Кіріспе
1797 жылы АҚШ пен Триполитания арасындағы келісім 1796 жылғы келісімшарт (Америка Құрама Штаттары мен Барбарияның Триполи биі және халқы арасындағы бейбітшілік және достық туралы келісімшарт) 1796 жылы қол қойылды. Бұл Америка Құрама Штаттары мен Триполи (қазіргі Ливия) арасындағы сауда кемелерінің қалыпты жүзе тасымалдау құқығын қамтамасыз ету және Жерорта теңізіндегі американдық кемелерді жергілікті Барбария қарақшыларынан қорғау мақсатында жасалған алғашқы келісімшарт. Оның авторы – Джоэл Барлоу, белсенді Джефферсондық республикашыл, келісімшарт 1796 жылғы 4 қарашада Триполиде, ал 1797 жылғы 3 қаңтарда Алжирде (үшінші тарап куәгері ретінде) қол қойылды. АҚШ Сенаты 1797 жылғы 7 маусымда пікірталассыз бірауыздан ратификациялады, және президент Джон Адамстың қол қоюымен 1797 жылғы 10 маусымда күшіне енді. Адамнан кейін президент болған Томас Джефферсон осы келісімшартта белгіленген Триполитанияға төленетін сыйлықтарды төлеуден бас тартты, бұл ішінара Бірінші Барбария соғысына себеп болды. 1805 жылғы 4 маусымда "Бейбітшілік және достық туралы келісімшарт" жаңа келісімге қол қойылды. Келісімшарт АҚШ үкіметіндегі діннің рөлі туралы талқылауларда жиі айтылады, себебі ағылшын тіліндегі американдық нұсқасының 11-бабында "Америка Құрама Штаттарының Үкіметі ешқандай жағдайда христиан дініне негізделмеген" деп көрсетілген.
the 1796 treaty
The Treaty of Tripoli (Treaty of Peace and Friendship between the United States of America and the Bey and Subjects of Tripoli of Barbary) was signed in 1796. It was the first treaty between the United States and Tripoli (now Libya) to secure commercial shipping rights and protect American ships in the Mediterranean Sea from local Barbary pirates. It was authored by Joel Barlow, an ardent Jeffersonian republican, and signed in Tripoli on November 4, 1796, and at Algiers (for a third party witness) on January 3, 1797. It was ratified by the United States Senate unanimously without debate on June 7, 1797, taking effect June 10, 1797, with the signature of President John Adams. Succeeding Adams as president, Thomas Jefferson refused to continue paying Tripolitania the tributes stipulated by this treaty, partially leading to the First Barbary War. A superseding treaty, the Treaty of Peace and Amity, was signed on June 4, 1805. The Treaty is often cited in discussions regarding the role of religion in United States government for a clause in Article 11 of the English language American version which states that "the Government of the United States of America is not, in any sense, founded on the Christian religion."
Барбарийлік қарақшылар
Шартқа дейін үш ғасыр бойы Жерорта теңізі жолдары Барбария жағалауындағы Солтүстік Африка мұсылман мемлекеттері (Триполи, Алжир, Марокко және Тунис) тарапынан каперлік (үкімет санкциялаған қарақшылық) арқылы тоналды. Барбариялық қарақшылар ұстаған тұтқындар кепіл ақысын төлеуге немесе құлдыққа жіберуге мәжбүр болды, бұл Осман империясының жалпы құл саудасына (Барбария мемлекеттері оның бір бөлігі болған) үлес қосты. Тұтқындардың өмірі көбінесе ауыр болды, әсіресе христиан тұтқындары үшін, және көптегені жағдайынан қаза тапты. Америка революциясына дейін (1775–1783) Солтүстік Америкадағы британдық колониялар Британдық Корольдік теңіз күштерінің кемелері мен шарттар арқылы Барбариялық қарақшылардан қорғалды. Революция кезінде Франция Корольдігі 1778 жылы бұрынғы британдық колониялармен одақ құрды, енді жарияланған тәуелсіз Америка Құрама Штаттары және Жерорта теңізі мен Атлант мұхитының шығысында Барбариялық қарақшылардан АҚШ сауда кемелерін қорғау жауапкершілігін өз мойнына алды. Революциялық соғыс аяқталғаннан кейін және жаңа АҚШ Париж шартына (1783) қол қою арқылы тәуелсіздік алғаннан кейін, ол Барбариялық қарақшылардың қатеріне өз күшімен қарсы тұруға мәжбүр болды. 