Кіріспе
Марк Твеннің 1889 жылғы романы «Коннектикут янкисі король Артурдың сарайында» – американдық юморист және жазушы Марк Твеннің 1889 жылғы романы. Кітап алғашқыда «Король Артурдың сарайындағы янки» деп аталды. Кейбір ерте басылымдары «Король Артурдың ордасындағы янки» деп таралған. Романның басты кейіпкері – Коннектикут штатынан шыққан Хэнк Морган есімді инженер. Ол басына ауыр соққы алғаннан кейін, уақыт пен кеңістіктегі саяхат арқылы король Артурдың тұсындағы Англияға көшіп жетеді. Бастапқыда шатасулар мен Артурдың бір шабандозына түскеннен кейін, Хэнк өзінің өткенге келгенін түсінеді және білімін пайдаланып, өзін күшті сиқыршы деп көрсетуге тырысады. Ол Мерлиннің қарсыласы болады, ол көбінесе алаяқ екенін көрсетеді, және король Артурдың сенімін жеңіп алады. Хэнк адамдардың өмірін жақсарту үшін өткенді жаңғыртуға ұмтылады. Хэнк барондардың қара халыққа қатысты әрекеттерінен наразы болып, демократиялық реформалар енгізуге тырысады, бірақ Артурдың өлімін тоқтатуға күші жетпейді. Хэнк Англияны республика деп жариялайды, бірақ Католик шіркеуі оның күшінен қорқып, оған қарсы тыйым салады. Твен бұл кітапты өзінің рыцарлық туралы романтикалық көзқарастарының пародиі ретінде жазды, себебі ол түсінде өзін ерлікпен көзге түскен, бірақ қару-жарағының ауырлығынан қиындық көріп жүрген рыцарь ретінде көрген. Бұл феодализм мен монархияның сатирасы, сонымен қатар капитализмнің пайдакүнемдік идеалдары мен Өнеркәсіптік революцияның салдарына сын көзбен қарап, халықтық тапқырлық пен демократиялық құндылықтарды жоғары бағалайды. Твен Француз революциясын жоғары бағалап, Террор режимін монархиямен салыстырғанда мардымсыз проблема деп санайды. Бұл Твеннің және оның замандастарының Алтын ғасырдан әлеуметтік-экономикалық дискурстың прогрессивті дәуіріне өтуді көрсететін бірнеше еңбектерінің бірі. Ол көбінесе уақыт саяхаты жанрының бастапқы үлгісі ретінде аталады.
A Connecticut Yankee in King Arthur's Court is an 1889 novel by American humorist and writer Mark Twain. The book was originally titled A Yankee in King Arthur's Court. Some early editions are titled A Yankee at the Court of King Arthur. In the book, a Yankee engineer from Connecticut named Hank Morgan receives a severe blow to the head and is somehow transported in time and space to England during the reign of King Arthur. After some initial confusion and his capture by one of Arthur's knights, Hank realizes that he is actually in the past, and he uses his knowledge to make people believe that he is a powerful magician. He becomes a rival of Merlin, who appears to be little more than a fraud, and gains the trust of King Arthur. Hank attempts to modernize the past in order to make people's lives better. Hank is disgusted by how the Barons treat the commoners, and tries to implement democratic reforms, but in the end he is unable to prevent the death of Arthur. Hank declares England a republic, but the Catholic Church, growing fearful of his power, issues an interdict against him. Twain wrote the book as a burlesque of Romantic notions of chivalry after being inspired by a dream in which he was a knight himself, severely inconvenienced by the weight and cumbersome nature of his armor. It is a satire of feudalism and monarchy that also celebrates homespun ingenuity and democratic values while questioning the for profit ideals of capitalism and outcomes of the Industrial Revolution. Twain strongly praises the French Revolution, defending the Reign of Terror as a minor problem compared to the monarchy. It is among several works by Twain and his contemporaries that mark the transition from the Gilded Age to the Progressive Era of socioeconomic discourse. It is often cited as a formative example of the fledgling time travel genre.
