Кіріспе

Иран дінбасысы және саясаткер Сейед Мохаммад Али Абтахи (محمدعلی ابطحی; 1960 жылғы 28 қаңтарда Мәшхедте туған) – ирандық теолог, ғалым, демократияны қолдайтын белсенді және Дінаралық диалог институтының төрағасы. 1980 жылдары ол Мәшхед, Бушер және Шираз қалаларындағы IRIB телерадио хабар тарату басқармасының басшысы болып жұмыс істеді, ал 2001-2004 жылдары Иран Ислам Парламенті (Меджлис) заң мәселелері жөніндегі вице-президенті қызметін атқарды және 2004-2005 жылдары президенттің кеңесшісі болды. Ливанда үш жыл тұрғаннан кейін ол IRIB телерадио хабар тарату өкілі ретінде президенттік сайлау кампаниясына қатысты. Сонымен қатар, ол 7-ші үкімет кезінде (Сейед Мохаммад Хатами) президент әкімшілігінің басшысы лауазымын атқарды. 2001-2004 жылдары Ислам кеңестік ассамблеясының заң мәселелері жөніндегі орынбасары болып жұмыс істеді.

Өмірбаян

Мұхаммед Әли Абтахи 1960 жылғы 28 қаңтарда Мешхед қаласында дүниеге келді. Ол Сейед Хасан Абтахи мен Сейед Захра Хашемидің үлкен баласы. Әкесі Мешхедтен, ал анасы Бехшахрдан (Абдолкарим Хашими Нежадтың қарындасы) болғандықтан, ол отбасылық дәстүр бойынша діни білім алды және 1976 жылы Дарс Харидж Фиқһын аяқтады. 1978 жылдың соңында ол кузені, Мұхаммед Мұсави Нежадтың қызы Фахиме Мосави Нежадқа үйленді және Фазиза, Фатима және Фариде есімді үш қызы болды. Оның үш інісі – Мұхаммед Тағы, Хосейн және Реза, ал екі қарындасы – Хурейе мен Наргес.

Ислам Республикасындағы лауазымдар

Ислам революциясын қолдау тәжірибесі және 1979 жылғы Ислам революциясына дейін өнер мен мәдениет саласындағы әуесқойлық қызметіне байланысты, ол Мәшһад телерадио бағдарламаларының директоры болып сайланды. Құмда екі жыл оқығаннан кейін Бушер және Шираз телерадиоларының бас атқарушы директоры болды. 1983 жылы Тегеранға ауыстырылып, Иран радиосының директоры болып тағайындалды. Ол 1988 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін IRIB телерадиосының шетелдегі департаментінің орынбасары болды. Мұхаммад Реза Хатами Ислам басшылығы министрі болған кезде, Абтахи осы министрліктің халықаралық істер жөніндегі орынбасары болып тағайындалды, ол бүкіл әлемдегі мәдени орталықтар (Хан е Фарханг) және мәдени талқылауларға жауапты болды. 1992 жылы Мұхаммад Реза Хатами отставкаға кеткеннен кейін ол да отставкаға кетіп, IRIB телерадиосына президенттің (Мохаммад Хашеми Рафсанжани) кеңесшісі ретінде оралды. Әли Лариджани IRIB басшысы болып жұмыс істеген кезде, ол Бейруттегі IRIB телерадиосында жұмысын бастады. 1997 жылғы президенттік сайлауда Бейруттен кетіп, Сейед Мохаммад Хатаминың сайлау штабына қосылды және 1997 жылдың 10 шілдесінде президент әкімшілігінің басшысы болды. 2001 жылғы президенттік сайлаудан кейін Иран Ислам Парламентінің заң мәселелері жөніндегі орынбасары болды. 7-ші Парламент сайлауынан кейін, үш рет отставкаға кеткеннен соң, 2004 жылдың 12 қазанында отставкаға келісіп, президенттің кеңесшісі болды. Ол Құрылтайшылар кеңесінің және Жауынгер діндарлар қауымдастығының Орталық кеңесінің құрылғалы бері мүшесі. Әйелі Фахиме Мусави Неджадпен бірге «Діндер аралық диалог» қоғамдық ұйымын құрды және ондаған халықаралық дінаралық конференцияларда сөз сөйледі.

2009 жылғы сайлау және қамауға алу

10-шы сайлауда Мирхоссейн Мусавиді қолдаған Хатамиден өзгеше, ол Каррубидің үгіт-науқанына қосылды және 2009 жылдың 16 маусымында тұтқындалды. Сайлаудан кейінгі тартыс кезінде ол бірнеше басқа реформаторлармен бірге тұтқындалды. Ол Саид Мортазавидің сайлауға дейін берген бұйрығымен тұтқындалды. Оның әйелі тұтқындалуы туралы былай дейді: Мен күйеуімді тұтқындалғаннан кейін 43 күн өткен соң кездестірдім, ол шамамен 43 килограмм салмақтан айырылған еді. Оған соңғы күндері әлемдегі қозғалыстарға қарамастан, оны тыныштандыратын таблетка бергенін айтты. Абтахи 2 тамызда "Бист-о-Си" бағдарламасында таблетка қабылдағанын жоққа шығарса да, Тегеран қалалық әділет басқармасының мәжіліс залында күдіктілердің алғашқы сот отырысына қатысты. Несколько жыл өткен соң ол Хосейн Дехбашимен "Хешт-е-Кхам" бағдарламасында сұхбаттасып, сот отырысында айтқан сөздерінің себебін түсіндірді.

