Кіріспе
Lotus компаниясының екі автокөлігі Lotus Europa деген атау британдық Lotus Cars компаниясы жасаған екі түрлі орта моторлы GT автомобильдерінде қолданылады. Алғашқы Europa және оның түрлері Lotus типтері 46, 47, 54, 65 және 74-ті құрайды, олар 1966 жылдан 1975 жылға дейін өндірілді. Бұл атау кейіннен 2006 жылдан 2010 жылға дейін өндірілген Lotus Elise негізіндегі спорттық автомобиль – Type 121 Europa S моделінде қайта қолданылды.
The Lotus Europa name is used on two distinct mid engine GT cars built by British automobile manufacturer Lotus Cars. The original Europa and its variants comprise the Lotus Types 46, 47, 54, 65 and 74, and were produced between 1966 and 1975. The name was later revived in the Type 121 Europa S, a sports car based on the Lotus Elise produced from 2006 to 2010.
Еуропа (1966-1975 жж.)
1960 жылдардың ортасына қарай ортада орналасқан қозғалтқыштың конструкциясы Гран-при автомобильдері үшін ең тиімді дизайн ретінде толыққанды қалыптасты, бірақ көліктердің көпшілігі әлі де осы схеманы қолданбады. Lotus компаниясы Europa-ны үлкен көлемде шығарылатын, екі орындық, ортада қозғалтқышы бар спорттық купе ретінде жоспарлады, оның құны да қолжетімді болатын. Бұл сол кездегі өте амбициялы мақсат еді. Сол дәуірдегі барлық Lotus көліктері сияқты, Europa да Колин Чэпменнің автомобиль дизайнына қатысты жиі айтатын философиясы бойынша жасалды: "Алдымен қарапайымдастырыңыз, содан соң жеңілдетіңіз". Осы мақсатта Lotus компаниясы ортада орналасқан жаңа қозғалтқыш конструкциясымен байланысты көптеген қиындықтарды экономикалық тұрғыдан шешуге мүмкіндік беретін бірқатар тапқыр дизайндық шешімдерді жасады. Алғашқы Lotus Europa-ның өндірісі 1975 жылы тоқтатылды, барлық модельдердің жалпы саны 9230 автомобильді құрады.
Дизайн ерекшеліктері
Europa жеңіл, бүктелген және дәнекерленген "минималистік" қораптық болат арқалық шассиді, шыны талшықтан жасалған қалыпталған корпуспен қолданды. Бұл комбинацияны алғаш рет 1962 жылы шыққан Lotus Elan-да Lotus негізін қалаушы Колин Чэпман қолданған. Europa-ның ең алғашқы нұсқаларында корпус максималды құрылымдық беріктік үшін шассиге толық жабыстырылған, бірақ шасси мен корпустың қалыпты жөнделуін қамтамасыз ету үшін бұл жақын арада бұрандалы бекітуге өзгертілді. Elan-нан айырмашылығы, Europa-да алдыңғы қозғалтқыш немесе қоробка орналасқан орын болған жоқ, сондықтан Europa-ның негізгі шасси мүшесі алдыңғы серікпелер арасында көліктің бойымен өтетін үлкен қорап тәрізді көлденең брускаға тікелей соқтығысты. Артында шасси кабинаның артында "U" пішіндес бөлініске ие болды, бұл қозғалтқыш, беріліс және соңғы жетек компоненттерін орналастыруға, сондай-ақ артқы серікпелерді қолдауға мүмкіндік берді.