Сюжет
Коннектикут штатының Шығыс Хартфорд қаласының 19 ғасырлық тұрғыны Хэнк Морган, басына соққы тигеннен кейін, түсініксіз жағдайда ерте ортағасырлық Англияға қайтарылғанын көреді және онда Артур патшамен танысады. Көптеген бөлімдер тікелей сэр Томас Малоридің "Le Morte d'Arthur" атты туындысынан алынған, бұл Артур аңыздарының соңғы ортағасырлық жинағы және Артур патша мен Камелот туралы мифтердің негізгі көздерінің бірі болып табылады. Романның баяндаушысы – 19 ғасырлық адам (көрінетін Марк Твеннің өзі), ол заманауи әлемде Хэнк Морганмен кездесіп, екеуі де кездесетін мұражайда Хэнктың кітабын оқуға кіріседі. Кейін оқиғадағы кейіпкерлер оқиғаның бір бөлігін Малоридің түпнұсқа тілінде қайтадан баяндайды. Ортағасырлық жалғыз өмір сүрушілер туралы тарау Уильям Эдвард Хартпол Леккидің еңбектерінен де материалдар алынған.
"Жат жерлік" туралы түсінік
Оқиға Уорвик қамалында бірінші тұлғадан басталады, онда бір ер адам өзінің есіне "қызығушылық танытқан бейтаныс" айтқан әңгімені еске түсіреді, ол қарапайым тілі мен ежелгі қару-жарақтарды жақсы білуі арқасында рыцарь бейнесінде көрінеді. Камелотқа қатысты сер Ланселот туралы қысқаша әңгімеден және үшінші тұлғадағы екі алыпты өлтірудегі рөлінен кейін, тікелей "Le Morte d'Arthur" еңбегінен алынған, Хэнк Морган кіріп, одан әңгімесін толық айтуға көндіріледі. Хэнк 2000 жұмысшысы бар қару-жарақ өндірісіндегі шеберлігімен байланысты басқарушы болып тағайындалған. Басқарушыларымен келіспеушілік кезінде "Геркулес" есімді адам оны темір бұрышпен ұрып, бас жарақатын алады. Хэнк бір емен астында оянады, ол қалай келгенін түсінбейді. Хэнк көп ұзамай сер Кей атты рыцарьмен кездеседі. Кей оны жекпе-жекке шақырады, бірақ қарусыз және қорғаныссыз Хэнк жеңіліске ұшырайды, тіпті ағашқа қашып құтылады. Кей Хэнкты тұтқындап, Камелот қамалына алып келеді. 6 ғасырға саяхаттағанын түсінген Хэнк, жер бетіндегі ең ақылды адам өзі екенін сезінеді және білімімен жақын арада бәрін өз бақылауына алатынына көз жеткізеді. Хэнк Артур патшаның сарайында ерекше сыртқы түрі мен киімі үшін қысымға ұшырайды және оны, әсіресе сиқыршы Мерлин, 21 маусымда өртте жақпа жазасына кеседі. Сәтімен, бұл күн 528 жылы болған тарихи күн тұтылуымен сәйкес келеді, ал Хэнк осы туралы бұрынғы өмірінде білген. Түрмеде ол "Кларенс" (шынайы аты - Амиас ле Пуле) деп суға батырып, егер өлім жазасын орындаса, күннің нұрын жоятынын патшаға жеткізеді. Хэнк 20 маусым деп ойлайды, бірақ шындығында ол 21 маусымда, күн тұтылуы 12:03-те болатын күні, бұл қауіпті әрекетке барады. Патша оны өртеуге шешім қабылдағанда, күн тұтылуы Хэнкты дағдарысқа түсіреді. Бірақ ол халықты тез арада өзінің кінәлі екеніне көндіреді. Ол патшамен келісімге келіп, босатылып, мемлекеттегі ең қуатты адамнан кейінгі орынға ие болады. (Твейн осы оқиғаның бұл бөлігін Кристофер Колумбтың ай тұтылуы туралы алдын ала білгендігін пайдаланған тарихи оқиғадан алған болуы мүмкін.) Хэнк патшаның бас министрі болып тағайындалады және барлығы оған үлкен қорқынышпен және құрметпен қарайды. Ол өзінің табысының жалғыз көзі мемлекеттің жалпы ұлттық өнімінің өсуінен, Артурдың бас министрі ретіндегі еңбегінен алынатынын жариялайды.
