Готфрид Федер: Нацистік партияның экономикалық идеологы

Кіріспе

Готфрид Федер (1883–1941) – неміс экономисі және саяхатшысы.

Готфрид Федер (27 қаңтар 1883 – 24 қыркүйек 1941) – неміс инженер-құрылысшысы, өзіндік білімімен экономист болған, нацистік партияның алғашқы маңызды мүшелерінің бірі және оның экономикалық теориясын қалыптастырушы. 1919 жылдың 12 қыркүйегінде оқыған лекциясының бірі Адольф Гитлерді партияға қосылуға ықпал етті.

Ерте өмір және білім

Федер 1883 жылғы 27 қаңтарда Вюрцбургте мемлекеттік қызметкер Ханс Федер мен Матильда Федердің (қыз есімі Луз) ұлы болып дүниеге келді. Алдымен Ансбахта, содан кейін Мюнхенде классикалық гимназияда оқығаннан кейін, ол Берлин мен Цюрихте инженерлік мамандық алды. 1908 жылы ол құрылыс компаниясын құрды, ол Болгарияда ерекше белсенділік танытып, бірқатар мемлекеттік ғимараттар салды. Федер 1917 жылдан бастап қаржы саясаты мен экономиканы өздігінен зерттегенін айтты. Бірақ бұл мәлімдемені растайтын ешқандай дәлел жоқ. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол бай банкирлерге қарсылық танытты және 1919 жылы «пайыздық тәуелділікті жозу туралы манифест» («Brechung der Zinsknechtschaft») жазды. Осыған ілесіп, осы мақсатқа бағытталған «жұмыс тобы» құрылды, ол барлық банктерді мемлекеттік меншікке алуды және пайызды жоюды талап етті. Сол жылы Федер Антон Дрекслер, Дитрих Эккарт және Карл Харрермен бірге Германия жұмысшылар партиясы (Deutsche Arbeiterpartei DAP) құрылуына қатысты. Адольф Гитлер оны 1919 жылдың жазында Мюнхен университетінде армия қаржыландырған және майор Карл Майр ұйымдастырған большевиктерге қарсы оқу курсында кездестірді. Федер оның қаржы және экономика саласындағы ұстазы болды. Ол Гитлердің «еврей қаржы капитализміне» қарсылығына ықпал етті. Федермен бірге саяси курстарды өткізген Карл Александр фон Мюллер (Баварияның мәдениет министрінің ұлы) Гитлердің шешендік қабілетін байқап, оны армияның саяси инструкторы ретінде ұсынды – бұл Гитлердің мансабындағы маңызды қадам.