Қозғалтқыш және қосалқы ось
Қолайлы қозғалтқыш, қорап және соңғы жетек компоненттерін табу төмен құнмен орта қозғалтқышты көлік құралын жасаудағы табыстың кілті саналды. Чэпман бұрынғы Lotus көліктерінде кеңінен қолданылған Ford компоненттерінен басқа нәрсеге көшуге ниеттенді және Renault компаниясының 16 модельдері үшін жақында шығарған қозғалтқыштары мен біріктірілген беріліс/соңғы жетек трансмиссиясын таңдады. Renault қозғалтқышы жеңіл және заманауи болды, ал Renault 16 трансмиссиясы Europa жобасы үшін өте қолайлы көрінді. Renault-да трансмиссия қозғалтқыштың алдында орналасып, алдыңғы дөңгелектерді жетектеді. Қозғалтқыш/трансмиссия бірлігін машинаның арт жағына орналастырып, оны жазықтықта 180 градусқа бұру арқылы Lotus төрт кері жылдамдықпен бірге заманауи орта қозғалтқышты конфигурацияны алды. Дифференциалдың тісті доңғалағын соңғы жетек жинағында қайта орналастыру (симметриялық бөлінген корпусқа мүмкіндік берді) шығыс біліктерінің айналу бағытын өзгертіп, осы кемшілікті жойды. Renault 16 қозғалтқышының дизайны Lotus талаптарына сай келді. Онда алюминий блок пен шойын цилиндр қапталдары қолданылды, бұл сол кездегі шойын блоктарға қарағанда салмақты қысқартуға мүмкіндік берді. Жоғары орналасқан клапанды конструкцияда майлы осі блок ішінде жоғары орналасқан, нәтижесінде жоғары айналымдарда жұмыс істеуге ыңғайлы клапан механизмі пайда болды. Ең маңыздысы, барлық қозғалтқыш құралдары (су сорғысы, белдік жетегі, генератор) қозғалтқыш коленкалы білігінен емес, трансмиссия ұшына бекітілген V-белдік шкивінен қуат алды. Europa-ға орнатылғанда, бұл шкивтің орналасуы барлық қозғалтқыш құралдарын оның арт жағына орналастырып, техникалық қызмет көрсетуге оңай қол жеткізуді қамтамасыз етті, ал олар әдеттегі қозғалтқыштардағыдай машинаның қалқан қабырғасына орналаспады. Lotus пайдалану үшін Renault қозғалтқышына бірнеше маңызды жақсартулар енгізді, соның ішінде жоғары сығылу коэффициенті (8.6-ның орнына 10.25), үлкен кіріс клапандары, жаңартылған клапан уақыты, екі клапан серігі және екі барабанды карбюратор. Бұл өзгерістер қозғалтқыштың қуатын 5000 айналымнан 6000 айналымға дейін 23%-ға арттырды. АҚШ-қа экспорт үшін 6000 айналымда максималды қуаты бар реттелген нұсқа қолданылды. Кейіннен Europa модельдері 1962 жылдан бері Elan сериясында қолданылатын Ford негізіндегі Lotus TwinCam қозғалтқышымен жабдықталды. Бұл күрделі, екі жоғарғы майлы осі бар, 8 клапанды, жоғары өнімді қозғалтқыш, бастапқы (Еуропалық) спецификацияда қуаты болды (кейіннен "үлкен клапанды" нұсқада қуаты артты). Lotus бастапқыда Renault трансмиссиясының беріктігіне сенімді болғанға дейін Europa-да оны енгізуді кейінге шеккені хабарланды. Екі майлы осі бар қозғалтқыш алғаш рет 1971 жылдың ортасында (Еуропада) және 1972 жылдың басында (Солтүстік Америкада) Europa қозғалтқыш бөлімінде пайда болды. Europa-да тік "тіреу" элементі төменгі жағындағы дөңгелек орталығында иіліп, бұрынғы Lotus конструкцияларындағыдай дөңгелектің бұрылу бұрышын басқармайды. Дөңгелектің орналасуы мен бағыты тұрақты ұзындығы бар, икемді жетек білігінің жоғарғы тірегі, қарапайым түтікше төменгі тірегі және шассиге диагональды түрде алға қарай созылатын үлкен қорап секциясының радиусы арқылы басқарылады. Автомобильдің одан әрі пайда болған басқару қасиеттері автокөлік жазушыларын Europa-ны жолдағы Формула машинасына ең жақын нәрсе деп сипаттауға итермеледі.
