Кіріспе
Құс түрі Рубинді тәжді патша (Кортилио календула) – Солтүстік Америкада кездесетін өте кішкентай құс. Бұл кішкентай патшалар тұқымдасының бір мүшесі. Құстың қауырсыны зәйтүн жасыл түсті, екі қанаты ақ, көзінің айналасында ақ шеңбер бар. Аталықтарының басында қызыл таж бар, бірақ ол көбінесе қауырсындардың арасында жасырынып тұрады. Еркек және ұрғашы құстардың сыртқы түрі бірдей (бастағы тажын есептемегенде), ал жас құстар ересектерге ұқсас. Бұл Солтүстік Америкадағы ең кішкентай әнші құстардың бірі. Рубинді тәжді патша басқа патшалармен тығыз байланысты емес және 2021 жылы Регулустан өзінің Corthylio туысына көшірілді. Линней өзінің сипаттамасын 1758 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эдвардс жазған және "Табиғат тарихының жинағында" суреттеген "Рубинді тәжді жусанқұсқа" негіздеді. Эдвардс американдық табиғат зерттеушісі Уильям Бартрамнан Пенсильваниядан келген құрғатылған үлгілер алған. Француз зоологы Матурин Жак Бриссон 1760 жылы Эдвардстың еңбегіне сүйене отырып сипаттама жариялап, латынша атауын Calendula Pensilvanica деп атады. Бриссон латынша атауларды бергенімен, олар екі атаулы жүйеге сәйкес келмейді және Зоологиялық номенклатура жөніндегі халықаралық комиссия тарапынан мойындалмайды. Линней бұл жерді Пенсильвания деп көрсеткен, бірақ қазір ол Филадельфиямен шектеледі. Кішкентай патшалар – бұрын Ескі әлемнің құс тұқымдасына кіретін, бірақ қазір дербес отбасы мәртебесіне ие құстардың шағын тобы, әсіресе соңғы зерттеулер көрсеткендей, сыртқы ұқсастықтарына қарамастан, олардың таксономиялық жағынан құс тұқымдасынан алыс екендігі анықталды. Рубинді тәжді патша бұрын Регулус туысына жататын. Оның ірі денесі, жарқырап қызыл (қызғылт немесе сары емес) тажы және қара жолақтарының болмауы, сондай-ақ ерекше дыбысталуы нәтижесінде, рубинді тәжді патша Ескі әлемнің патшаларынан және басқа американдық түрлерден, алтын тәжді патшадан жеткілікті түрде ерекшеленеді, сондықтан 1853 жылы неміс орнитологы Жан Кабаннис оны Corthylio деген жеке туысына жатқызды. Туыстың аты ежелгі грек тіліндегі korthúlos сөзінен алынған, бұл грек лексикографы Александриялық Гесихий айтқан кішкентай жусанқұсқа ұқсас құс. Филогенетикалық дәлелдер рубинді тәжді патшаның эволюциялық тамыры шамамен 10-15 миллион жыл бұрын, миоценнің ортасы мен соңында Регулустан бөлінгенін көрсетеді. Беске дейін түршелер сипатталған, бірақ Солтүстік Американың батысында мекендейтін "cineraceus" және Аризонада мекендейтін "arizonensis" түршелері атаулы түршелердің клиналдық түрлері саналады. Үш түршесі: Оның үстіңгі жағы сұр жасыл, ал астыңғы жағы зәйтүн түсті. Екі ақ қанат жолағы және сынған ақ көз шеңбері бар. Үлкен қосалқы қауырсындағы (қанат ұшына жақын) қанат жолағы кеңірек және қара жолақтың жанында орналасқан. Патшаның беті мен басы салыстырмалы түрде қарапайым, бірақ аталықтарының басында қызыл таж бар, ол көбінесе айналасындағы қауырсындармен жасырылады. Таж сирек апельсин, сары түсті болады немесе мүлдем болмайды. Ұрғашылары аталықтарынан (бастағы тажын есептемегенде) ешқандай айырмашылығы жоқ. Жас құстар ересек ұрғашыларына ұқсас, себебі жас аталықтарында таж жоқ. Алтын тәжді патшамен салыстырғанда, рубинді тәжді патша сәл ірілеу, сопақтау және жасыл қауырсындары бар. Бұл құсты Хаттонның виреосымен шатастыруға болады, ол да қанаттарын шағылыстырады, бірақ патшадан гөрі сирек. Мексикадағы жәндік виреосымен де шатастыруға болады. Алайда, екі вирео да ірілеу, қасқыры мен аяқтары жуандау және патшаның қанаттарындағы қара жолақтары жоқ. Алайда, әрбір құстың әндері әртүрлі болады және көбінесе үш бөлігінің біреуі немесе екеуі ғана кіреді. Үшінші бөлімін тек аталықтар ғана орындайды, ал ұрғашылары қысқартылған нұсқасын орындайды. Рубинді тәжді патшаның басқа да дыбыстары – сақтандыру шақырықтары, қарапайым байланыс шақырықтары және балапандардың жалбарыну шақырықтары. Оңтүстік-шығыс Аляскадан Британдық Колумбияға дейін мекендейтін C. c. grinnellii түршесі атаулы календуладан айтарлықтай ерекшеленеді, сондықтан ол жарамды түрше саналады: ол кішірек және қанаттары қысқарақ, үстіңгі жағы қараңғырақ және жасыл, астыңғы жағы сұрғылт зәйтүнді емес, сары түсті, ал құрсағы ақшыл зәйтүнді емес, сары түсті. Баяғы Калифорниядан тыс Гвадалупе аралындағы C. c. obscurus түршесі құрып кету қаупінде және қазірде жойылып кеткен болуы мүмкін. Алтын тәжді патшалармен будандасу жағдайлары да тіркелген.