1920-жылдар саясаты

1920 жылдың ақпан айында Федер Адольф Гитлер мен Антон Дрекслермен бірге партияның көзқарастарын қорытындылаған және өзінің капитализмге қарсы көзқарастарын бағдарламаға енгізген "25 тармақтан" тұратын құжатты жасады. 24 ақпан күні құжат жарияланғанда, митингке 2000-нан астам адам қатысты. Партияны халықтың кең ауқырына ұнату үшін, 1920 жылдың ақпан айында DAP Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (Ұлттық Социалистік Неміс Жұмысшы партиясы, NSDAP) деп қайта аталды, бұл көбінесе нацистік партия деп белгілі. Федер 1923 жылдың қараша айында партияның Сыра залы төңкерісіне қатысты. Гитлер тұтқындалғаннан кейін, ол енді заңсыз деп жарияланған партияның жетекшілерінің бірі болып қалды және 1924 жылы нацистік партияның майдандық ұйымы – Ұлттық Социалистік Бостандық қозғалысының туы астында Рейхстагқа сайланды. 1928 жылы нацистік партияға тыйым салынғаннан кейін, ол алғашқы 12 нацистік депутаттың бірі болып сайланды. Ол 1936 жылға дейін Хемниц-Цвиккау (1924-1932), Лейпциг (1932-1933) және Шығыс Пруссия (1933-1936) сайлау округтерін өкілдік етті. Рейхстаг депутаты ретінде ол пайыздық ставкаларды тоқтатуды және еврей азаматтарының мүлігін тартып алуды талап етті. Ол NSDAP-тың антикапиталистік қанатының жетекшілерінің бірі болып қала берді және бірнеше еңбектер жариялады, оның ішінде "Германия мемлекетінің ұлттық және әлеуметтік негіздері" (1920), "NSDAP бағдарламасы және оның идеологиялық негіздері" (1927) және "Адольф Гитлер не қалайды?" (1931). 1926 жылдың басында Федер Гитлерге Ұлттық Социалистік Жұмысшылар қауымдастығының билікке қарсы наразылығын жеңуге көмектесті. Бұл 1925 жылдың қыркүйегінде Грегор Штрассер басшылығымен құрылған, "25 тармаққа" түзетулер енгізуге тырысқан солтүстік және батыс Германияның гаулейтерлерінің қысқа ғұмырлы тобы болды. 1925 жылдың Рождествосы шамасында Федер ұсынылған түзетулердің көшірмесін алды және Гитлерге хабарлады. 1920 жылғы бағдарламаның тең авторы ретінде Федер оны қорғауға тырысты және оның немесе Гитлердің білмеуімен түзету әрекеті жасалып жатқанына ашуланды. 1926 жылдың 24 қаңтарында Ганноверде өткен Жұмысшылар қауымдастығының жиналысына Федер шақырылмағанмен, Гитлердің өкілі ретінде қатысты. Жиналыста Жұмысшылар қауымдастығының басшыларының бірі Йозеф Геббельс: "Бізге ешқандай құпия хабаршы қажет емес!" деп айқайлап, Федерді шығаруды талап етті. Алайда, дауыс беру өтті және Федерге қатысуға рұқсат берілді. Бағдарлама жобасы қызу талқыланды, Федер әртүрлі тармақтарға қарсылық білдірді. Ақырында, Штрассердің жобасы мақұлданбады. Содан кейін, 14 ақпанда Гитлер Бамберг конференциясы деп белгіленген басшылардың жиналысын шақырды, онда ол Жұмысшылар қауымдастығының ұстанымдарына қарсы шығып, бастапқы бағдарламаның толық күшімен сақталуын талап етті. Штрассер таратылған бағдарламаның барлық көшірмелерін қайтаруға мәжбүр болды. Гитлер партияның жоғарғы басшысы ретінде өзінің билігін қайта орнатты және Жұмысшылар қауымдастығынан кез келген қауіпті жойды, ол маңызсыз болып кетті және сол жылдың соңында ресми түрде таратылды. Федер нацистік партияның қаржы саясаты бойынша ресми көзқарастарына қысқа уақытқа үстемдік етті, бірақ 1931 жылы партияның экономикалық кеңесінің төрағасы болғаннан кейін, оның антикапиталистік көзқарастары Германияның ірі өнеркәсіпшілерінің қаржылық қолдауының азаюына әкелді. Альберт Веглер, Густав Крупп, Фридрих Флик, Фриц Тиссен, Эмиль Кирдорф және әсіресе Хьяльмар Шахттың қысымынан кейін Гитлер партияны Федердің экономикалық көзқарастарынан алшақтатуға шешім қабылдады. Шахт "Ақшаның сиқыры" еңбегінде "Готфрид Федердің басшылығымен ұлттық-социалистік науқан" "жеке банкингті" және "барлық валюталық жүйені" шектеуге бағытталғанын жазды. Ол Федер мен оның шәкірттерінің мақсаты олардың бүкіл "банктік және ақша экономикасын" жою екенін түсіндірді және ол "Гитлерді осы жойғыш идеялардан аулақ етуге тырысуым керек" деген қорытындыға келді (154-бет). 1933 жылы Гитлер рейхсканцлер болғаннан кейін, ол Федерді шілде айында Рейх экономика министрлігінде Мемлекеттік хатшы етіп тағайындады, бұл тағайындама Федерді көңіл көшірді, өйткені ол әлдеқайда жоғары лауазымға үміттенеді.