1-серия
1 сериясы немесе S1 Europa (сонымен қатар Lotus Type 46 деп те аталады) 1966 жылдың 20 желтоқсанында Еуропа нарықтарында сатуға шығарылды. Алғашқы автомобильдер 1967 жылдың ақпанында Францияға жеткізілді. Volkswagen компаниясы Германияда Europa атауына құқықтарды иеленгендіктен, Германияда сатылатын автомобильдер Europa емес, Europe деп белгіленді. S1 модификацияланған Renault 16 1,470 куб.см. көлемді, қатар орналасқан төрт цилиндрлі қозғалтқышпен және 4 жылдамдықты беріліс қорабымен жабдықталған. Қозғалтқыш стандартты үлгіден өзгеше, арнайы нұсқа болды. Lotus Renault-ның қолжетімді, бірақ жеңіл қозғалтқышы мен беріліс қорабын революциялық Europa ұзындығы бойынша ортада орналасқан қозғалтқыш жүйесіне бейімдеді, төрт кері жылдамдықтан болдырмау үшін беріліс қорабының бас дөңгелегін тіректі шестерінде кері бұрды. S1 Autocar журналы бойынша жоғары жылдамдығы 0,9 км/сағ, ал 0–60 миль/сағ жылдамдыққа дейін үдеу уақыты 9,3 секундты құрады. Ерекше атап өтуге болады, сол дәуірдің жолға арналған шиналарында Car журналы 0,9 g (8 м/с²) астам бүйірлік үдеуді тұрақты түрде қол жеткізді. S1-дің барлығы 296 данасы (шасси нөмірлері 460001-ден 460296-ға дейін) өндірілді. Бұл автомобильдер өте жеңіл және қарапайым конструкциялы, бекітілген бүйір терезелері, бекітілген орындықтары (реттеу үшін құралдар қажетті педальдар), есік тұтқалары, ішкі есік қақпақтары және алюминийден жасалған приборлық панелі болмады. Болат шассидің орталық тірегі шыны талшықтан жасалған корпус ішіне енгізілген (қоршалған), бұл беріктікті арттырды, бірақ жөндеуді қиындатты. 1A және B сериялары (шамамен 350 данасы жасалды) алынып тасталатын бүйір терезелерімен, ағаштан жасалған приборлық панелімен және терезелер алынғаннан кейін орнатылатын ішкі есік панельдерімен жабдықталған. 1B сериясы жаңа, тікбұрышты шамдар жинағымен жаңа дизайнға ие артқы панельге ие болды. S1A және S1B (кейбір кейінгі S2 өзгерістерін қамтитын) нұсқаларын қоса алғанда, барлығы 644 Europa S1 өндірілді.
2-серия
Europa Series 2 немесе Lotus Type 54 1968 жылдың сәуір айында (шамамен 0645 нөмірінен бастап) ұсынылды. S2 бұрынғы 1-ші сериядағыдай 1,470 куб.см Renault қозғалтқышы мен механикалық бөліктерін пайдаланды, бірақ бірнеше маңызды жаңалықтар қосылды, оның ішінде электр терезелерді ашу, реттелетін орындықтар, жаңа толық кілемделген интерьер және тақтаға жылтыратылған ағаштан жасалған панель. Ең маңызды өзгеріс – шыны талшықтан жасалған корпусты арқалық болат рамкаға бұрандалармен бекітуге көшу болды, бұрын толықтай желімделген конструкция қолданылған. Бұл торсиондық және иілу беріктігін аздап төмендеткенімен, бөлек корпусты автокөлік сақтандыру саласы қуана қарсы алды, себебі бұл көлікті жөндеудің қиындығы мен құнын едәуір төмендетті. 1969 жылдың басында фаралардың арасына қосымша алдыңғы көрсеткіш шамдары орнатылды, ал S1-дегі түймелердің орнына үлкен есік тұтқалары қолданылды. 1968 жылы Europa (және Elan) машиналарының бірнеше түрі алдыңғы бөлігінде және рульдегі әдеттегі сары және жасыл түстердің орнына қара және күміс Lotus белгілерімен шығарылды. Lotus Cars ресми сайтында бұл «қара белгілі» көліктер 1968 жылы қайтыс болған Lotus командасының чемпионы, Формула-1 жүргізушісі Джим Кларкқа арналған еді деп хабарлайды, бірақ басқа дереккөздер бұл мәлімдемеге күмәнді қарады. Europa S2-нің қазіргі заманғы жол сынақтарында максималды жылдамдық 120 миль/сағ (195 км/сағ), 0-60 миль/сағ жылдамдыққа 9,3 секундта жетады, тұрып тұрған күйден 1/4 мильді шамамен 16,7 секундта жүзеді және отынның орташа шығыны 30 миль/галон (9,4 л/100 км) құрады.
