Кіріспе

Ирандық саясаткер Сайид Атаолла Мохажерани (سید عطاءالله مهاجرانی, сондай-ақ латын әрпімен Atā'ollāh Mohājerāni; 24 шілде 1954 жылы туған) – ирандық журналист, жазушы және реформатор саясаткер. Мохажерани 1997 жылдан 2000 жылға дейін президент Мұхаммед Хатами кезінде Иранның Мәдениет және исламдық басшылық министрі қызметін атқарды, ол күмәнді "босқындық" саясаты үшін қызметтен алынған. Қазір ол Ұлыбритания азаматы ретінде өмір сүруде.

Білім

Мохаджерани Исфахан университетінен тарих бакалавры, Шираз университетінен тарих және иран мәдениеті магистрі, ал Тарбиат Модарес университетінен тарих ғылымдарының докторы ғылымын бітірді.

Мансап

Мохаджеранидің саяси мансабы 1980 жылы Иран төңкерісінен кейін басталды, ол парламенттік сайлаудың бірінші турында жеңіске жетіп, Шираз қаласынан депутат болып сайланды және мәжілістің ең жас мүшесі атанды. Мәдениет және ислам басшылығы министрі ретінде ол мәдениет және өнер саласына қатысты "үлкен көңілділік" (تساهل و تسامح) саясатын жариялады және жүзеге асырды, соның нәтижесінде көптеген шектеулер алынып тасталды. Ол жүздеген жаңа басылымдардың жарық көруіне, елу шамасындағы парсы поп-музыкасының альбомдарының шығуына және "Екі әйел" деген даулы фильмнің көрсетілуіне рұқсат бергендігі үшін консерваторлардың наразылығын тудырды. Ол консерваторлар басымдығы бар 5-ші мәжілісте импичменттен құтылу үшін, ислами тұрғысынан, батыстық емес, сөз бостандығы принципін қорғайтын "батыл" сөз сөйледі. Құран неге пайғамбарды (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) ең қатал сынға алады? Пайғамбардың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) табиғатында қарама-қарсы пікірлерді мойындамау болған жоқ. Бірақ 2000 жылдың сәуір айында ол Иранның Жоғарғы көшбасшысы аятолла Хаменеидің "либералды" саясатына байланысты ауыр сынға ұшырағандықтан отставкаға кетті. Ол сол кезде кабинет спикерінің міндетін де атқарды. Кейін Иранның өркениеттер арасындағы диалогтық халықаралық орталығының президенті болды, бірақ бұл қызметтен де бас тартты. Ол Али Акбар Хашеми Рафсанджаниді қолдаушы деп саналатын "Құрылысшылардың атқару комитеті" партиясының мүшесі және негізін қалаушысы болды. Мохаджерани бұрынғы революциялық премьер-министр Мехди Базарғанның жаназасына және жерлеу рәсіміне қатысты, бірақ Ислам Республикасы үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктерінің көпшілігі Базарғанның үкіметтегі беделінің төмендігіне байланысты осыдан қауырсынып, батыл қадам жасауға келмеді.

Жеке өмір

Мохаджерани реформашы саясаткер және бұрынғы парламент мүшесі Жамиле Кадиварға үйленген. Мохаджерани Ираннан кетіп, 2009 жылдан бері әйелімен Англияда тұрады. Олар www.maktoub.ir деген сайт ашты. Мохаджерани "демократияны қолдайтын Жасыл қозғалыстың" белсенді жақтаушысы және Иран үкіметіне қарсы зорлық-зомбылыққа қарсы шығады, "Егер біз зорлық-зомбылыққа зорлық-зомбылықпен жауап берсек, біз олардан ешқандай айырмашылығымыз жоқ" дейді. 1993 жылдың 2 шілдесінде Хомейнидің фәтвасына жауап ретінде белгісіз күштер түрік қаласы Сивастағы қонақ үйді өртеп жіберді. Бұл қонақ үйде белгілі юморист Әзиз Несин сөз сөйлеп тұрған, ол осы кітапты түрік тіліне аударған еді. Өрттен 35 адам және екі қылмыскер қаза тауып, 145 адам жарақат алды. Мохаджерани бұл қырғынды исламның даңқты оянуы деп атап, мақтан тұтатын оқиға деп бағалады және Хомейнидің фәтвасы ислам пайғамбарына сын айтуды болдырмау үшін вакцина сияқты әрекет еткенін жазды. Бүгінгі күнге дейін Мохаджерани мен оның кітабының дүниежүзіндегі зиялылар, аудармашылар және баспагерлердің қырғынына қатысқан рөлі туралы толыққанды зерттеу жүргізілген жоқ. 2023 жылдың қаңтарында The Guardian газеті Метрополитен полициясы 2022 жылдың тамызында Мохаджераниге 2006 жылғы Терроризм туралы заңға қайшы келетін терроризмге қосылуға шақырды деген айыптама бойынша заңдық құжаттарды қарастырып жатқанын хабарлады.