In February 1920, together with Adolf Hitler and Anton Drexler, Feder drafted the "25 points" which summed up the party's views and introduced his own anti capitalist views into the program. When the paper was announced on 24 February 1920, more than 2,000 people attended the rally. In an attempt to make the party more broadly appealing to larger segments of the population, the DAP was renamed in February 1920 to the Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (National Socialist German Workers' Party, NSDAP), more commonly known as the Nazi Party. Feder took part in the party's Beer Hall Putsch in November 1923. After Hitler's arrest, he remained one of the leaders of the now outlawed Party and was elected to the Reichstag in 1924 under the banner of the Nazi front organization, the National Socialist Freedom Movement. In 1928, after the ban on the Nazi Party was lifted, he was elected as one of the first 12 Nazi deputies. He served until 1936 representing the electoral constituencies of Chemnitz Zwickau (1924 1932), Leipzig (1932 1933) and East Prussia (1933 1936). As a Reichstag deputy, he demanded the freezing of interest rates and dispossession of Jewish citizens. He remained one of the leaders of the anti capitalistic wing of the NSDAP, and published several papers, including "National and social bases of the German state" (1920), "Das Programm der NSDAP und seine weltanschaulichen Grundlagen" ("The programme of the NSDAP and its ideological foundations" 1927) and "Was will Adolf Hitler?" ("What does Adolf Hitler want? ", 1931). In early 1926, Feder played a key role in assisting Hitler to overcome the challenge to his authority presented by the National Socialist Working Association. This was a short lived group of northern and western German Gauleiter, organized in September 1925 and led by Gregor Strasser, which unsuccessfully sought to amend the "25 Points." Around Christmas 1925, Feder obtained a copy of the proposed revision and informed Hitler of it. As a coauthor of the original 1920 program, Feder felt protective of it and was furious that an attempt to amend it was underway without his or Hitler's knowledge. At a meeting of the Working Association in Hanover on 24 January 1926, Feder attended, uninvited but as Hitler's representative. The meeting became contentious with Joseph Goebbels, one of the Working Association leaders, demanding that Feder be ejected, shouting: "We don't want any stool pigeons!" However, a vote was taken and Feder was allowed to participate. The draft program was vigorously debated with Feder raising objections on various points. In the end, the Strasser draft was not approved. Shortly afterward, on 14 February, Hitler called a leadership meeting known as the Bamberg Conference where he forcefully opposed the positions advocated by the Working Association and insisted that the original program be retained intact. Strasser was made to retrieve all copies of the draft program that had been distributed. Hitler reasserted his authority as supreme Party leader and stamped out any potential threat from the Working Association, which faded into irrelevance and was formally dissolved later in the year. Feder briefly dominated the Nazi Party's official views on financial politics, but after he became chairman of the party's economic council in 1931, his anti capitalist views led to a great decline in financial support from Germany's major industrialists. Following pressure from Albert Vögler, Gustav Krupp, Friedrich Flick, Fritz Thyssen, Emil Kirdorf and especially Hjalmar Schacht, Hitler decided to move the party away from Feder's economic views. Schacht wrote in the 'Magic of Money' that "National Socialist agitiation under the leadership of Gottfried Feder" aimed to curtail "private banking" and "the entire currency system." He further explained that the goal of Feder and his pupils was to destroy their entire "banking and monetary economy" and concludes that he "had to try to steer Hitler away from these destruction conceptions." (p. 154) When Hitler became Reichskanzler in 1933, he appointed Feder as State Secretary at the Reich Ministry of Economics in July, an appointment that disappointed Feder, who had hoped for a much higher position.