Америка Құрама Штаттары
2-сериялы көліктердің шағын саны АҚШ-қа экспорттау үшін "федералданудан" өтті. Бұл Federal Type 54 көліктері еуропалық модельдің төменгі алдыңғы қанаттарын (қорғауларын) және кейінірек шыққан Lotus Type 65-тің 1565 см³ көлемді үлкен қозғалтқышын алды. 1969–70 жылдары 65 типті (сонымен қатар S2 Federal деп те аталады) АҚШ-қа экспорттау мақсатында әзірленді, соның ішінде корпус, шасси, серпімділік және қозғалтқышқа қосымша өзгерістер енгізілді, бұл АҚШ-тың DOT стандарттарына сәйкес келуді жақсартты. Аталған өзгерістердің арасында қозғалтқыш 54 типтегі 1470 см³ қозғалтқышқа қарағанда, шығарылымдары бақыланатын, Renault 16TL 1565 см³ қозғалтқышының сәл өзгертілген нұсқасы болды және 80 а.к. қуатқа ие еді. Алдыңғы серпімділік өзгертіліп, көліктің алдыңғы бөлігі көтерілді, ал фараларды көтеру үшін алдыңғы қанаттар да биік болды. Road & Track журналы Federal S2 көлігін сынап, 0-60 миль/сағ жылдамдыққа дейін үдеу уақытын 9,6 секунд деп тіркеді. Барлығы Lotus 3615 Europa S2 көлігін шығарды.
In total, Lotus produced 3,615 Europa S2s.
Твин-Кэм және арнайы
1971 жылы 74-ші типті Europa Twin Cam көпшілікке 105 а.к. қуатты 1,557 см³ Lotus Ford Twin Cam қозғалтқышымен (стандартты шығарындыларды бақылаумен 113 а.к. қуатты АҚШ “Федералды” нұсқасы және Stromberg карбюраторлары бар Big Valve қозғалтқышы, өндіріс аяқталғанға дейін) және артқы көрінуді жақсарту үшін қайта жобаланған кузовпен ұсынылды. Бастапқыда ол бұрынғы модельдердегідей беріліс қорабымен жабдықталды, ал 1972 жылы жеткізілімдер таусылғаннан кейін жаңа, күшті Renault төрт жылдамдықты беріліс қорабы (Type 352) енгізілді. Майк Кимберли, кейіннен Group Lotus компаниясының бас директоры болған, сол кезде Lotus компаниясының жаңа инженері, Europa TC жобасының бас инженері болып тағайындалды. Lotus 126 а.к. қуатты “Big Valve” қозғалтқышына ауысқанға дейін 1,580 автомобиль Europa “Twin Cam” деп сатылды. Еуропа және әлемнің басқа нарықтарында Big Valve “Europa Special” нұсқасы сол қозғалтқыштың Dell'Orto карбюраторлы нұсқасымен жабдықталды; сонымен қатар Renault бес жылдамдықты (Type 365) беріліс қорабының жаңа опциясы ұсынылды. Оның салмағы; Motor журналы Ұлыбританиядағы “Special” моделін сынап, ең жоғары жылдамдығын өлшеді, 0–60 миль/сағ жылдамдыққа дейін үдеуді 6,6 секундта тіркеді және 1/4 мильді 14,9 секундта жүгірді. АҚШ нұсқасында Europa Special-дың “Federalized” Big Valve нұсқасы бұрын Twin Cam моделінде енгізілген еді, бұл модельде тек үлкен тежегіштер және 1974 жылы стандартқа айналатын бес жылдамдықты беріліс қорабының опциясы болды. 1972 жылдың қыркүйегінде таныстырылған алғашқы 100 Lotus Europa JPS Specials, Team Lotus командасының 1972 жылғы F1 әлем чемпионатындағы жеңісін құрметтеу үшін арнайы безендірілді және боялды. Бес жылдамдықты беріліс қорабы мен Big Valve қозғалтқышы бар барлық түпнұсқалық Specials GP машиналарының түс схемасына сәйкес келетін алтын жолақпен қара түске боялды және JPS нөмірленген приборлық панель тақтасымен жабдықталды. Бұл John Player Special ескерткіш Lotus көліктерінің алғашқы үлгілері болды. “Special” атауы мен түс схемасын мерекелік модельдерден кейін тоқтату жоспарланған, Lotus Twin Cam атауына қайта оралу көзделіпті, бірақ жаңа машинаға жағымды реакция болғандықтан, атау және қара-алтын жолақты түс схемасы Europa өндірісінің соңына дейін сақталды, бірақ қарадан басқа түстер де қолжетімді болды. Соңында, нөмірленген приборлық панель тақтасы алғашқы, түпнұсқа 100 JPS машиналарын басқа қара Europa Specials-тан ажыратты. Барлығы 4,710 дана 74-ші типті Europa өндірілді, оның 3,130-ы “Specials” деп белгіленді.
