Кіріспе

1984-1990 жылдар аралығындағы НАСА бағдарламасы. «Ғарыштағы мұғалім» жобасы (TISP) – 1984 жылы Рональд Рейган жариялаған, студенттерге шабыт сыйлау, мұғалімдерді құрметтеу және математика, ғылым және ғарыш зерттеулеріне қызығушылықты арттыру мақсадындағы НАСА бағдарламасы. Жоба мұғалімдерді ғарышқа «Пайлоад маманы» (астронавт емес азаматтар) ретінде алып шығып, олар өз сыныптарына оралып, осы тәжірибесін студенттерімен бөлісуі тиіс болған. НАСА 1990 жылы, 1986 жылдың 28 қаңтарында «Space Shuttle Challenger» (STS 51 L) апатында жобаның алғашқы қатысушысы Криста МакАулифтің қазасына байланысты бағдарламаны тоқтатты. 1998 жылы НАСА «Ғарыштағы мұғалім» жобасын «Білім беруші астронавттар» жобасымен алмастырды, бұл жобаға қатысушылардың міндетті түрде астронавт-миссия маманы болуын талап етті. Алғашқы білім беруші астронавттар 2004 жылы НАСА-ның 19-шы ғарышкерлер тобының құрамына іріктелді. 1998 жылы НАСА-ның 17-ші ғарышкерлер тобының құрамына миссия маманы ретінде іріктелген Барбара Морганды кейде қате түрде «Білім беруші астронавт» деп атайды. Дегенмен, ол «Білім беруші астронавттар» жобасынан бұрын миссия маманы ретінде таңдалған.

НАСА бағдарламалары

TISP-ті 1984 жылғы 27 тамызда президент Рональд Рейган жариялады. НАСА-ның астронавт корпусына мүше емес, мұғалімдер «Пайдалы жүк маманы» ретінде ұшатын және ұшудан кейін өз сыныптарына оралатын болды. Қызығушылық танытқан мұғалімдерге 40 мыңнан астам өтініш жіберілді, ал 11 мың мұғалім НАСА-ға толыққанды өтініштерді жіберді. Әр өтініште ғарыш кемесінде жүргенде ғарыштан оқылатын сабақтардың жоспары қамтылған. Өтініштер сұрыпталып, түрлі штаттардың білім беру департаменттеріне жіберілді, олар өз штаттарынан келген үміткерлердің санын екі адамға дейін қысқартуға жауапты болды. Осы 114 үміткер таңдалулары туралы хабардар етілді және одан әрі іріктеу процесі үшін жиналды, нәтижесінде он финалист анықталды. Олар кейін белгілі бір уақыт бойы дайындықтан өтті, ал 1985 жылы НАСА Барбара Морганды резервтік мүше ретінде алып, Криста МакАулифты ғарышқа ұшқан алғашқы мұғалім деп таңдады. МакАулиф Нью-Гэмпшир штатының Конкорд қаласындағы жоғары мектепте қоғамдық пәндерді оқытқан. Ол ғарыш кемесінен екі 15 минуттық сабақ өткізуді жоспарлаған. МакАулиф 1986 жылғы 28 қаңтарда «Space Shuttle Challenger» (STS 51 L) апатында қаза тапты. Апаттан кейін Рейган ұлттық теледидар арқылы сөйлеп, «Ғарыштағы мұғалім» бағдарламасы жалғасатынына елді сендірді. «Біз ғарышқа қадам басуды жалғастырамыз», - деді ол. «Тағы да шаттлдар ұшатын болады, шаттл экипаждары көбейеді, әрине, еріктілер, азаматтар, ғарышта мұғалімдер де көбейеді. Бұл жерде ештеңе аяқталған жоқ, біздің үміттеріміз бен саяхатымыз жалғасуда». Дегенмен, 1990 жылы НАСА ғарышқа ұшу азаматтық мұғалімдердің өміріне қауіпті екенін шешіп, «Ғарыштағы мұғалім» жобасын тоқтатты. Морган Айдахо штатында оқытушылыққа оралды, кейіннен STS 118 миссиясының маманы болды.