Сот отырысы туралы мәлімдемелер

2009 жылдың 1 тамызында судья Салавати төрағалық еткен сотта тәуелсіз журналистер, алқа билер, айыпталушылардың адвокаты (Салех Никбахт) және айыпталушылардың отбасы болмады. Сотта IRIB жаңалықтар агенттігінің, IRNA және Fars News тілшілері ғана қатысты. Сондай-ақ, Press TV телеарнасының түсірілім тобына суретке түсуге рұқсат берілмеді. Абтахи тағы 100 адаммен бірге сотталды. Ол Мұхаммед Атрианфармен бірге өткізген баспасөз конференциясында Мирхосейн Мусавидің алаяқтыққа ұшырағанын айтты және Сейед Мұхаммед Хатамидің Мусавимен байланысын сатқындық деп бағалады. Ол сондай-ақ Акбар Хашеми Рафсанжаниді Махмуд Ахмадинежад пен Сейедали Хаменеиден кек алуға тырысқан деп айыптады. Сараптама кеңесінің хатшылығы Абтахидің бұл мәлімдемелерін толығымен жалған деп жоққа шығарып, олардың қандай жағдайда және қандай себептермен айтылғаны белгісіз екенін мәлімдеді. 2009 жылдың 21 қарашасында Абтахи алты жылға бас бостандығынан айырылды, ал 2009 жылдың 22 қарашасында 160 күн кепілдікпен түрмеден босатылды. Босатылғаннан кейін Захра Рахнурд, Мирхосейн Мусави, Сейед Мұхаммед Хатами, Мехди Карруби және Хасан Хомейни оның үйіне барып, қолдау көрсетті.

Шабуыл және шабуыл

2010 жылдың 20 маусымында Мирза Жавад Теһраниге арналған естелік шарадан кейін, бір топ азаматтық киімдегі адамдар оған шабуыл жасап, ауыр түрде сапалап ұрды. “Мен сол жерден өтіп, жақынғы бульварға бұрылғанда, бірнеше мотоциклмен қуып жететін болды. Кенеттен, «Pride» көлігінің жүргізушісі тапаншасын алып, жолымды кесті. Біріншіден, олар көлігімді қатты тепті, тіпті бүйіргі айнасы да сынды. Сосын бір мотоциклші көйлегінен пышақ шығарып, маған жақындап келіп, бірнеше рет “көліктен түс!” деп айқайлады. Ол пышағымен көлікке ұрды, сол мезетте тағы бір мотоциклші қолына жуан кабель алып, маған жақындап, артқы терезені сонша қатты ұрып, барлық әйнегі сынып, қатты дыбыс шықты. Кенеттен, бұзылған терезе арқылы көлігіме кірген тағы бір адамды байқадым. Оны сыртқа итеруге тырысқанда, ол тікелей көзіме газ шашыратып жіберді. Киімдерім толығымен әйнек сынықтарымен жабылды, газдың әсерінен ештеңе көре алмадым, бірақ көліктен шығуға тырыстым да, олардың машинасының жанынан өтіп кеттім. Олар әлі де шабуылдап тұрғанда, қашуға тырыстым. Сосын, олардың алдында велосипедпен келе жатқан бір адамды көрдім. Ол телефонмен сөйлесіп, оларға тоқтауға белгі берді. Мен сол қауіпті жағдайдан сол көлікпен құтыла алдым. Айналада полиция болған жоқ, олар полицияның келуінен де қорқа алмады.”

Басшының Рамазан таңғы ас рәсіміне қатысу

2018 жылдың 23 мамырында Абтахи, үкіметтің басқа бірнеше мүшесімен бірге, көшбасшының үйіне көп жылдық үзілістен кейін Рамазан айындағы таңғы асқа шақырылды.

Блогтар

Ол блог жазу үшін интернетті қолданған алғашқы ирандық саясаткер. Сирек кездесетін жағдай бойынша, 2003 жылдың қарашасынан 2009 жылдың 13 маусымына дейін ол "Webnevesht" блогтар сериясын тоқтатусыз, үздіріп алты жыл бойы жазды. Абтахи 70 күнге түрмеге қамалғаннан кейін, оның блогы түрме ішіндегі бір жерден бір апта бойы жаңартылды. Бұл блогерлердің күмәнін тудырды, және реформаторлар Абтахидің өзі жазғанына ешқашан сенбеді.

Мақалалар мен сұхбаттар

Оның ирандық және шетел газеттерінде ондаған мақаласы жарияланған, сондай-ақ көптеген халықаралық телерадиоарналарға берген сұхбаттары эфирге шықты. Ол араб тілінде Aljazirah, Al Arabia және Arabic B.B.C. телеарналарында бірнеше бағдарламаға қатысып, сұхбат берді. 2017 жылы Сиаваш Ардалан мен Мұхаммед Әли Абтахи арасындағы әдемі әңгіме көп адамның назарын өзіне аударды.