Қамқорлық
Ханк ортағасырлық әдет-ғұрыптар мен ырымдарды зерттейді. Оның жоғары білімі арқасында, ол өзін сорқыгерлер деп таныстыратындар мен кереметтер жасайтын шіркеу шенеуніктерін жеңе алады. Бір күні, күн тұтылудан кейін, адамдар жинала бастады, Ханк тағы бір керемет жасасын деп үміттенеді. Мерлин, Ханк патшаның басты кеңесшісі және мемлекеттің ең қуатты сорқыгері ретінде оның орнын басып алғанына қызғанып, Ханк жалған деген қаңқу шашады. Ханк құпия түрде оқ-дәрі және молниядан қорғау құрылғысын жасайды, Мерлиннің мұнарасына жарылғыш заттарды орналастырады, мұнараның үстіне молниядан қорғау құрылғысын қойып, одан жарылғыш заттарға сым тартып қояды. Содан кейін ол (дауыл жиі болатын кезде) аспаннан от шақырып, Мерлиннің мұнарасын жоятынын жариялайды, Мерлинге оны тоқтату үшін өзінің сорқыгерлік күшін пайдалануға шақырады. Молния құрылғыға тиеді, жарылғыш заттарды жарып, мұнараны қиратып, Мерлиннің беделін одан әрі төмендетеді. Ханк Морган өзінің билігі мен білімін пайдаланып, билеуші топтың қалған бөлігінен жасырын түрде елді өнеркәсіптендіруге кіріседі. Оның көмекшісі – Кларенс, ол сарайда кездесетін жас бала, оны тәрбиелеп, біртіндеп көптеген құпияларын ашады және соңында оған қатты сенеді. Ханк қазіргі заманғы идеялар мен ағылшын тілін үйрететін құпия мектептер ашады, осылайша жаңа буынды ортағасырлық ұғымдардан алып тастайды және құпия зауыттар салады, онда заманауи құралдар мен қару-жарақ шығарылады. Ол өз зауыттарына және мектептеріне кіруге рұқсат беретін адамдарды мұқият таңдайды. Ханк жаңа жағдайға бейімделген сайын ортағасырлық турнирлерге қатыса бастайды. Бір түсініксіздік салдарынан сэр Саграмор оны өлімге дейін жекпе-жекке шақырады. Жеңіс Саграмор қасиетті Граальды іздеуден оралғанда өтеді. Ханк келіседі және келесі бірнеше жылды абыройының артында 19 ғасырдың инфрақұрылымын салумен өткізеді. Содан кейін ол Ханк "Сэнди" деп лақап атпен танысқан Демоизель Алисанде а ла Картелоза есімді саяхатшы қызбен бірге оның патшалық "қамқорларын" құтқару үшін тұтқынға алынған огрелерден құтқаруға шығады. Жолда Ханк Морган ле Феймен кездеседі. "Принцессалар", "огрелер" және "қамалдар" шын мәнінде шаруалардың иелігіндегі шошқалар екені анықталады, бірақ Сэнди үшін олар әлі де патшалар сияқты көрінеді. Ханк шошқаларды шаруалардан сатып алады, содан кейін екеуі кетеді. Камелотқа қайтып бара жатқанда олар қасиетті аңғарға бет алған қажылар тобын кездестіреді. Алайда, сол жақтан келген қажылар тобы аңғардағы әйгілі бұлақтың құрғап қалғанын хабарлайды. Аңыз бойынша, бұлақ бұрын монастырдың монахтары одан ванна салғанда құрғап қалған. Ванна жойылғаннан кейін су дереу қайта ағып кеткен, бірақ бұл жолы себебі белгісіз тоқтады. Ханк бұлақты қалпына келтіруге шақырылады, бірақ Мерлин де оны қалпына келтіруге тырысып жатыр. Мерлин