Білім беру ғарышкерлері жобасы

1998 жылдың қаңтар айында НАСА «Teacher In Space» жобасын «Educator Astronaut Project» жобасымен алмастырды. «Педагог-астронавт» бағдарламасы мұғалімдерді бес ай бойы даярлап, сыныпқа қайтып оралатын «Пайдалы жүк мамандары» ретінде оқытудың орнына, таңдалғандардан оқытушылық қызметтен бас тартып, Хьюстонға көшіп, толық уақытты НАСА астронавттары – «Миссия мамандары» болуды талап етті. Алғашқы үш «педагог-астронавт» 2004 жылдың қазан айында таңдалды: Джозеф Акаба, Ричард Арнольд және Дороти Меткалф Линденбургер. Акаба мен Арнольд 2009 жылдың наурыз айында STS-119 рейсінде, ал Меткалф Линденбургер 2010 жылдың сәуірінде STS-131 рейсінде ұшты. Көптеген дереккөздер, оның ішінде НАСА-ның кейбір деректері Барбара Морганды (2007 жылдың тамызында STS-118 рейсінде ұшқан) алғашқы «педагог-астронавт» ретінде бұрыс көрсетсе де, ол шындығында 1998 жылы, «педагог-астронавт» жобасы іске асырылмас бұрын стандартты «миссия маманы» ретінде таңдалды.

Жеке бағдарлама

ХХІ ғасырдың басында Teacher in Space жобасы жеке секторда қайта жаңғыртылды. Коммерциялық компаниялардың қайта пайдалануға болатын, суборбитальды ұшыру аппараттарын жасауы коммерциялық емес ұйымдардың ғарышқа көптеген мұғалімдерді жіберуді қарастыруына мүмкіндік берді. Жаңа Teachers in Space бағдарламасы 2005 жылы басталды. 2005 жылдың наурыз айында ғарыш кемесінің астронавты Дэвид Листманың екінші сынып мұғалімі және туысы, ғарышқа ұшқан мұғалім кандидаты Пэм Листма X Rocket, LLC компаниясы басқаратын МиГ-21 ұшағында оқу ұшуын аяқтады. Armadillo Aerospace, Masten Space Systems, PlanetSpace, Rocketplane Limited, Inc. және XCOR Aerospace жаңа Teachers in Space жобасына ұшуды уәде етті. Жаңа Teachers in Space жобасының кеңесшілері арасында SpaceShipOne құрылысшысы және Ansari X Prize иегері Берт Рутан, X Prize негізін қалаушы Питер Диамандис, Apollo ғарышкері Базз Олдрин және жеке ғарышкер және X Prize демеушісі Ануше Ансари бар. АҚШ-тың зымыран академиясы 2006 жылы SFF-пен серіктестік құрды және ғарышқа алғашқы мұғалімдерді таңдау үшін "жол іздеуші" (pathfinder) конкурсының ережелерін әзірлеуге тырысты. Ережелер 2007 жылдың қазан айында Нью-Мексико штатының Аламогордо қаласына жақын Холломан әуе күштері базасында өткен Wirefly X PRIZE Кубогы сайысында жарияланды. Өтініштер 2008 жылдың 4 қарашасына дейін қабылданды. 2009 жылдың 20 шілдесінде Teachers in Space "Патфайдерлердің" (Pathfinders) алғашқы тобын жариялады: ғарышкер мұғалімдерінің кандидаттары. 2013 жылдың 11 маусымында Embry Riddle Aeronautical University’s Commercial Space Operations жаңа бағдарламасын жариялады, ол әлемдегі алғашқы болып табылады, олар келесі бес жыл бойы ғарыштағы мұғалімдердің жазғы семинарларына демеушілік етеді, бұл олардың ұзақ мерзімді қарым-қатынасты жалғастыруға ниетті екендігін көрсетеді, сондай-ақ олардың "оқушыларға, мұғалімдерге және ұйымдастырушыларға ғарыш білімін барлық деңгейлерге, К-12 аспирантураларына дейін жеткізуге көмектесу" деген көзқарасын бөліседі. 2014 жылы бағдарлама директоры Элизабет Кенник Teachers in Space жобасын Нью-Йорктегі білім беру коммерциялық емес ұйымы ретінде тіркеді, оны Space Frontier Foundation-нан бөліп шығарды. Бес түпнұсқа Pathfinder (Джеймс Кул, Рейчел Манзер, Ланнет Оливер, Шантел Роуз және Майкл Шмидт) бағдарламамен, сондай-ақ вице-президент Джо Латрелл және бірнеше ерікті мұғалімдермен бірге қалды. Teachers in Space, Inc. қазір Халықаралық ғарыш станциясына (ISS) екі мұғалім/оқушы жобалаған эксперименттерді ұшырды, деректерді түсіретін сенсорлары бар бірнеше биіктіктегі шарларды ұшырып, алып шықты, мұғалімдерді гипобарикалық камера мен центрифуганы қоса алғанда, астронавт оқыту тәжірибесі арқылы өткізді және Калифорния, Флорида, Оклахома, Техас және Джорджиядағы ғылым, технология, инженерлік және математика (STEM) мұғалімдері үшін бір апталық кәсіби даму семинарларын өткізді.