Кіріспе

Баспасөз және жаңалықтар құралдары үшін термин. "Төртінші билік" немесе "төртінші күш" термині баспасөз бен жаңалықтар құралдарын олардың тікелей жақтаушылық және саяси мәселелерді қалыптастыру мүмкіндігі ретінде қарастырады. Бұл терминнің пайда болуы еуропалық дәстүрлі үш қабатты қоғамдық құрылымнан туындайды: дін қызметкерлері, ақсүйектер және қара халық. "Төртінші күш" термині ағылшын тілінде жиі қолданылмайды, бірақ көптеген еуропалық тілдерде қолданылады, мысалы, неміс тілінде (Vierte Gewalt), итальян тілінде (quarto potere), испан тілінде (Cuarto poder), француз тілінде (Quatrième pouvoir), швед тілінде (tredje statsmakten [Үшінші билік]), поляк тілінде (Czwarta Władza) және орыс тілінде (четвёртая власть) – бұл үкімет билігінің заң шығару, атқару және сот салаларына бөлінуін білдіреді. Бұл тұжырым адвокаттарға, Ұлыбритания патшайымына (әйелінен тәуелсіз еркін агент ретінде әрекет ететін) және пролетариатқа да қатысты қолданылған.

Төртінші билік желісі

2006 жылы жарық көрген "The Wealth of Networks" кітабының авторы Йохай Бенклер 2011 жылы мамыр айында Гарвард азаматтық бостандықтары туралы шолуда жарияланған мақаласында "желілік төртінші билікті" сипаттады. Ол интернеттегі дәстүрлі емес журналистік медианың өсуін және оның дәстүрлі баспасөзге қалай әсер ететінін түсіндіреді, мысал ретінде WikiLeaks-ті келтіреді. Бенклерден АҚШ-тың Брэдли Э. Мэннинг ісі бойынша куәлік беру сұралғанда, ол 2013 жылдың 10 шілдесіндегі сот отырысында желілік төртінші билікті еркін баспасөзбен байланысты тәжірибелер, ұйымдастыру үлгілері және технологиялар жиынтығы ретінде сипаттады, сондай-ақ үкімет билігінің тармақтарына қоғамдық бақылауды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді. Ол дәстүрлі баспасөзден және дәстүрлі төртінші биліктен әртүрлі актерлер жиынтығымен ерекшеленеді, онда бірнеше ірі баспасөз органдарының орнына көптеген қатысушылар бар. Бұл актерлерге кіріс көздері бар шағын медиа ұйымдары, коммерциялық емес медиа ұйымдары, академиялық орталықтар және ірі дәстүрлі ұйымдармен бірге медиа процесіне қатысатын жеке тұлғалардың таратылған желілері кіреді.

Британдық патшайымдар

1789 жылғы парламенттік пікірталаста Томас Поуис, 1-ші барон Лилфорд, депутат, министр Уильям Питттен, 1-ші граф Чатемнен, регенттік билікті "төртінші билік: патшайымға" беруге рұқсат етпеуді талап етті. Бұл туралы Берк хабарлады, ол жоғарыда айтылғандай, бұл фразаны "баспасөз" мағынасында пайдаланды.

АҚШ Қорғаныс министрлігі

АҚШ қорғаныс министрлігінде "төртінші билік" (сонымен қатар "артындағы кеңсе" деп те аталады) Армия, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштері департаменттеріне кірмейтін 28 агенттіктерді білдіреді. Мысалдарға Қорғаныс технологиялық қауіпсіздік басқармасы, Қорғаныс техникалық ақпарат орталығы және Қорғаныс ақпараттық жүйелер агенттігі жатады.

Көркем әдебиет

Джеффри Арчер өзінің "Төртінші билік" романында былай деп жазды: "1789 жылдың мамыр айында Людовик XVI Версальге "Генералдық штаттар" толық құрамымен жиналыс шақырды. Бірінші штат үш жүз дін қызметкерінен тұрды. Екінші штат, үш жүз ақсүйек. Үшінші штат – қара халық". Кітап – Роберт Максвелл мен Руперт Мердок сияқты екі нақты баспа баронының өміріне негізделген көркем әңгіме.