сәтсіз аяқтағаннан кейін, ол бұлақтың бір дженнитпен ластанғанын және ол енді ағып кетпейтінін мәлімдейді. Ханк Камелоттан көмекшілерді шақырады, олар арнайы эффекттер үшін сорғы мен фейерверктерді әкеледі. Олар бұлақты жөндеп, Ханк дженнитті "қуып шығарады". Бұлақ қалпына келтірілгеннен кейін, Ханк әлемдегі кез келген адамның не істеп жатқанын біле аламын деп мәлімдейтін тағы бір сиқыршының беделін жояды, соның ішінде Артур патша да. Алайда Ханк телефон арқылы патшаның "жалған пайғамбар" айтқандай "аң ауынан демалып" емес, қалпына келтірілген бұлақты көруге бара жатқанын біледі. Ханк патшаның аңғарға келетінін дұрыс айтады. Ханк кедейлер арасында шаруа кейпіне кіріп, олардың шын мәнінде қалай өмір сүріп жатқанын білу үшін саяхаттауды жоспарлайды. Патша Артур оған қосылады, бірақ шаруа сияқты әрекет ету оған өте қиын. Артур өзінің поддандыларының өмір деңгейін көріп, көңілі түседі. Екеуі Артурдың аймағындағы шағын феодтағы ауыл тұрғындарымен кездеседі, онда Артур ауыл шаруашылығы туралы бірнеше таңғажайып және қате пікірлер айтқан кезде, оны ақылдан адасқан адам деп есептейді. Ханк ауыл тұрғындарына жалақының қарапайым құндылық теориясын үйретуге тырысады, бірақ олар оны қабылдамайды, ал Ханк дауды жеңуге тырысқанда олардың біреуі жұмысшыға артық төлегенін, бұл үлкен қылмыс екенін байқамай мойындайды. Содан кейін көрермендер Ханк пен Артурды қуалайтын ұсақ-қырғынға ұшырайды. Олар бір ақсүйектің шақыруымен қауіптен құтылады, бірақ ол оларды құл қылып, Лондонға алып баратын басқа бір қатыгез құлшыға сатады. Ханк Лондоннан металл бөлшегін ұрлап, одан қарапайым құлып ашатын құрал жасайды. Алайда, патшаны босатуға үлкермес бұрын, қараңғыда бір адам олардың бөлмесіне кіреді. Оны құлшыға шатастырып, Ханк онымен төбелес бастайды. Екеуі де тұтқынға алынады. Ханк өзін ақтауға тырысады, бірақ ол болмағанда, нағыз құлшыға Ханктің қашуын анықтайды. Ханк ең құнды құл болғандықтан, оны ертең сатуға тиіс еді. Ол ашуға беріліп, өзге құлдарын ұра бастайды, олар қарсы тұрып, оны өлтіреді. Ханк табылғанша барлық құлдар, соның ішінде патша да дарға асылады. Ханк тұтқынға алынады, бірақ оны және Артурды Ланселот басқаратын велосипедпен келген рыцарьлар тобы құтқарады. Содан кейін патша құлдыққа қарсы қатты ашуланып, бостандыққа шыққанда оны жоюға ант етеді, бұл Ханкқа қуаныш сыйлайды. Саграмор іздеуден оралып, Ханкпен жекпе-жекке шығады, ол оны және жеті басқа рыцарьды, соның ішінде Галахадты және Ланселотты лассо көмегімен жеңеді. Мерлин Ханктің лассосын ұрлағанда, Саграмор оны қайтадан шақырады. Бұл жолы Ханк оны револьвермен өлтіреді. Ол Британия рыцарьларын бірге шабуылға шақырады, олар да шабуылдайды. Ол револьверлерімен тоғыз рыцарьды өлтіргеннен кейін, қалғандары бұзылып қашады. Ертесі күні Ханк елге 19 ғасырдың инфрақұрылымын көрсетеді.
