» жабдықталған баллистикалық зымыранға толы су асты кемелерінің алғашқы класынан бастап (яғни, ), АҚШ ядролық су асты кемелеріне штаттардың атаулары қолданылды. Бұрынғы баллистикалық зымыранға арналған су асты кемелері (мысалы, «Посейдон» зымыранымен жабдықталған су асты кемелері) штаттардың аттарымен аталмаған. Баллистикалық зымыранға толы соңғы «Огайо» класының су асты кемесі аяқталғаннан кейін, штаттардың атаулары шабуылдау су асты кемелеріне де қолданылды. Бұрынғы шабуылдау су асты кемелері көбінесе теңіз жануарлары немесе қалалар мен кенттердің аттарымен аталатын.