47 және 62 типтері
Алғашқы Europa Lotus 7-ні алмастыруға арналған клубтық спорттық жарыс машинасы ретінде жоспарланған болса да, Renault қозғалтқыштарымен бәсекелесе алмайтыны анық болды. Сондықтан Team Lotus жарысқа қатысатын және жеке тұлғаларға сатылатын Europa негізіндегі арнайы жарыс машинасы жасау туралы шешім қабылдады. Ең алғашқы Type 47 модификацияланған Europa негізінде жасалса да, кейінгі барлық машиналар негізгі зауыт емес, Lotus Components тарапынан толықтай өндірілді. S1 Europa-мен бір уақытта ұсынылған 47-нің корпусы стандартты Europa-дан жіңішке және үлкен доңғалақ аркаларымен ерекшеленді. Алғашқы бірнеше машина қозғалтқыш бөлімінде температура мәселелері туындағаннан кейін қозғалтқыш бөліміне қосымша желдеткіштер орнатылды. Қозғалтқыш, қоробка және артқы серпімділік стандартты Europa-дан мүлдем өзгеше болды және Lotus 23/Lotus 22 Formula Junior машиналарынан алынған Lotus Ford Twin Cam негізіндегі 165 л.с. (123 кВт) 1,594 см³ Cosworth Mk. XIII құрғақ картерлі қозғалтқыш, Hewland FT 200 5 жылдамдықты қоробкасы және төменгі тіреу, жоғарғы буын және екі радиустық қолдары бар серпімділік жүйесі қолданылды. Алдыңғы тіреу Lotus 41X F2 нұсқасымен бірдей, кейінірек 47A моделінде (артқы шамдары Europa S2-мен ортақ) үлкен Girling тежегішін орнату үшін арнайы құйылды. Type 47-нің нақты өндіріс саны белгісіз, соңғы машина 47GT 85 болды, бірақ 85 47GT машинасы жасалғаны күмәнді, 1966-1970 жылдар аралығындағы бағалаулар 55-тен 68-ге дейін ауыспайды. 47GT ең танымал болса да, бірнеше 47F машиналары да жасалды, олардың S2 Europa-ға ұқсас алынып тасталатын корпусы болды, бірақ 47GT-ның үлкен доңғалақ аркалары мен бүйірлік желдеткіштері сақталды. Олар Ford-тың қиылыс ағынды қозғалтқышымен, бірақ Europa-ның Renault қоробкасымен және артқы серпімділік жүйесімен жабдықталды. Lotus 47D машинасы бөлшектерді жеткізуші GKN-нің өтініші бойынша көрмелік машина ретінде жасалды. 47D Rover V8 қозғалтқышына сәйкес келу үшін шасси мен корпусы сәл үлкейтілді. 47D құрастырылған кезде, ол 10 секунд ішінде жылдамдауға қабілетті болды. Алдағы Elite және Eclat үшін әзірленген жаңа 2 литрлік Lotus 907 қозғалтқышының мобильді сынақ алаңы ретінде Type 62 машинасы жасалды. Мұндай машиналар тек екі дана ғана жасалды. Бұл машиналар 240 а.к. қуаттылықты басқаруға арналған F1 серпімділік жүйесімен жабдықталған кеңейтілген рамалы машиналар болды. Europa-ға ұқсас болу үшін әдейі жасалған болса да, іс жүзінде Europa-мен байланысы бар нәрсе – бірнеше Europa корпусының панельдері ғана еді. Ол өзінің бірінші жарысында 1969 жылғы BOAC 500 жарысын Брендс-Хатчта Джон Майлз және Брайан Мьюр есімді жүргізушілермен жеңіп алды. 47 және 62 үлгілерінің репликалары Banks Europa Engineering компаниясымен бірнеше нұсқада арнайы жасалады.