Тыйым салу
Үш жылдан кейін Хэнк Сэндиге үйленді, және олардың бір баласы бар. Баласы ауыр сырқатқа шалдыққанда, Хэнктың дәрігерлері оған отбасын баласы жазылғанша шетелге алып кетуге кеңес береді. Шындығында, бұл Католик шіркеуінің Хэнкты елден шығару үшін жасаған хитролығы. Хэнк болмаған апталарда Артур Гвиневренің Ланселотпен опасыздық жасағанын біледі. Бұл Ланселот пен Артур арасында соғысқа себеп болады, нәтижесінде Артур сэр Мордредтің қолынан қаза табады. Шіркеу содан кейін жерге тыйым салады, бұл халықты Хэнкқа қарсы бүлік көтеруге итермелейді. Хэнк бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді және Ұлыбританияға оралады. Кларенс оған соғыс туралы хабарлайды. Уақыт өте келе, Кларенс 52 жас курсантты жинап, бүкіл Ұлыбританияға қарсы күресуге дайындайды. Хэнктың жасағы Мерлиннің үңгірінде миналар, электр сымдары және Гатлинг мылтықтарымен бекінеді. Шіркеу оларға қарсы 30 000 атты әскер жібереді, бірақ олар курсанттар тарапынан талқандалады. Дегенмен, Хэнктың адамдары енді үңгірде өліктердің қабырғасымен қоршалып, мыңдаған мәйіттен пайда болған улағыш ауамен уланады. Хэнк жараланғандарға көмектесуге тырысады, бірақ ол көмектесуге тырысқан алғашқы жараланған адам, сэр Мелиаграунс, оны пышақтап жаралайды. Ол ауыр жарақат алмайды, бірақ төсекке жатып қалады. Ауру басталады. Бір түні Кларенс Мерлиннің Хэнкке сиқыр жасап, оның 1300 жыл ұйықтайтынын айтқанын көреді. Мерлин еңкейіп, деміксіз күлкіге батып, ақырында электр сымына тиіп, тоқ соғып өледі. Кларенс пен қалғандары үңгірде аурудан көз жұмады. Мың жылдан астам уақыт өткен соң, баяндаушы қолжазбаны аяқтап, Хэнкты өлім төсегінде Сэнди туралы армандап жатқанын көреді. Ол соңғы "әсер" жасауға тырысады, бірақ оны аяқтамай көз жұмады.
Жаратылыс, композиция және қазіргі сын-тегесі
Твеннің Морт-д'Артурмен алғашқы кездесуі 1880 жылы болды, оның үйінде біреу Сидни Ланьердің "Балалар үшін король Артур" атты қысқартылған басылымын сатып алғанда. Ол осы балалар нұсқасын оқыды ма, жоқ па, белгісіз. Дегенмен, ол 1884 жылдың қараша айында жақын досы Джордж Вашингтон Кейбл ұсынғаннан кейін түпнұсқа нұсқаны оқыды. 1884-1885 жылдардың қысында екеуі "Даналықтың егіздері" атымен лекциялық турда саяхаттап жүргенде, Кейбл Рочестердегі (Нью-Йорк штаты) кітап дүкенінің алдыңғы үстелінде Морт-д'Артурды байқады. Кейбл кітапқа көрсетіп: "Оны басынан аяғына дейін оқығанша тастамайсыз", - деді. Твен осы кітапты сатып алып, келесі лекциясына дейін пойызбен бара жатып, көбінесе бір отырыста оқып шықты. Өзінің кітабының үлкен жетістігінен кейін Твен шабыттанғаны үшін Кейблге алғыс айтып, оны "Менің кітабымның әкесі" деп атады. Кітаптың көп бөлігі Твеннің Нью-Йорк штатындағы Эльмирадағы жазғы үйінде жазылды және Коннектикут штатының Хартфорд қаласында аяқталды. Ол алғаш рет 1889 жылдың желтоқсанында Англияда Chatto & Windus басылымымен "Король Артурдың сарайындағы янки" деген атпен жарық көрді. Жазушы және сыншы Уильям Дин Хауэллс оны Твеннің ең жақсы туындысы және "демократияның көрнекті үлгісі" деп атады. Бұл туынды Ұлыбританияда наразылық тудырды, себебі ол "[олардың] мұралық және аристократиялық институттарына тікелей шабуыл" ретінде қарастырылды. Мысалы, кітапта ортағасырлық адамдардың өте сенімсіз екендігі көрсетілген, мысалы, Мерлин "көрінбейтін жамылғы" жасайды, оның сөзіне сәйкес, оны киген адамды жаулары байқамайды, бірақ достары оны көре алады. Сэр Саграмор рыцары оны Хэнкпен күресу