Нацистік Германия

Федер "Kampf gegen die Hochfinanz" ("Жоғары қаржыға қарсы күрес", 1933) және антисемиттік "Die Juden" ("Жүделер", 1933) еңбектерін жариялауды жалғастырды. 1939 жылы ол "Жаңа қала" (Die Neue Stadt) атты еңбекті жазды. Бұл нацистік архитектураны пайдалану арқылы Garden City қаласын салу әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін. Ол мұнда тоғыз автономды бөлімге бөлінген және ауыл шаруашылығы аймақтарымен оралған 20 000 адамдық ауыл шаруашылығы қалаларын құруды ұсынды. Әрбір қала толық дербес және өзін-өзі қамтамасыз етуге тиіс болды, сондай-ақ күнделікті өмір мен қалалық ыңғайлылықтарға қатысты егжей-тегжейлі жоспарлар әзірленді. Басқа Garden City теориялықтарынан өзгеше, ол қалалық аймақтарды қазіргі құрылыс ортасын өзін-өзі қамтамасыз ететін аудандарға бөлу арқылы реформалауға болатынына сенді. Орташа өлшемді қаланы құрайтын, өзін-өзі қамтитын аудандарды құру идеясын Жапониядағы Узо Нишияма танымал етті. Бұл идея кейіннен жапондық жаңа қалалар салу дәуірінде қолданылды. Дегенмен, оның децентрализацияланған фабрикалар туралы концепциясы, нацистердің "қан мен топырақ" идеологиясына сәйкес болғанына қарамастан, генералдар мен Юнкерлер тарапынан қарсылыққа ұшырады. Генералдар бұл қайта қарулануға кедергі келтіреді деп ойлады, ал Юнкерлер бұл олардың иеліктерін халықаралық нарықта пайдалануына бөгет жасайды деп санады. 1934 жылдың 2 тамызында Хьяльмар Шахт экономика министрі лауазымына тағайындалғаннан кейін, оның алғашқы әрекеттерінің бірі Федерді мемлекеттік хатшы лауазымынан босату болды. Содан кейін Федер 1934 жылдың желтоқсанына дейін Рейхскомиссар ретінде қызмет етті. Ол сондай-ақ Ханс Франктің неміс құқығы академиясының мүшесі болды. Федер 1936 жылдың желтоқсанында Берлин Техникалық Жоғарғы мектебінде қоныс салу саясаты бойынша профессор болып тағайындалды және 1941 жылдың 24 қыркүйегінде Баварияның Мурнау қаласында қайтыс болғанға дейін сол қызметте болды.

Feder басылымдары

"Das Manifest zur Brechung der Zinsknechtschaft des Geldes" Kritische Rundschau (1919) (Ақшаның пайыздық тәуелділігін жозу манифесті, Сыншылдық шолу). "An Alle, Alle!" журналының 1-ші нөмірінде кеңейтілген жаңа басылым (1919). "Der Staatsbankrott die Rettung" "An Alle, Alle!" журналының 2-ші нөмірінде (1919) ("Мемлекеттік банкроттық – құтқару"). НСДАП бағдарламасы және оның идеологиялық негіздері. Die Wohnungsnot und die soziale Bau und Wirtschaftsbank als Retterin aus Wohnungselend, Wirtschaftskrise und Erwerbselend (Тұрғын үй тапшылығы және әлеуметтік құрылыс және экономикалық банк – тұрғын үй қиыншылығынан, экономикалық дағдарыстан және жұмыссыздықтан құтқарушы). Der Deutsche Staat auf nationaler und sozialer Grundlage (1923) (Ұлттық және әлеуметтік негіздегі Германия мемлекеті). Was will Adolf Hitler? (1931) (Адольф Гитлер не қалайды?). Kampf gegen die Hochfinanz (1933) (Жоғары қаржыға қарсы күрес). Die organische Volkswirtschaft (1934) (Органикалық экономика). [17] Der ständische Gedanke im Nationalsozialismus (Ұлттық социализмдегі таптық ой). Grundriß einer nationalsozialistischen Volkswirtschaftstheorie (Ұлттық социалистік экономикалық теорияның жоспары). Фердинанд Вернер, Эрнст Граф цу Ревентлоу және басқалармен бірге: Das neue Deutschland und die Judenfrage. Diskussionsbeitrag (Жаңа Германия және еврей мәселесі. Талқылау үлесі). Рудигер (К. Э. Круг), Лейпциг 1933 (түпнұсқа атауы: Der Jud ist schuld (Еврей кінәлі)). Die Juden (Еврейлер). НСДАП орталық баспасы, Фр. Ратер Нахф., Мюнхен 1933. Gewerkschaften, DAF und der Wert der Arbeit (Кәсіподақтар, DAF және еңбектің құны), 1934. Die neue Stadt. Versuch der Begründung einer neuen Stadtplanungskunst aus der sozialen Struktur der Bevölkerung (Жаңа қала. Халықтың әлеуметтік құрылымынан жаңа қала құрылысы өнерін құруға жасалған әрекет). Юлиус Спрингер баспасы, Берлин 1939.