Кіріспе
Діни юрисдикция аймағы
Рим епископтығы (Апостолдық орындық) – Исаның бір немесе бірнеше елшілеріне немесе олардың жақын серіктестеріне негізделген епископтық орындық. Католик дінінде "Апостолдық орындық" деген тіркес үлкен әріппен жазылғанда, Рим епископтығын білдіреді. Тертуллиан (шамамен 155 – 240 жж.) апостолдық орындықтардың мысалдарын келтіреді: ол келесі шіркеулерді "апостолдардың тақтары әлі де өз орнында ерекше көзге түседі, олардың нақты жазбалары оқылады, әрқайсысының даусы мен бейнесін көрсетеді" деп сипаттайды: Коринф, Филипп, Ефес және Рим. Тертуллианның сөзіне қарағанда, осы шіркеулерден "барлық басқа шіркеулер бірінен соң бірі сенімнің дәстүрін және доктринаның тұқымын алды, күн сайын оларды қабылдап, шіркеуге айналды. Шындығында, олардың апостол шіркеулерінің ұрпақтары ретінде санауларына осы ғана мүмкіндік береді".
the episcopal see of Rome, sometimes called the Apostolic See
An apostolic see is an episcopal see whose foundation is attributed to one or more of the apostles of Jesus or to one of their close associates. In Catholicism, the phrase "The Apostolic See" when capitalized refers specifically to the See of Rome. Tertullian (c. 155 − c. 240) gives examples of apostolic sees: he describes as churches "in which the very thrones of the apostles are still pre eminent in their places, in which their own authentic writings are read, uttering the voice and representing the face of each of them severally" the following churches: Corinth, Philippi, Ephesus, and Rome. Tertullian says that from these "all the other churches, one after another, derived the tradition of the faith, and the seeds of doctrine, and are every day deriving them, that they may become churches. Indeed, it is on this account only that they will be able to deem themselves apostolic, as being the offspring of apostolic churches".
Алғашқы апологеттер дін ілімдерін қорғауға қатысты келтірген
Тертуллианның өзі және одан сәл ертеректе өмір сүрген Ириней (шамамен 130 – 200 жылдар аралығы) елшілер тікелей құрған шіркеулердің епископтарының із келіп-із қууы туралы айтады және оны нақты христиан ілімінің көзі ретінде көрсетеді. Иринейдің пікірінше, нағыз христиан ілімін білу үшін ең көне шіркеулердің бірінен, немесе кем дегенде біреуінен – әсіресе Рим шіркеуінен – білім алу жеткілікті: «Егер елшілер жасырын білімдерді білген болса және оларды қалғандарынан бөлек, тек ‘жетілгендерге’ ғана сырлы түрде жеткізуге әдеттенсе, онда олар оларды әсіресе өздері шіркеулерді тапсырған адамдарға жеткізер еді. [ ] Егер біздің арамызда маңызды мәселе туындаса, онда елшілермен үнемі байланыста болған ең көне шіркеулерге жүгініп, қазіргі мәселе бойынша анық және түсінікті жауапты олардан алуға тиіспіз бе?» Тертуллианның аргументтері де ұқсас: елшілерден олар құрған шіркеулер ілімді алды, ал олар осы ілімді тікелей Мәсіхтен алған. Кез келген адасқандық жаңадан пайда болған және ерекшеленгендіктен, бұрыс болады.
Құзыретті органнан ерекшеленетін
Епископтық орынның басқаларына қатысты юрисдикциялық билігі міндетті түрде осы орынның апостолдық тегімен байланысты емес. Сондықтан, 325 жылғы Никея соборының төртінші каноны әрбір Рим провинциясының астанасының епископына («метрополит епископы») провинция епископтары арасында билік орнату құқығын берді, бұл епископтық орынның негізін қалаушы тұлғаға сілтеме жасамай жасалды. Осы собордың алтыншы каноны Рим мен Александрияның дәстүрлі түрде иеленген, бір императорлық провинциядан тысқары кең ауқымды билігін, сондай-ақ Антиохия және басқа провинциялардағы шіркеулердің артықшылықтарын мойындады. Иерусалимнің қираған жеріне салынған Рим қаласы – Аэлия туралы собордың жетінші канонында былай делінген: «Дәстүр мен ежелгі ғұрып бойынша Аэлия епископы құрметке лайық болғандықтан, ол, астананың лайықты мәртебесін сақтап, құрмет тұру орнынан кейінгі орынға ие болсын». Бұл мегаполис әдетте Кесария Маритима деп есептеледі, бірақ 19 ғасырдың соңында Филипп Шафф басқа да пікірлерді айтқан. Константинополь кафедрасы апостолдық тегіне байланысты емес, Рим империясының астанасы ретіндегі саяси маңыздылығы арқасында юрисдикциялық тұрғыдан жоғары деңгейге көтерілді. Константинопольдің бірінші соборы (381 ж.), ол кезде жарты ғасырдан бері саяси астана болып келген жерде, күмәнді заңдылығы бар канонда былай деді: «Константинополь епископы Рим епископынан кейін құрмет тұру мәртебесіне ие болады, себебі Константинополь – Жаңа Рим». Кейіннен ол Пентархия теориясындағы билік орындары арасында екінші орынға ие болды: «Император Юстиниан I (527–565) заңнамасында, әсіресе оның Novella 131-інде қалыптасқан бұл теория, Трулло соборында (692 ж.) ресми түрде шіркеулік санкция алды, онда бес кафедра – Рим, Константинополь, Александрия, Антиохия және Иерусалим деп белгіленді». Басқа пентархиялық кафедра – Александрия кафедрасының негізін қалаушы және апостол Петірдің жақын серігі саналатын Әулие Марк Жаңа өсиетте апостол деп аталмайды.
Рим - елшілердің елшілік ордасы
431 жылы Эфес соборында, үшінші экуменикалық кеңесте "Біздің ең қасиетті және жарылқанған папамыз Келестин, Апостолдық Төрелік епископы" деген тіркес қолданылғаннан бері, "Апостолдық Төрелік" деген сөз тіркесі жекеше түрде және үлкен әріппен жазылып, Папаның апостол Петрдің мұрагері ретіндегі мәртебесіне сілтеме жасайтын Рим Төрелігін білдіреді. Католик канондық құқығында бұл термин Рим Куриясының түрлі бөлімдеріне де қолданылады. Канондық құқық кодексінде былай делінген: "Осы Кодексте «Апостолдық Төрелік» немесе «Киелі Төрелік» терминдері тек Рим Папасын ғана емес, сондай-ақ, нәрсенің мәнінен немесе контекстен өзгеше айқын болмаса, Мемлекеттік хатшылықты, Шіркеудің қоғамдық істері жөніндегі кеңесін және Рим Куриясының басқа да институттарын білдіреді." Аталған органдар Рим Төрелігінің атынан сөйлеп отырады деп саналады.