үшін киеді, ол Саграморды көре алмаймын деп сылтау айтады. Хэнк Морганның пікірлері ортағасырлық дәуірдегі католик шіркеуіне де қатысты сын айтады; шіркеу янкилер үшін ғылымды басаңдатып, шаруаларды мойынсұнуға үйрететін қанаушылық институт ретінде қарастырылады. Кітапта сонымен қатар ырым-жымның қаупі мен құлдықтың қорқыныштылығы туралы көптеген суреттер мен айыптаулар бар. Кітап Твеннің Георгизм экономикасы мен әлеуметтік теорияға деген қызығушылығының артып бара жатқанын көрсетеді. Бұл Георгизм белсендісі Дэниел Картер Бердтің түсіндіруші суреттерінен ерекше көрінеді. Твен әр суретті мақұлдады, ал "Марк Твен энциклопедиясының" редакторлары суреттерді туындының маңызды бөлігі деп есептеді. Джордж Оруэлл кітапты жақтырмады: "[Твейн] уақытын король Артурдың сарайындағы Коннектикут янкиі сияқты әдемі емес нәрселерге ысырап етті, бұл американдық өмірдегі ең жаман және ең қарапайым нәрселердің барлығын әдейі мақтайды" (яғни Хэнк Морган алтыншы ғасырдағы Британияға енгізген әртүрлі американдық өнертабыстар мен институттар және олардың қадір-қасиеті мен артықшылығы өздігінен түсініледі). Кітапты Твен үшін маңызды кезеңдік туынды ретінде қарастыруға болады, себебі ертеректегі, көңілді бөлімдер оның "Калаверас округіне арналған атақты секіруші бақа" сияқты әңгімелеріндегі шекаралық юморды еске түсіреді, ал апокалиптикалық соңғы тараулардағы адам мінез-құлқының бұзылуы Твеннің "Сұмдықты бейтаныс" және "Жерден хаттар" сияқты кейінгі туындыларына ұқсас. Джордж Харди былай деп атап өтті: "'Коннектикут янкиінің' соңғы көріністерінде үлкен ат әскері сым мен пулеметпен қорғалған позицияға шабуыл жасауға тырысып, қырғынға ұшырайды, ешқайсысы өз мақсатына жетпейді. Шабуылдаушылардың ортағасырлық рыцарлар екенін көрсететін фантастикалық анекдотты алып тастасаңыз, сіз бірінші дүниежүзілік соғыстың типтік шайқасының қорқынышты түрде дәл болжамын көресіз. 1914 жылғы қазіргі заманғы жауынгерлердің штығы Твеннің рыцарларынан артық жеңіске жете алмас еді". Кітаптың көбінесе назардан тыс қалған бір аспектісі - Хэнк отбасына, әйелі Сэнди мен сәбиі Hello Central-ға деген эмоционалдық сезімі. Твеннің ұлы Лэнгдон 19 айлық шағында дифтериядан қайтыс болды, бұл Hello Central-дың мембраналық круппасында көрініс тапқан. Твен өзінің үш қызының екеуінен де көп өмір сүрді, бірақ екеуі де "Янки" аяқталғаннан кейін қайтыс болды. Кітаптың соңғы тарауларында Хэнк махаббат туралы көп айтады, оның соңғы делириясында "Менің және сіздің арамызда он үш ғасырлық алқап бар!" өлімнен де жаман. Твеннің кітабы уақыт саяхаты әдебиетінде қолданылатын негізгі әдеби құралдың бірі болып табылады: қазіргі адам кенеттен өткенге, саяхатшының бақылауынан тыс күшпен лақтырылады, ол жерде қайтарылмай қалады және оны жақсы пайдалануы керек - әдетте, өткен қоғамға қазіргі заманғы өнертабыстар мен институттарды енгізуге тырысу арқылы. Л. Спраг де Камптың "Қараңғылық түспесін" және Пул Андерсонның "Ерте келген адам" сияқты классикалық ғылыми фантастика туындылары Твен белгілеген осы үлгіні ұстанады. Бұл уақыт саяхаты әдебиетінің түрі Уэллс туындыларының негізгі үлгісінен, онда басты кейіпкер уақыт машинасына ие және уақытта еркін саяхаттауға қабілетті, ерекшеленеді. Бұл әдеби құрал қазіргі заманғы ғылыми фантастикада, мысалы, Майкл Крайтонның "Уақыт сызығы" және жапондық Исекай сияқты "Басқа әлемдегі Сайто қол өнері" сияқты танымал американдық уақыт саяхаты туралы әңгімелерде қолданылуда.
