Кіріспе
Белгілі бір этникалық топтың, сыныптың немесе әлеуметтік топтың ішінде үйлену – Эндогамия дегеніміз, белгілі бір әлеуметтік топтың, діни ағымның, кастаның немесе этникалық топтың ішінде жұптасудың мәдени практикасы. Бұл топтың немесе сенім жүйесінің сыртындағы адамдарды некеге немесе жақын жеке қарым-қатынастарға жарамсыз деп санауды білдіреді. Оның қарамағы – экзогамия, ол топтың сыртында үйленудің әлеуметтік нормасын сипаттайды. Эндогамия көптеген мәдениеттер мен этникалық топтарда кең таралған. Көптеген діни және этникалық діни топтар дәстүрлі түрде эндогамиялық болып келеді, бірақ кейде топтан тыс жұптасу, некелік дін өзгертуді талап етумен бірге жүреді. Бұл экзогамдық некеге мүмкіндік береді, себебі дінін ауыстырған адам, әйелінің немесе күйеуінің дінін қабылдау арқылы эндогамиялық топқа қабылданады. Эндогамия, қандастықтан өзгеше, салыстырмалы түрде жабық қауымда генетикалық аурулардың, «негізін қалаушы әсері» деп аталатын құбылыстың таралуына себеп болуы мүмкін.
Endogamy is the cultural practice of mating within a specific social group, religious denomination, caste, or ethnic group, rejecting any from outside of the group or belief structure as unsuitable for marriage or other close personal relationships. Its opposite, exogamy, describes the social norm of marriage outside of the group. Endogamy is common in many cultures and ethnic groups. Several religious and ethnic religious groups are traditionally more endogamous, although sometimes mating outside of the group occurs with the added dimension of requiring marital religious conversion. This permits an exogamous marriage, as the convert, by accepting the partner's religion, becomes accepted within the endogamous group. Endogamy, as distinct from consanguinity, may result in transmission of genetic disorders, the so called founder effect, within the relatively closed community.
Тіркелу
Эндогамия сектанттықты ынталандырып, өзін-өзі оқшаулаудың бір түрі болып табылады. Мысалы, бір қауым интеграцияға қарсы тұруы немесе айналағы халықпен толыққан тоғысудан бас тартуы мүмкін. Азшылықтар оны ұзақ мерзімде басқа да салты мен сенімдері бар қоғамдарда ерекше қауымдар ретінде этникалық тұтастығын сақтау үшін пайдалана алады. Эндогамияның оқшауланушылық тәжірибелері генетикалық аурулардың пайда болуына және халықтың үлесіне олардың әсер етуіне байланысты топтың құрып кетуіне әкелуі мүмкін. Дегенмен, бұл аурудың әсері жақын туысқандық байланыс жоқ болса немесе эндогамдық популяция тым кішкентай болмаса, көбінесе шамалы болады.
Әлеуметтік динамика
Папуа-Жаңа Гвинеядағы шағын Урапмин тайпасы қатаң ендогамияны сақтайды. Урапминдерде "танум миит" деп аталатын туыстық топтар жүйесі бар. Бұл топтар когнитивтік мұрагерлік принципі бойынша берілгендіктен, көптеген Урапминдер негізгі топтардың барлығына да жатады, бұл үлкен икемділікті қамтамасыз етеді және жеке адамдарды ажыратуды қиындатады. Географиялық оқшаулануының нәтижесінде Оңтүстік Атлантика мұхитындағы Тристан-да-Кунья аралының кішкентай қауымдастығы дерлік ендогамиялық қоғам болып табылады. Торонто университетінің зерттеулері көрсеткендей, аралда глаукома және астма сияқты ендогамиямен байланысты денсаулық мәселелері кездеседі.
Шежіресі
Эндогамдық некелер популяцияда туысқандық некелердің әртүрлі деңгейлерінің жиілігін арттырады және бірінші, екінші, үшінші туысқандардың балаларының пайда болу ықтималдығын жоғарылатады. Егер адамның белгілі ата-тегінде тарихи уақытта туысқандық неке болған жағдай, тұқым қуалаудың құлдырауы деп аталады. Бұл адамның аутосомалық ДНҚ сәйкестіктері арасында бірнеше байланысқа әкелуі мүмкін. Ол ең жақын туыстық байланыстан күтілетінге қарағанда ДНҚ сәйкестіктерінің күштірек болуын қамтамасыз етеді. Туысқандық некені қос туысқандықпен шатастыруға болмайды, себебі қос туысқандық тұқым қуалаудың құлдырауына себеп болмайды. Кейбір елдерде туыстық және туысқандық некелер заңмен шектеледі және бұл қандастық деп аталады. Белгілі бір аймақтағы эндогамияның ұзақ мерзімді үлгісі ұзақ жылдар бойы қайталанатын туысқандық некелердің қаупін арттырады, бұл инбридинг деп аталады. Бұл ДНҚ аутосомалық деректерінде қосымша шу тудыруы мүмкін, нәтижесінде сол аймақтағы тамырлары бар ДНҚ сәйкестіктерінің одан да жақын туысқандық байланыста екендігі туралы қате түйін қалыптасуы мүмкін.