Арнайы тағамдар
Өмір бойында «Еуропа» көптеген Lotus және Lotus емес автомобильдерді өзгертумен айналысатын компаниялардың назарын өзіне тартты, олар көпшілікке шағын санымен «арнайы» нұсқаларын ұсынды. Олардың арасында Швейцарияның Lotus импорттаушысы болды, ол S2 моделінің екі арнайы нұсқасын Renault 16 TS типті 807 қозғалтқышымен жабдықтады: «Europa Hemi 807» және жанармақ инжекторлы «Europa Black Shadow 807». «Hemi 807» SAE стандартына сай келіп, белгілі бір жылдамдыққа дейін жете алды, ал «Black Shadow» қуаты жоғары болды. «Black Shadow» сонымен қатар бес жылдамдықты беріліс қорабымен жабдықталған. Бұл автомобильдер кеңею жолына ие болды, арнайы дөңгелектері мен жапсырмалары, алдыңғы жағында ақ бағытталғыш шамдары және артқы есіктің жанындағы панельде жоғары орналасқан ауа шығару тесіктері болды. Жанармақ инжекторлық жүйесі Kugelfischer компаниясынан алынған. 1971 жылы екі Lotus Hemi халықаралық төбе жарысы St. Ursanne Les Rangiers және Ollon Villars-қа 4-топ GTS санатында қатысты, оларды швейцариялық жүргізушілер Оскар Бубек және Альфонс Треш басқарды. Американың әйгілі автомобиль өнертапқышы Чип Фуз өзінің танымал «Overhaulin» шоуының 11-ші маусымының 6-шы бөлімі үшін Lotus Europa-ны өзгертіп, жаңартты. Бұл шоудағы ең көп уақытты және күрделі құрастырулардың бірі болды, онда Elise-ден алынған жаңа 1.8 литрлік төрт цилиндрлі қозғалтқыш орнатылды, ал қуаты Porsche Boxster берілісі арқылы басқарылды. Бамперлер де Фуздың ерекше стилімен жабдықталды. 1972 жылы Бристольде орналасқан GS Cars компаниясы Lotus Europa-ның нұсқасын жасады. Бұл нұсқа стандартты Lotus Europa Twin Cam-ға негізделген, бірақ Maserati Merak-қа ұқсас жаңа кузовқа ие болды. GS Lotus Europa 17 данамен шектелді. Алайда, қазіргі таңдағыда олардың тек 5-і ғана бар екені белгілі.
Еуропа S (2006-2010 жылдар)
2005 жылы Lotus компаниясы Lotus Europa S деп аталатын GT типті жаңа автомобильдің суреттерін жариялады. Lotus Elise негізінде құрастырылған автомобиль 2006 жылы Женева автосалонында ресми түрде таныстырылды. Өндіріс 2006 жылдың шілдесінде басталды және 2010 жылға дейін жалғасты. Двигатель турбокомпрессорлы төрт цилиндрлі, 5400 айналымда қуаты жоғары, ал максималды айналым моменты 5400 айналымда. Europa S 5,6 секундта (5,8 секундта) 0-ден жылдамдыққа ие болды, максималды жылдамдығы – . Lotus Europa S-ті АҚШ-қа экспорттамады. Оған қарамастан, американдық Dodge компаниясы Europa негізінде Dodge Circuit деп аталатын электр көлігін жасады, оны 2010 жылға дейін АҚШ нарығына шығаруды жоспарлады, бірақ жоба 2009 жылдың мамырында тоқтатылды. Europa SE 2008 жылдың 5 наурызында Женева халықаралық автосалонында таныстырылды. SE – жаңартылған модель, көбірек жайлылықты қамтамасыз етуге бағытталған, соның арқасында көбірек клиенттерді тарту жоспарланды. SE қозғалтқышы S моделімен бірдей, бірақ қуатын және айналым моментін арттыру үшін модификацияланды.