Өзгерістер мен сілтемелер
20-шы ғасырдың басынан бері бұл әйгілі әңгіме сахнада, толық метражды фильмдерде және мультфильмдерде көптеген рет бейімделді. Ең алғашқы фильмдік нұсқасы 1921 жылғы Fox компаниясының үнсіз фильмі болды. 1927 жылы роман Ричард Роджерс пен Лоренц Харттың "Коннектикут янкисі" мюзикліне өңделді. 1931 жылғы фильмде Уилл Роджерс басты рөлді ойнады. Бұл оқиға Карл Свенсонның қатысуымен 1947 жылдың 5 қазанында Ford Theatre радиосында бір сағаттық радиоспектакль ретінде қойылды. 1949 жылы шыққан музыкалық фильмде Бинг Кросби мен Ронда Флеминг түсті, музыкасын Джимми Ван Гейзен мен Виктор Янг жазды. 1960 жылы Теннесси Эрни Форд теледидарлық бейімделуде ойнады. 1970 жылы кітап Зоран Янжич режиссерлік еткен 74 минуттық анимациялық телеарнайыға бейімделді, ал Орсон Бин титулдық кейіпкердің дауысын сомдады. 1978 жылы "Бір кездері классик" эпизоды "Коннектикут янкисі король Артурдың сарайында" эпизодының бейімделуі болды, онда Пол Радд пен Това Фельдшух, Ричард Басехард Артур және Роско Ли Браун Мерлин рөлінде ойнады. Бұл эпизод 1987 жылы MasterVision компаниясы VHS және лазерлік дискілерде "Mark Twain's A Connecticut Yankee" деген тақырыппен шығарылды, кейіннен "The Amazing Mr. Blunden" DVD-сімен бірге екі фильм болып жарық көрді. Бюджеттік East West DVD лейблімен шығарылған, ұсынылған бөлшек сауда бағасы 1 доллар болатын DVD нұсқасында серияның кіріспесі мен Билл Биксбидің кіріспесі жоқ. Сондай-ақ 1979 жылы Disney-дің "Бейтаныс ұшқыш Oddball" фильмі жарық көрді, ол "Король Артурдың сарайындағы ғарышкер" деп те аталады. "Трансформерлер" телесериалының екінші маусымындағы "Король Артурдың сарайындағы Десептикон шабуылшысы" эпизодында автоботтар мен десептикон тобы орта ғасырларға жіберілді. 1988 жылы "Король Артурдың сарайындағы янкидің жаңа оқиғалары" атты советтік нұсқасы жарық көрді. Жақында ол 1989 жылы Пол Зинделдің Кешиа Найт Пуллиам мен Рене Аубержонуаның қатысуымен түсірілген телефильмге бейімделді. 1987 жылы Disney тіпті оқиғаға "DuckTales" ("Sir Gyro de Gearloose") сериалдың бірінші маусымындағы эпизодта құрмет көрсетті, онда Gyro уақыт машинасы жасап, қазіргі заманнан король Артурдың уақытына қашып кетеді, Хьюи, Дьюи және Луиді бірге саяхатқа шығарады. Ол сондай-ақ көптеген вариациялар мен пародиаларға шабыт берді, мысалы 1979 жылғы Багс Баннидің арнайы "Король Артурдың сарайындағы Коннектикут қояны". "Бір күндік рыцарь" - 1946 жылы Диснейдің Goofy басты рөлді ойнаған қысқаметражды фильмі, романнан шабыт алған. 1995 жылы Walt Disney Studios кітапты "A Kid in King Arthur's Court" көркем фильміне бейімдеді. Сондай-ақ 1995 жылы Филипп Росс Майкл Йорк Мерлин рөлінде ойнаған "Король Артурдың сарайындағы жас Коннектикут янкисі" фильмінде көшкен мектеп оқушысының рөлін ойнады. 1992 жылы шыққан "Король Артур және әділдік рыцарлары" мультфильм сериясы да романнан шабыт алған деп есептеуге болады. Терри Пратчеттің 1995 жылғы "Бір кезде және болашақта" атты әңгімесі уақыт саяхатшысы Мервин туралы ұқсас әңгіме айтады, ол Артурға дейінгі "Авалон" -да қалады, ол өзін "Коннектикут янкисі" деп атайды. 