Кіріспе

Эдвард Гирри Лансдейл (6 ақпан 1908 - 23 ақпан 1987) – АҚШ Әуе күштерінің офицері және ЦРУ қызметкері. 1963 жылы генерал-майор шенімен зейнетке шыққаннан кейін Орталық барлау агенттігінде (ЦРУ) жұмысын жалғастырды. Лансдейл жасырын операциялар мен психологиялық соғыс саласындағы пионер болды. 1950 жылдардың басында Лансдейл Филиппиндегі Хукбалахап көтерілісін басуға елеулі үлес қосты. 1954 жылы ол Сайгонға көшіп, Солтүстік Вьетнамда дүрлік тудыру мақсатымен құрылған Сайгон әскери миссиясы деген құпия барлау операциясын бастады. Лансдейл АҚШ-тың дұшпанның психологиясын зерттеу арқылы партизандық соғыстарда жеңе алатынына сенді, бұл тәсіл Кеннеди және Джонсон президенттерінің қолдауына ие болды.

Ерте өмір

Лансдейл 1908 жылдың 6 ақпанында Мичиган штатының Детройт қаласында дүниеге келді, кейін Лос-Анджелесте өсті. Лансдейлдің диплом алу үшін шет тілін үйренудегі қиындықтары мен нақты мансап жолының болмауы оны UCLA-дан бітіруге бірнеше кредит жетпей қалдырды. Кейін ол Лос-Анджелес және Сан-Францискода жарнама саласында жақсы жалақылы жұмысқа көшті.

Филиппин

Лансдейл Екінші дүниежүзілік соғыста Стратегиялық қызмет кеңсесінде қызмет етті, соңында майор дәрежесіне жетті. Ол Филиппинде 1948 жылға дейін қызметін ұзартты, Филиппин армиясына барлау қызметін қайта құруға және көптеген әскери тұтқындардың мәселелерін шешуге көмектесті. Лансдейлдің бұрынғы әскери барлау офицері ретіндегі тәжірибесі көбінесе АҚШ әуе күштерінің құрамдағы бөлімдерде болғандықтан, ол АҚШ әуе күштеріне ауысты және 1947 жылы тәуелсіз күш ретінде құрылғанда капитан рөліне тағайындалды. 1948 жылы Филиппинден кеткеннен кейін, ол Колорадо штатындағы Лоури әуе базасындағы Стратегиялық барлау мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді, онда 1949 жылы уақытша подполковник атағын алды. 1950 жылы президент Эльпидио Кирино Лансдейлдің Филиппиннің Біріккен АҚШ әскери көмек тобына ауысуын сұрады, ол Филиппин қарулы күштерінің барлау қызметіне коммунистік Хукбалахаппен күресуде көмектесу үшін жіберілді. Лансдейл психологиялық соғыстың ерте жақтастарының бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон императорлық армиясы Филиппинде қолданған тактиканы пайдалана отырып, Лансдейл филиппин халық фольклорындағы қан сорғыш асуандар жабайы орманда жүр деген қауесет таратып, оларды қорқытты. Оның әскері жау әскерін тұтқындап, денесінен қанды сорып алды, мәйітті көрінетін жерге тастап, Хукбалахапты аймақтан қашуға мәжбүр етті. Лансдейл сол кездегі ұлттық қорғаныс министрі Рамон Магсайсеймен дос болып, оның көмегімен Магсайсей 1953 жылдың 30 желтоқсанында Филиппин президенті болды. Лансдейлдің 1953 жылғы Филиппин парламенттік сайлауында ЦРУ үшін Магсайсейдің сайлау кампаниясын басқарғаны айтылады. Лансдейл Филиппин қарулы күштеріне психологиялық операцияларды, азаматтық шараларды және Хукбалахап тұтқындарын оңалтуға көмектесті.

