Кіріспе
1950 жылы Алан Тьюрингтің "Есептеу машиналарын және интеллектіні" атты, Туринг тестісін енгізген жасанды интеллект туралы мақаласы – Алан Тьюрингтің жасанды интеллект тақырыбындағы маңызды еңбегі. 1950 жылы Mind журналында жарияланған бұл мақала, қазіргі кезде Туринг тестісі деп танылатын ұғымын алғаш рет көпшілікке таныстырды. Тьюрингтің мақаласында "Машиналар ойлай ала ма?" деген сұрақ қарастырылады. Тьюринг "ойлау" және "машина" сөздерін нақты анықтау мүмкін емес екенін айтады, сондықтан "сұрақты оған жақын, бірақ түсініктірек сөздермен қойылған басқа сұрақпен алмастыру керек" дейді. Ол үшін, ең алдымен "ойлау" сөзін ауыстыратын қарапайым және анық идея табу керек, екіншіден, ол қандай "машиналарды" қарастырып отырғанын нақты түсіндіруі керек, содан соң осы құралдармен қаруланып, алғашқы сұраққа байланысты жаңа сұрақ қояды, оған оң жауап бере алатынына сенімді.
"Computing Machinery and Intelligence" is a seminal paper written by Alan Turing on the topic of artificial intelligence. The paper, published in 1950 in Mind, was the first to introduce his concept of what is now known as the Turing test to the general public. Turing's paper considers the question "Can machines think?" Turing says that since the words "think" and "machine" cannot be clearly defined we should "replace the question by another, which is closely related to it and is expressed in relatively unambiguous words." To do this, he must first find a simple and unambiguous idea to replace the word "think", second he must explain exactly which "machines" he is considering, and finally, armed with these tools, he formulates a new question, related to the first, that he believes he can answer in the affirmative.
Цифрлық машиналар
Тьюринг сондай-ақ біз қай «машинаны» қарастыратынымызды анықтауымыз керектігін атап өтті. Ол адам жасағанымен, адам клоны аса қызықты мысал болмайтынын айтады. Тьюринг назарды цифрлық машиналардың мүмкіндіктеріне – 1 және 0 екілік сандарын өңдейтін, оларды қарапайым ережелер арқылы жадыға қайта жазатын машиналарға аударуды ұсынды. Оның екі себебі бар. Біріншіден, олардың болуы мүмкін емесіне күмәндануға ешқандай себеп жоқ, себебі олар 1950 жылдан бері бар. Екіншіден, цифрлық машиналар «әмбебап». Тьюрингтің есептеулер негіздерін зерттеуі цифрлық компьютердің, теориялық тұрғыдан, жеткілікті жад және уақыт болғанда кез келген басқа цифрлық машинаның қылықтарын имитациялай алатынын дәлелдеді. (Бұл – Чёрч-Тьюринг тезисінің және әмбебап Тьюринг машинасының маңызды түсінігі.) Сондықтан, егер кез келген цифрлық машина «ойланып тұрғандай әрекет ете алса», онда жеткілікті қуатты кез келген цифрлық машина да солай істей алады. Тьюринг «барлық цифрлық компьютерлер белгілі бір жағынан эквивалентті» деп жазады. Бұл бастапқы сұрақты одан да нақтылауға мүмкіндік береді. Тьюринг бастапқы сұрақты былай қайта формулирлейді: «Біз назарымызды бір нақты цифрлық компьютер С-ға шоғырландырайық. Оны жеткілікті жадпен жабдырып, оның жұмыс жылдамдығын тиісінше арттырып, сондай-ақ оған қажетті бағдарламамен қамтамасыз ету арқылы, С-ті имитация ойынында А рөлін қанағаттанарлықтай ойнауға мәжбүр етуге болады ма, ал В рөлін адам ойнайды?» Одан да маңыздысы – біздің машиналарымыздың қазіргі күйінде қандай дамуларға қол жеткізе алатынымызды қарастыру керек, оны жасауға қажетті ресурстар бар ма, жоқ па, оған қарамастан.
