Кіріспе

Германиядағы төменгі таулар тізбегі

Рон таулары – Германияның орталық бөлігінде, Гессен, Бавария және Тюрингия штаттарының шекаралық аймағында орналасқан төменгі таулар (немесе Mittelgebirge) тобы. Бұл таулар, Шығыс Гессен таулы аймағының (Osthessisches Bergland) ең оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және ішінара ежелгі жанартаулық қызметтің нәтижесі болып табылады. Олар Фулда өзені мен оның аңғары арқылы Фогельсберг тауларынан бөлінеді. Рон тауларының ең биік нүктесі – Гессенде орналасқан Вассеркуппе тауы. Рон таулары туристер мен жаяу серуендеушілер үшін танымал мақсатты жер.

Шығу тегі

Рон атауы көбінесе келт тіліндегі raino (= төбелі) сөзінен шыққан деп саналады, бірақ одан басқа да көптеген түсіндірмелер бар. Орта ғасырлардағы Фулда аббаттығының монахтарының жазбаларында Фулда төңірегіндегі және Ронның шалқары аудандары ежелгі емен ормандарының жері – Бухония деп сипатталған. Орта ғасырларда емен маңызды шикізат еді. Ірі көлемде ағаштар кесілуі салдарынан "ашық кеңістіктер елі" (Land der offenen Fernen) қалыптасты, оның бүгінде 30 пайызы орманмен жабылған.

Орналасқан жері

Гессен, Бавария және Тюрингия штаттарының ішінде орналасқан Рон солтүстік-батыста Кнульльмен, солтүстік-шығыста Тюрингия орманымен, оңтүстік-шығыста Грапфельдпен, оңтүстікте Төменгі Франкониямен, оңтүстік-батыста Шпессарт орманымен және батыста Вогельсберг тауларымен шектеседі.

Жанартау қызметінің түрі бойынша бөлу

Ежелгі жанартаулық белсенділіктің әсеріне байланысты Ронды "Алдыңғы Рон" (Vorderrhön), "Күппен Рон" (географиялық аймақ 353, Куппенрхон) және "Жоғарғы Рон" (354, Hohe Rhön) деп бөлуге болады. "Алдыңғы Рон" (Vorderrhön) және "Күппен Рон" (Kuppenrhön немесе Kuppige Rhön) аталымдары шатастыруға болады, себебі "Алдыңғы Рон" да көбінесе күмбез тәрізді шаңырағы бар төменгі таулардан тұрады. Бұл атаудың нағыз тарихи себебі бар: Тюрингиядан қарағанда "Алдыңғы Рон" таулы аймақтың етегін (немесе алдыңғы бөлігін) құрайды. Бұл көлбеу жазықта Гессен және Тюрингия шекарасының екі жағында, сондай-ақ кейбір жерлерде Баварияда көптеген жеке күмбезді таулар көтеріледі. Бұл Куппендер ежелгі жанартаулардың немесе жанартаулық қызметтің қалдықтары.

Тарих

Рон атауы келттік тегінен тараған деп саналады. Келттіктердің аймақтағы болуы жақсы белгілі, олардың маңызды қаласы Милзебург болған. Сонымен қатар, Куппенрхонда, Сталлберг және Кляйнберг тауларында келттік және германдық текті болуы мүмкін дөңгелек қоршаулар бар. Рон аймағындағы көптеген жерлердің, таулардың және шалғындардың аттары келттік түбір сөздерден шыққан болуы мүмкін. 10 ғасырға дейін Ронның бір бөлігі Альтгау Бухонияға қарасты. Бұл терминді римдіктер соңғы антик дәуірде қолданған және Рондағы, сондай-ақ Шпессарт және Вогельсбергтің көршілес төменгі тауларындағы ежелгі шыршы орманын сипаттаған. Бүгінгі күні де аймақта кең аумақты шыршы ормандары сақталған. Рон тауларынан көрініс алысқа жарайтындықтан, орта ғасырларда олар төбедегі қамалдардың орналасқан жеріне айналды. Мысалы, Стоппельсбергтегі Хаунек қамалы (Бург Хаунек) бар, оның қираған қалдықтары әлі де көрініс тапқан. Ол ежелгі Ансанвия жолындағы қозғалысты бақылап, қорғауға, сондай-ақ Хауне аңғарындағы ауылдарды қорғауға арналған. Орта ғасырларда Хохрон аймағында Вюрцбург қорғанысы (ландвер) шаруаларды қорғау үшін салынды. Рон 1926 жылдан 1937 жылға дейін Брудерхоф деп аталатын христиандық қауымның отаны болды, бірақ нацистік қуғын-сүргін салдарынан таратылды.

Биосфералық қорық

1991 жылы ЮНЕСКО Рон табиғи аймағының бірегей жоғары биіктіктегі экожүйесіне байланысты оның бір бөлігін биосфералық қорық деп жариялады.

Флора мен фауна

Географиялық және геологиялық ерекшеліктерінің нәтижесінде Рон аймағында орташа деңгейден көптеген түрлі мекендер мен түрлер кездеседі. Алайда, адам да мәдени ландшафтты қалыптастыру арқылы құнды екіншілік мекендерді жасады.