Вьетнам

Филиппиндегі солшыл хуктардың көтерілісі аяқталғаннан кейін және Магсейсейдің президенттігіне қолдау жинағаннан кейін, ЦРУ директоры Аллен Даллес Лансдейлге "Филиппинде [Вьетнамда] не істегеніңізді істеңіз" деп тапсырма берді. Лансдейл бұрын 1953 жылы генерал Джон У. О'Даниелдің Индоқытайға жасаған миссиясының құрамында болған, Вьетминьге қарсы арнайы контр-геррильялық операциялар бойынша француз күштеріне кеңесші ретінде жұмыс істеген. 1954 жылдан 1957 жылға дейін ол Сайгон әскери миссиясының басшысы ретінде Сайгонда орналасқан. Осы кезеңде Лансдейл АҚШ елшілігінде жұмыс істейтін жас Дэниел Эллсбергпен бірге Вьетнамға сапар шекті.

Кастроға қарсы науқан

1957 жылдан 1963 жылға дейін Лансдейл Вашингтондағы Қорғаныс министрлігінде арнайы операциялар жөніндегі орынбасар, Президенттің әскери көмек жөніндегі комитетінің штаб мүшесі және арнайы операциялар жөніндегі Қорғаныс министрінің көмекшісі болып жұмыс істеді. 1960 жылдардың басында ол Куба үкіметін құлатуға бағытталған құпия операцияларға, соның ішінде Фидель Кастроны өлтіру ұсыныстарына белсенді қатысты. Бұл жұмыстың көп бөлігі "Мунгус операциясы" аясында жүргізілді, ол ЦРУ-дың Кастро үкіметін құлату жоспарының операциялық атауы еді. Бір кезде Лансдейлдің бағыныштысы болған Дэниел Эллсбергтің сөзіне қарағанда, Лансдейл президент Кеннедидің Қорғаныс министрі Роберт Макнамара Дием режимін құлатуға қатысу туралы Кеннедидің ұсынысын қабылдамағандықтан жұмыстан босатылғанын айтқан.

Кәсіби және жеке өмірі

Лансдейл әуе күштері қызметінен 1963 жылғы 1 қарашада зейнетке шықты. Бірақ 1965 жылдан 1968 жылға дейін ол Вьетнамға оралды, онда Сайгондағы АҚШ елшілігінде министр шенімен жұмыс істеді. Дегенмен, оның берілген өкілеттігінің шегі нақты емес еді, ол бюрократиялық тұрғыдан шеттетіліп, көңілі тоңды. 1972 жылы ол "Соғыстар ортасында. Оңтүстік-Шығыс Азияға американнің миссиясы" атты естеліктерін жариялады, онда Филиппин мен Вьетнамдағы 1956 жылғы желтоқсанға дейінгі кезеңі қамтылған. Лансдейлдің "Тыныш емес америкалық" атты өмірбаянын Сесил Карри жазып, 1988 жылы шығарды; атауы Грехам Гриннің "Тыныш америкалық" романындағы осы аттас кейіпкер Лансдейлдің прототипі деген кең таралған, бірақ дұрыс емес пікірге сілтеме жасайды. Норман Шерридің Гриннің ресми өмірбаяны "Грэхам Гриннің өмірі" (Penguin, 2004) бойынша, Лансдейл Вьетнам аренасына 1954 жылға дейін ресми түрде қадам баспаған, ал Грин өзінің кітабын Вьетнамды тастап кеткеннен кейін 1952 жылы жазған. Оның Юджин Бурдик пен Уильям Ледерердің бірлескен "Ұятты америкалық" романындағы полковник Хиландейл кейіпкеріне шабыт көзі болуы ықтимал, бұл роман 1958 жылы жарық көрген. Лансдейлдің көптеген жеке құжаттары мен мүліктері 1972 жылы Маклиндегі үйінде болған өртте жойылды. 1981 жылы Лансдейл қалған құжаттарының көп бөлігін Стэнфорд университетінің Гувер институтына тапсырды. Лансдейл 1987 жылғы 23 ақпанда жүрек ауруынан қайтыс болды. Ол екі рет үйленген және бірінші некесінен екі ұлы болған.

Хат-хабар

Уэсли Р. Фишельге мемо (6 қыркүйек, 1955). Уэсли Р. Фишельге мемо (19 желтоқсан, 1954). Уэсли Р. Фишельге хат (1 мамыр, 1961).