Тоғыз жалпы қарсылық
Сұрақты нақтылағаннан кейін Тьюринг оған жауап беруге кірісті: ол өзінің мақаласы алғаш рет жарияланғаннан бері жасалма интеллектке қарсы айтылған барлық негізгі дәлелдерді қамтитын келесі тоғыз жалпы қарсылықты қарастырды. Діни қарсылық: Бұл ойлау адамның өлмейтін жанының қызметі болып табылады; сондықтан машина ойлай алмайды. "Біз осындай машиналарды жасауға тырысқанда, - деп жазды Тьюринг, - оның жан жарату құдіретін өз қолымызға алуымыз керек емес, бала туғанда да солай емес: екі жағдайда да біз оның еркіне сай жаратылған жандарға мекен берудеміз". "Құдайдың құдіретін кемсітпейміз, бала тудыру да оның еркімен жасалады". 'Құмға Бас Тығу' қарсылығы: "Машиналардың ойлау салдары тым қорқынышты болар еді. Олардың мұндай қабілетке ие болмайтынына үміттеніп, сенейік". Бұл ойлау интеллектуалдық адамдар арасында танымал, өйткені олар артықшылық жоғары интеллекттен туындайды және асып түсу мүмкіндігі қауіп төндіреді (машиналардың тиімді жады сыйымдылығы мен өңдеу жылдамдығы бар, оқу мен білім мүмкіндіктерінен асып түсетін машиналар өте ықтимал). Бұл қарсылық – бұл салдарға шақырудың қателігі, не болуы керек емес, не болуы мүмкін немесе мүмкін емес екенін шатастыру (Вардрип Фруин, 56). Математикалық қарсылық: Бұл қарсылық математикалық теоремаларды, мысалы, Гёдельдің толық емес теоремасын, логикаға негізделген компьютерлік жүйе қандай сұрақтарға жауап бере алатынына шектеулер қою үшін пайдаланады. Тьюрингтің пікірінше, адамдар жиі өздері қателеседі және машинаның қателігіне қуанады. (Бұл дәлелді 1961 жылы философ Джон Лукас және 1989 жылы физик Роджер Пенроуз қайталап айтқан болатын.) Санадан келген аргумент: Бұл аргументті профессор Джеффри Джефферсон 1949 жылғы Листер оқылысында (1948 жылғы Листер медалін алған кездегі қабылдау сөзінде) ұсынды: "машина ой-сезімдер мен эмоциялар арқылы, емес, символдардың кездейсоқ түсуі арқылы сонет жаза алмайынша немесе концерт құрамайынша, машинаның мимен тең екеніне келісе алмаймыз". Тьюринг бізге өзімізден басқа ешкімнің эмоциялар сезініп жатқанын білуге мүмкіндігіміз жоқ екенін және сондықтан біз сынақты қабылдауымыз керектігін айтады. Ол былай деп қосты: "Мен сана туралы құпия жоқ деп ойлаймын деген ой қалдырғым келмейді, бірақ бұл құпияларды [машиналар ойлай ала ма] деген сұраққа жауап беру алдында шешуге міндетті емеспін". (Компьютерде саналы тәжірибе немесе түсінік болуы мүмкін емес деген бұл аргументті 1980 жылы философ Джон Сёрл өзінің қытай бөлмесі туралы пікірімен таныстырды. Тьюрингтің жауабы "басқа сананың жауабы" деп аталады. Сондай-ақ қараңыз: Машинаның ақыл-ойы бола ма? АИ философиясында.) Әр түрлі кемістіктерден келген аргументтер. Бұл аргументтердің барлығы "компьютер ешқашан X жасай алмайды" деген формада. Тьюринг бірнеше мысал келтіреді: мейірімді болу, тапқырлық таныту, әдемі болу, достыққа шақыру, бастамашылық көрсету, әзіл-сықақ сезімін білу, дұрыс пен бұрысты ажырату, қателіктер жасау, ғашық болу, ағаш жеу, біреуді оған ғашық ету, тәжірибеден үйрену, сөздерді дұрыс қолдану, өз ойларының нысаны болу, адам сияқты мінез-құлықтың әртүрлілігін көрсету, шынымен жаңа нәрсе жасау. Тьюринг "әдетте бұл мәлімдемелерге ешқандай дәлел келтірілмейді" және олар болашақта машиналардың қаншалықты әмбебап болатыны туралы надан болжамдарға немесе "санадан келген аргументтің жасырын түрлеріне" байланысты екенін атап өтеді. Ол бірнешеуіне жауап беруді таңдайды: Машиналар қателік жасай алмайды. Ол машинаны қателік жасайтын сияқты бағдарламалау оңай екенін айтады. Машина өзінің ойлау нысаны бола алмайды (немесе өзін-өзі біле алмайды). Ішкі күйлері мен процестері туралы есеп бере алатын бағдарлама, қарапайым дебьюгер бағдарламасының мағынасында, жазылуы мүмкін. Тьюринг "машинаның өзінің пәні болатынына күмән жоқ" деп мәлімдейді. Машинаның мінез-құлқы әртүрлі бола алмайды. Ол жеткілікті сақтау сыйымдылығымен компьютердің әртүрлі астрономиялық жолдармен әрекет ете алатынын айтады. Леди Лавлейстің қарсылығы: Ең танымал қарсылықтардың бірі – компьютерлер түпнұсқалыққа қабілетсіз. Ада Лавлейстің айтуынша, машиналар өз бетінше білім алуға қабілетсіз. Аналитикалық машинаның ешнәрсе жасау ниеті жоқ. Ол біздің қандай бұйрық беріп жатқанымызды орындай алады. Ол талдауды ұстана алады, бірақ ол кез келген аналитикалық қатынастарды немесе ақиқаттарды алдын ала болжау күшіне ие емес. Тьюринг Лавлейстің қарсылығын компьютерлер "бізді ешқашан таң қалдыра алмайды" деген пікірге дейін азайтуға болады деп болжайды және керісінше, компьютерлер адамдарды таң қалдыра алады, әсіресе әртүрлі фактілердің салдары бірден байқала бермейтін жағдайларда. Тьюринг сондай-ақ Леди Лавлейс өзі жазған контекстпен шектелгенін және оған қазіргі ғылыми білімдермен танысқанда, мидің сақтау сыйымдылығы компьютердің сақтау сыйымдылығына ұқсас екені анық болар еді деп санайды. Нерв жүйесіндегі үздіксіздік туралы аргумент: Қазіргі неврологиялық зерттеулер мидің цифрлық емес екенін көрсетті. Нейрондар импульс түрінде қозғалса да, импульстің нақты уақыты мен импульстің пайда болу ықтималдығының екеуі де аналогтық компоненттерге ие. Тьюринг бұған келіседі, бірақ кез келген аналогтық жүйені жеткілікті есептеу қуатымен қосымша дәлдікпен модельдеуге болады деп санайды. (Философ Юберт Дрейфус 1972 жылы "биологиялық болжамға" қарсы осы аргументті келтірді.) Мінездің бейресмилігі туралы аргумент: Бұл аргумент кез келген заңдармен басқарылатын жүйе болжамды болады және сондықтан шынымен интеллектуалды бола алмайды деп мәлімдейді. Тьюринг бұл мінездің заңдары мен жалпы мінез-құлық ережелерін шатастыру екенін айтады және үлкен масштабта (адамда көрінетіндей) машинаның мінез-құлқы болжауға қиын болады. Ол "біз осы заңдар жоқ екенін білдіретін жағдайға тап болған жоқпыз" деп жазады. (Юберт Дрейфус 1972 жылы адамның ақыл-ойы мен мәселелерді шешуі формалды ережелерге негізделмейді, керісінше, ешқашан ережелерге енгізілмейтін инстинкттер мен сезімдерге сүйенеді деп мәлімдеді. Робототехника мен есептеулік интеллекттегі соңғы зерттеулер біздің "бейресми" және бейсаналық дағдыларымыздың қабылдау, қозғалыс және үлгілерді тану сияқты күрделі ережелерін табуға тырысады. Дрейфустың АИ-ға сынды қараңыз.) Бұл жауапқа Тьюрингтің тікелей ставкасы туралы аргументі де кіреді. Көрнекі сезім қабілеті: 1950 жылы, экстрасенсорлық қабілет зерттеудің белсенді саласы болды және Тьюринг экстрасенсорлық қабілетке сенім білдіруге дайын, ой оқу сынақтың нәтижесіне әсер етпейтін жағдайлар жасала алады деп санайды. Тьюринг телепатияға "күшті статистикалық дәлелдер" бар екенін мойындады, бұл, әдетте, 1940 жылдардың басындағы Сэмюэл Соалдың, Психикалық зерттеу қоғамының мүшесі жүргізген эксперименттерге сілтеме жасайды.
