Кіріспе

Венгр халық биі – Ча́рдаш ( /tʃ//ɑr//d//æ//ʃ///, /US// //d//ɑː//ʃ/; ), көбінесе Чардаш деп аталады, бұл венгр халқының дәстүрлі биі, атауы "чарда" (венгр тіліндегі жол бойындағы таверна мен мейрамхананы білдіретін ескі сөз) сөзінен шыққан. Ол Венгрияда пайда болды және Венгриядағы, сондай-ақ көршілес елдер мен аймақтардағы – Словения, Бургенланд, Хорватия, Трансильвания, Словакия және Моравияда, әрі Банат болгарларының арасында, тіпті Болгариядағы болгарлардың арасында да кеңінен танымал болды.

Тарих

Цсардастың шығу тегі 18-ғасырдағы венгр музыка жанры – verbunkos-қа дейін жетеді, онда 'verbunk' Австрия армиясының сарбаздыққа шақыру биі ретінде қолданылған. Цсардас темпінің өзгеруімен ерекшеленеді: ол баяу басталады (lassú) және өте жылдам темппен аяқталады (friss, сөзбе-сөз "жаңа"). Ритка, сűrű және szökős деп аталатын басқа да темптік вариациялар бар. Музыка көбінесе 2/4 немесе 3/4 өлшемінде болады. Бишілер әйел де, ер де болады, әйелдер дәстүрлі кең юбка киеді, олар айналғанда ерекше пішін құрайды. Цсардас тақырыбын өз шығармаларында қолданған классикалық композиторлардың қатарында Эммерих Кальман, Франц Лист, Иоганнес Брамс, Лео Делибес, Иоганн Штраус, Пабло де Сарасате, Петр Ильич Чайковский, Франц фон Суппе және тағы басқалар бар. Штраустың "Жарқанат" (Die Fledermaus) опереттасындағы Розалинда кейіпкері орындаған цсардас вокальдық музыкадағы ең танымал мысалдың бірі болып саналады. Аспаптық цсардастың ең белгілі мысалы – Витторио Монтидің скрипка мен фортепианоға арналған композициясы. Бұл виртуоздық туындыда жеті темптік өзгеріс бар. Түпнұсқа халықтық цсардас, кейінгі халықаралық нұсқалардан айырмашылығы, Венгрияда танцхаз қозғалысының арқасында қайта жандануда.