Кіріспе
Гүлді өсімдік түрі Devil's club немесе Devil's walking stick (Oplopanax horridus, Araliaceae; syn. Echinopanax horridus, Fatsia horrida) – Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жаңбырлы ормандарға тән, сондай-ақ Супериор көлінің аралдарында да кездесетін ірі бұта. Ол үлкен, пальма тәрізді жапырақтарымен және тікенді, ағаш тәрізді тік сабақтарымен ерекшеленеді. Бұл өсімдікті Аляска женьшені деп те атайды, бірақ ол нағыз женьшен емес.
Devil's club or Devil's walking stick (Oplopanax horridus, Araliaceae; syn. Echinopanax horridus, Fatsia horrida) is a large understory shrub native to the rainforests of the Pacific Northwest, but also disjunct on islands in Lake Superior. It is noted for its large palmate leaves and erect, woody stems covered in noxious and irritating spines. It is also known as Alaskan ginseng and similar names, although it is not a true ginseng.
Сипаттама
Ібіліс клубы әдетте биікке дейін өседі. Жаңбырлы ормандардағы шатқалдарда немесе ылғалды, бұзылмаған жерлерде орналасқан кейбір өсімдіктер 1,5 метрден астам биіктікке жетеді. Тікендер жапырақтарының жоғарғы және төменгі беттеріндегі тамырларында, сондай-ақ сабақтарында кездеседі. Жапырақтары сабақтарға спираль тәрізді орналасқан, қарапайым, 5-13 бөлігі бар алақан тәрізді тілімделген, ені 15-30 см. Гүлдері диаметрі шамамен 5-10 см болатын тығыз шатыршаларда орналасқан, әр гүлі кішкентай, бес жасыл-ақ жапырақтан тұрады. Жемісі – диаметрі шамамен 5 мм болатын кішкентай қызыл дрюпа.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұл түр әдетте ылғалды, тығыз орманды жерлерде өседі және Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ескі қылқан жапырақты ормандарда ең көп кездеседі, Орегонға дейін оңтүстікке қарай, және батыс Альберта мен Монтанаға дейін шығысқа қарай. Үзіліспен таралған туаған популяциялары сондай-ақ Мичиган штатындағы Супериор көліндегі Рояль аралы мен Пасаж аралында, сондай-ақ Онтарио штатындағы Порфири аралы мен Слейт аралында кездеседі.
Қолданылуы
Дәстүр бойынша, сабақтарының көмірін әлі күнге дейін рәсімдік және қорғаныш бет бояуларын жасауға қолданады, ал Дитидахттар мен көршілес тайпалар үшін қызыл окраның рухтар әлемімен символдық байланысы да соншалықты маңызды болған. Тлингиттер мен Хайдалар сияқты американдық түпкі халықтар бұл өсімдікті ересектерде басталатын қант диабеті және ревматоидты артрит сияқты ауруларға дәстүрлі ем ретінде пайдаланған. Алясканың оңтүстік-шығысында және Британдық Колумбияның жағалауында тұратын Тлингит, Тсимшиан және Хайда тайпалары оны рәсімдерде қолданған. Есік үстіне ілінген шайтанның таяғы зұлымдықтан сақтайды деп есептеледі. Өсімдік әртүрлі жолдармен жиналады және қолданылады, көбінесе дәстүрлі ортада ауызға ішетін шай ретінде, сондай-ақ сығындылар мен майлар түрінде қолданылады. Түпкі халықтар қабығын кептіріп, ұнтақтап дезодорант ретінде пайдаланған, ал шашықты тазалау үшін жемістерін майлап баққан. Шайтанның таяғы американдық женьшеньмен туыс болғандықтан, кейбір адамдар оны «адаптоген» ретінде сатуға тырысады. Осы мақсатта жиналған өсімдік «Аляска женьшені» деп кеңінен сатылады. Аралия тұқымдас Панакс («нағыз» женьшень), Элеутерококк сентикозус («Сибір женьшені») және шайтан таяғы арасында кейбір морфологиялық ұқсастықтар болғанымен, әр түрлі туыстардың химиялық құрамы әртүрлі.
Зерттеу
Ин витро зерттеу көрсетті, шайтанның клубының сығындылары туберкулезді тоқтатуы мүмкін. Тағы бір зерттеу шайтанның клубының егеуқұйрық C1498 жедел миелоидты лейкемия жасушаларымен имплантталған тышқандарда лейкемия жүктемесін азайтуға қабілетті екенін ұсынды.