1785 жылдың шілдесінде алжирлік қарақшылар екі американдық кемені ұстады және аман қалғандар құлдыққа жіберілді, олар үшін 60 000 долларлық кепіл ақы белгіленді. Сол кезде Франциядан Филадельфияға жол тартқан Бенджамин Франклиннің Барбариялық қарақшылар ұстаған деген қауесет АҚШ-та үлкен алаңдау тудырды. Бұрынғы Континенттік теңіз күштері таратылып, оның соңғы соғыс кемесі 1785 жылы Конфедерациялық Конгресспен сатылғаннан кейін, енді тұрақты теңіз күші болмағандықтан, тіпті мұхит арқылы күш тастай алатын теңіз күші де болмады, АҚШ кемелерінің қауіпсіздігі және ұсталған азаматтарының бостандығы үшін Барбария мемлекеттеріне ақша және тауар төлеуге мәжбүр болды. 1800 жылы лейтенант және консул Уильям Итон жаңа тағайындалған Мемлекеттік хатшы Джон Маршаллға хабарлағандай: "Барбария мемлекеттерінің қағидасы: 'Олармен жақсы қарым-қатынаста болғысы келген христиандар жақсы күресуі немесе жақсы төлеуі керек'". АҚШ құрылғаннан кейін көп ұзамай Барбария жағалауындағы мемлекеттердің Жерорта теңізі мен Атлант мұхитының шығысындағы каперлігі АҚШ-ты Барбария шарттары деп аталатын бейбітшілік шарттарының сериясын бастауға итермеледі. Жеке шарттар Мароккомен (1786), Алжирмен (1795), Триполимен (1797) және Туниспен (1797) жасалды, олардың барлығы бірнеше рет қайта жасалды. Барбарияның Алжир, Триполи және Тунис мемлекеттеріндегі АҚШ-тың бас консулы Джоэл Барлоу болды, ол әртүрлі шарттардың мәтінімен (Триполи шартының ішінде) айналысты және Барбария жағалауындағы АҚШ-тың дипломатиялық күш-жігерін қолдады. АҚШ-тың өкілетті комиссары (Мадридтегі Испания Корольдігінің министрі) Дэвид Хамфриске Триполимен шарт жасау құқығы берілді және оны жүзеге асыру үшін Джоэл Барлоу мен Джозеф Дональдсонды тағайындады. Жоел Барлоу араб тіліндегі түпнұсқа мен оған ұсынылған ағылшын тіліндегі көшірмедегі қолдарды растады. Кейіннен капитан Ричард О'Брайен, USN келісімге қол жеткізілген тауарлардың бастапқы тасымалын ұйымдастырды, бірақ шарт үшін төлемдердің соңғы талаптарын американдық консул Джеймс Лиандер Кэткарт тапсырды.
Кейінгі қарсылық
Адамс кабинетінің көрнекті мүшесі, соғыс министрі Джеймс МакГенри 11-баптың мазмұнына наразылық білдіргенін айтты. Ол АҚШ Қаржы министрі Оливер Уолкотт кішіге 1800 жылдың 26 қыркүйегінде былай деп жазды: "Менің жақсы досым, Сенат та, мен де сол кезде айтқанбыз, аталған шартты 'Америка Құрама Штаттарының үкіметі ешқандай жағдайда христиан дініне негізделмеген' деген мәлімдемемен ратификацияламауы керек еді. Онда неге негізделген? Бұл әрекет маған әрқашан крестті таптап басу сияқты көрінді. Барлоудың үкімет пен дінге жасаған осы бұлжытпалық үшін тіпті жазаланғандығы да есімде жоқ."
Барбария соғыстары
1801 жылы Триполи пашасы Юсуф Караманли президент Томас Джефферсонның пашаның төлемдерді көбейту талаптарына бағынудан бас тартуына байланысты келісімді бұзды. Соңғы шайқастардың нәтижесінде Триполи АҚШ-пен бейбіт келісім шарттарына қол қойды. Тобиас Лир 1805 жылдың 4 маусымында Юсуф пашамен екінші «Бейбітшілік және достық туралы шартты» жасасты. Көптеген американдықтардың наразылығына орай, жаңа келісімге АҚШ-тың «Филадельфия» кемесі мен бірнеше сауда кемелерінің экипажының босатылуы үшін төленген 60 000 доллар (1805 жылы 60 000 доллар бүгінгі күні шамамен <есептелген сомаға> тең) кірді. 1807 жылы Алжир АҚШ кемелерін және теңізшілерін қайтадан тұтқынға алды. 1812 жылғы соғысқа дайындықтармен және соғыспен алаңталған АҚШ 1815 жылға дейін осы қадамдарға жауап бере алмады, осылайша Екінші Барбарий соғысы басталды, ал Бірінші және Екінші Барбарий соғыстары (1800–1815) аяқталды.