The ruby crowned kinglet (Corthylio calendula) is a very small passerine bird found throughout North America. It is a member of the kinglet family. The bird has olive green plumage with two white wing bars and a white eye ring. Males have a red crown patch, which is usually concealed. The sexes are identical (apart from the crown), and juveniles are similar in plumage to adults. It is one of the smallest songbirds in North America. The ruby crowned kinglet is not closely related to other kinglets and was moved from Regulus to its own genus, Corthylio, in 2021. Linnaeus based his description on "The Ruby crowned wren" that had been described and illustrated in 1758 by English naturalist George Edwards in his Gleanings of Natural History. Edwards had received dried specimens sent by the American naturalist William Bartram from Pennsylvania. The French zoologist Mathurin Jacques Brisson in 1760 had also published a description based on Edwards and had coined the Latin name Calendula Pensilvanica. Although Brisson coined Latin names, these do not conform to the binomial system and are not recognised by the International Commission on Zoological Nomenclature. Linnaeus specified the locality as Pennsylvania but this is now restricted to Philadelphia. The kinglets are a small group of birds formerly included in the Old World warblers, but now given family status, especially as recent research showed that, despite superficial similarities, the crests are taxonomically remote from the warblers. The ruby crowned kinglet was formerly placed in the genus Regulus. As a result of its larger size, strongly red (rather than orange or yellow) crest and lack of black crown stripes, as well as its distinctive vocalisations, the ruby crowned kinglet is considered different enough from the Old World kinglets and the other American species, the golden crowned kinglet, to be assigned to a separate genus, Corthylio, that was introduced in 1853 by the German ornithologist Jean Cabanis. The genus name is from the Ancient Greek korthúlos, a small wren like bird mentioned by the Greek lexicographer Hesychius of Alexandria. Phylogenetic evidence indicates that the ruby crowned kinglet's lineage diverged from the rest of Regulus during the mid to late Miocene, about 10–15 million years ago. Up to five subspecies have been described, but "cineraceus", breeding in montane western North America, and "arizonensis", breeding in Arizona, are considered to be clinal variants of the nominate subspecies. The three subspecies are: It has gray green upperparts and olive buff underparts. It has two white wingbars and a broken white eye ring. The wingbar on the greater secondary coverts (closer to the wing tip) is wider, and is next to a dark band. The kinglet has a relatively plain face and head, although the male has a scarlet red crown patch, which is usually concealed by the surrounding feathers. The crown patch is rarely orange, yellow, or not present. Females are identical to males (except for the crown). Immature birds are similar to adult females, since young males lack a crown patch. Compared to the related golden crowned kinglet, the ruby crowned kinglet is slightly larger, more elongated, and has greener plumage. The bird can be mistaken for Hutton's vireo, which also displays wing flicking, though less frequently than the kinglet. It can also be mistaken for the dwarf vireo in Mexico. However, both of the vireos are larger, have stouter bills and legs, and lack the kinglet's black bar on the wings. However, there is variation in the songs of a given individual, and they often contain only one or two of the three parts. The third part is only sung by male birds; an abbreviated version is heard from the females. Other vocalizations of the ruby crowned kinglet include alarm calls, simple contact calls, and begging calls produced by chicks. The subspecies C. c. grinnellii, breeding from southeastern Alaska to British Columbia differs significantly from the nominate calendula, and so is considered to represent a valid subspecies: it is smaller and shorter winged, its upperparts are darker and greener, its underparts are buffy rather than grayish olive, and the vent is tinged yellow rather than dull whitish olive. The subspecies C. c. obscurus, from Guadalupe Island, off Baja California, is considered endangered, and may already be extinct. Hybridization with golden crowned kinglets has been reported to have possibly occurred.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Олардың көбейетін жері – Канада, Аляска, Солтүстік Жаңа Англия және АҚШ-тың батыс бөлігіндегі қылқан жапырақты ормандар. Олар қылқан жапырақты ағаштардың бұтақтарына жақсы жасырылған, ілмек тәрізді ұя салады және бір тоқымға он екіге дейін жұмыртқа туады. Жақындағы санау көрсеткендей, қызыл бас киікқұстың саны артып келеді. Бұл, негізінен, солтүстікке қарай адамның аз тиген территориялардың табылуымен байланысты. Бұл олардың көбейе білуіне жағдай жасайды. Бұл құстар АҚШ-тың оңтүстігіне және Мексикаға қысқа көшіп барады. Ал кейбір құстар батыста жыл бойы тұрады.
Мінез-құлық
Рубинді таққа ие болған патшалар ағаштар мен бұталарда тынымсыз азықтанады, негізінен кішкентай жәндіктер мен өрмекшілерді, сондай-ақ кейбір жидектер мен ағаш шырынын жейді. Тамақтанатын кезде бір тармақ үстінде қалықтап тұруы мүмкін, ал кейде ұшып бара жатқан жәндіктерді аулайды. Қызыл тоқпан ашуланғанда немесе әдемілеу үшін көтеріледі. Көбінесе, олар ұяларынан жыртқыштарды алшақтату үшін "жараланған қанат" тәсілін қолданады, және оны мысық, батпақ тышқаны немесе адам сияқты бөгетке қарсы атойын қорғайды.