Machines cannot make mistakes. He notes it's easy to program a machine to appear to make a mistake. A machine cannot be the subject of its own thought (or can't be self aware). A program which can report on its internal states and processes, in the simple sense of a debugger program, can certainly be written. Turing asserts "a machine can undoubtably be its own subject matter." A machine cannot have much diversity of behaviour. He notes that, with enough storage capacity, a computer can behave in an astronomical number of different ways. Lady Lovelace's Objection: One of the most famous objections states that computers are incapable of originality. This is largely because, according to Ada Lovelace, machines are incapable of independent learning. The Analytical Engine has no pretensions whatever to originate anything. It can do whatever we know how to order it to perform. It can follow analysis; but it has no power of anticipating any analytical relations or truths. Turing suggests that Lovelace's objection can be reduced to the assertion that computers "can never take us by surprise" and argues that, to the contrary, computers could still surprise humans, in particular where the consequences of different facts are not immediately recognizable. Turing also argues that Lady Lovelace was hampered by the context from which she wrote, and if exposed to more contemporary scientific knowledge, it would become evident that the brain's storage is quite similar to that of a computer. Argument from continuity in the nervous system: Modern neurological research has shown that the brain is not digital. Even though neurons fire in an all or nothing pulse, both the exact timing of the pulse and the probability of the pulse occurring have analog components. Turing acknowledges this, but argues that any analog system can be simulated to a reasonable degree of accuracy given enough computing power. (Philosopher Hubert Dreyfus would make this argument against "the biological assumption" in 1972.) Argument from the informality of behaviour: This argument states that any system governed by laws will be predictable and therefore not truly intelligent. Turing replies by stating that this is confusing laws of behaviour with general rules of conduct, and that if on a broad enough scale (such as is evident in man) machine behaviour would become increasingly difficult to predict. He argues that, just because we can't immediately see what the laws are, does not mean that no such laws exist. He writes "we certainly know of no circumstances under which we could say, 'we have searched enough. There are no such laws.'". (Hubert Dreyfus would argue in 1972 that human reason and problem solving was not based on formal rules, but instead relied on instincts and awareness that would never be captured in rules. More recent AI research in robotics and computational intelligence attempts to find the complex rules that govern our "informal" and unconscious skills of perception, mobility and pattern matching. See Dreyfus' critique of AI). This rejoinder also includes the Turing's Wager argument. Extra sensory perception: In 1950, extra sensory perception was an active area of research and Turing chooses to give ESP the benefit of the doubt, arguing that conditions could be created in which mind reading would not affect the test. Turing admitted to "overwhelming statistical evidence" for telepathy, likely referring to early 1940s experiments by Samuel Soal, a member of the Society for Psychical Research.