1998 жылы Disney Вупи Голдбергпен "Камелоттағы рыцарь" фильмінде тағы бір бейімделуді жасады. 1990 жылдары шығарылған бірнеше тәуелсіз фильмдер романнан шабыт алды, мысалы "Army of Darkness" (1992) және "Trancers" сериясының төртінші және бесінші фильмдері. 2001 жылғы "Қара рыцарь" фильмі де қазіргі заманғы американдықты ортағасырлық Англияға (бірақ король Артурдың заманында емес, 1328 жылы) тасымалдайды, сонымен қатар уақыт саяхатшысының сюжетіне нәсілдік элемент қосады. Карл Саганның "Контакт" романында басты кейіпкер Элеонора Арроуэй Коннектикут штатындағы янкиді король Артурдың сарайында оқып жатыр, әсіресе Ханк алғаш рет Камелотқа жақындаған сахнада, ол әкесі қайтыс болғанын білгенде. "Бриджпорт?" дедім мен. "Камелот", - деді ол" цитаты кітапта кейінірек қолданылады, ал әңгіме технологиялық және этикалық жетістіктің әртүрлі деңгейіндегі өркениеттер арасындағы байланыс үшін метафора ретінде қолданылады. "Янки" кеңестік ғалымдардың, ағайынды Стругацкийлердің және олардың екі кітабына үлкен әсер етті. "Жұма күніне басталатын дүйсенбі" атты әзіл-сықақ шығармасында Мерлин кейіпкері толықтай Марк Твеннің кітабынан алынған, ол оған жиі сілтеме жасайды. "Hard to Be a God" - бұл, негізінен, "Янки" фильмінің қайта түсірілімі, ол "әлеуметтік еместерді өркендету" деген моральдық және этикалық сұрақтарға назар аударады. Оның аяқталуы "Янки" секілді: екі басты кейіпкер де олар өркениеттеуге тырысқан адамдардың өліктерінің салмағы астында құлады. "Once Upon a Time" телесериалының бесінші маусымында Хэнк Морган кейіпкері бар. Ол "Dreamcatcher" эпизодында Sir Morgan ретінде таныстырылады, ол өгей қызы Violet бар тоқсан жасар адам, ол сиқырлы әлемдегі Камелотта тұрады. Violet басты кейіпкер Генри Миллс үшін махаббат мүддесіне айналады. Морган экранда қайтадан пайда болмайды, бірақ кейінгі эпизодтарда оның есімі жиі айтылады. Ол және Violet, сондай-ақ басқа Камелот тұрғындары "нағыз" әлемдегі Storybrooke қаласына көшіріледі. Артурдың сарайының көп бөлігі Камелотқа оралғаннан кейін Violet Генриге олардың әкесі Коннектикуттан екенін айтады. "Henry and Violet" атты қосымша роман Твеннің романымен сәйкес келетін басқа да егжей-тегжейлі мәліметтерді растайды, мысалы Хэнк 1889 жылы Коннектикуттан кеткен. Джеймс А. Оуэннің "Chronicles of the Imaginarium Geographica" сериясында Хэнк бірнеше кітапта уақыт саяхатшысы "Messenger" ретінде, Марк Твеннің шақыруымен жұмыс істейді. Хэнк уақыт пен кеңістікте еркін саяхаттауға қабілетті, бірақ ол уақыт ағынында қалып қоятын сиқырлы сағатқа ие. (Sandy және Hello Central серияда есімдері аталмайды.) "MacGyver" телесериалында ("Good Knight MacGyver", 7 маусым, 7 және 8 эпизодтар, 1991) заманауи инженердің король Артурдың сарайына тасымалдануы туралы екі бөлімді бейімделу бар, онда ол өзінің "сиқырымен" (ғылыммен) Мерлинге көмектеседі және корольді қауіпті қастандықтан құтқарады. Алты маусымнан кейін, екінші бөлім - MacGyver-дің атын бірінші рет ашатын жалғыз эпизод.