Өсімдіктер

Басқа таулы аймақтармен салыстырғанда, Рон аймағы өсімдік түрлеріне ерекше бай. Оның табиғи өсімдіктері, әдетте, бұта ағаштардан және басқа да ағаштардың шашыраңқы топтарынан тұратын болар еді, бірақ бүгінде бұта ағаштардың саны азайып барады. Осы ескі орманның бірнеше бөлігі Рон биосфералық қорығының негізгі элементтері ретінде анықталды. Биік бук ормандары сирек кездесетін, кейде оқшауланған өсімдік түрлерінің мекені. Төменгі жатқан бук ормандарының өсімдіктері тау және басқа да түрлердің қосындысынан тұрады. Мұнда мартагон лилиясы, доңғалақ гүлі, жабайы червиль және жабайы сарымсақ сияқты кең таралған жабайы гүлдермен қатар, сефалантера орхидеясы, сары коралл тамыры, құс ұясы орхидеясы, әйел аяқкиімі және әйел орхидеясы сияқты әртүрлі орхидеялар да гүлдейді. Рон ландшафтының тек шағын бөліктері ғана ашық: көтерілген батпақтар, тау-кен тақталары және тас ағындары. Бұл мекендерде жоғары мамандандырылған түрлер қоныстанады. Ұзын Ронның көтерілген батпақтары – Қызыл батпақ және Қара батпақ солтүстік және Альпілік көтерілген батпақтар арасындағы флористикалық маңызды байланыс болып табылады. Мұнда, мысалы, күнбағыс, қарақұмық және мақта шөп өседі. Жанартау тауларының жартастарында сирек кездесетін түрлер өседі, мысалы, Чеддер қызғылт, тәтті Уильям, ұзын бұталы орман және клубмос. Ронда табиғи түрде қылқан жапырақты орман жоқ, бірақ аралас қарағай ормандарында әйел аяқкиімі орхидеясы, әйелдің жұмсақ шашы, жанып тұрған бұта сияқты жабайы гүлдердің ерекше түрлері кездеседі. Адамзат ғасырлар бойы қалыптастырған мәдени ландшафтта да тіршілік ету орындары мен өсімдіктердің алуан түрлілігі бар, бірақ бүгінде кең жайылымдар ең көп қауіп төндіретін және ең көп өңделетін тіршілік ету орындарының қатарында. Жартылай құрғақ шалғындықтар мен емен шөптерде Рон аймағының символы – күміс қарағай, жәндіктер, паск гүлдері мен ағаш анемондары, сондай-ақ ерте қызғылт, хош иісті және ұшқыш орхидеялар өседі. Сирек кездесетін гүлдерге ара орхидеяларының түрлері, әскери, әйел, жанып кеткен, жасыл қанатты, адам, пирамида, бақа және кесіртке орхидеялары жатады. Ронның оңтүстік шетінде, далалық шұңқырдың беткейлерінде ақ тас роза, тік клематис және балшықты сияқты жылуды жақсы көретін өсімдіктер өседі. Ронның ең құнды мекендері арасында биік беткейлердегі тау шалғыны мен мата шөптер (Nardetum strictae) өсірілген жерлер бар. Мұндағы ерекше өсімдіктерге монах, солтүстік вольфсбен, қарапайым айлық, мартагон лилиясы, үлкен көбелек орхидеясы, көпжылдық жүгері гүлдері және перукалы кенелер жатады. Бақбақ бұршағы, Парнастың батыс батпақты орхидеясы мен лоузворт ылғалды шалғындықтарда және төмен батпақтарда кездеседі; ал өте сирек кездесетін үлкен қоңыр түлкі, түкті тасқабақ және Пиренейлік скорвиграсс Хохе Ронның бұршақ батпақтарында өседі.

Жабайы табиғат

Рон тауларындағы жануарлар дүниесі басқа төменгі таулардағыға ұқсас, бірақ кейбір ерекше түрлер де кездеседі. Елік, түлкі, борсық, қоян және қабан сияқты көп таралған сүтқоректілерден өзге, кішкентай сүтқоректілер де бар – ұйықтайтын тышқан, су құйрығы және Миллер су құйрығы. Бұл аймаққа тән ерекше түрлердің бірі – альпілік шұбар тышқан. Мұнда қара қасқыр, қарақұйрық, қара тұтқа, сұңқар, жүгерішіл, қызылқұйрықты торғай және бұрауық мойынды құс сияқты құстар да кездеседі. Сонымен қатар, Ронға ғана ендемиялық екі түр бар: жүгіргіш қоңыз және жергілікті бұрқақ, Ронкельшнеке (Bythinella compressa).

Rhön шатырлық бренді

"Dachmarke Rhön" жобасы (Рон шатыр бренді жобасы) Рон жұмыс тобы жүзеге асырады. Оның мақсаты – Рон аймағының ортақ имиджін қалыптастыру, сыртқы әлемге аймақтың біртұтас бейнесін көрсету және қатысушы үш федералды штаттың маркетингтік шараларын үйлестіру.

Туризм

Бұл таулар танымал туристік орын. Жайлаушылар көптеген жаяу жолдары үшін келеді, ал ұшқыштар 20-шы ғасырдың басынан бері осы аймаққа қызығушылық танытып келеді. Соңғы жылдары аймақта шаруалық демалыстар гүлденуде.