Кіріспе

Блокбастер – көбінесе ірі киностудиялардың өндірген көркем фильмін сипаттау үшін қолданылатын, бірақ басқа да медиа түрлеріне де қатысты, аса танымал және қаржылық жағынан сәтті туынды. Бұл термин сонымен қатар, бұқаралық нарыққа бағытталған, үлкен бюджетпен түсірілген және киностудияның немесе дистрибьютордың қаржылық жағдайы оның табысына байланысты болатын кез келген өндіріс үшін де қолданылады.

Этимология

Бұл термин 1940-шы жылдардың басында американдық баспасөзде пайда бола бастады, ғимараттардың бүкіл блогын қиратуға қабілетті, блокбастер бомбаларына, әуелік оқ-дәрілерге сіңіп кірді. Фильмдерге қатысты алғашқы белгілі қолданылуы 1943 жылдың мамырында болды, Variety және Motion Picture Herald басылымдарындағы жарнамалар RKO компаниясының "Бомбардиер" фильмін "барлық экшн-триллер сервис-шоуларының блокбастері!" деп сипаттады. 1944 жылғы тағы бір жарнамадағы әскери деректі фильм "Таравадағы теңізшілермен" "екі тонналық блокбастер сияқты жүрекке соққы береді" деп мақтанды. Терминнің кино саласындағы пайда болуына қатысты бірнеше теориялар бар. Бір түсіндірме "блок-букинг" практикасына байланысты, онда студия кинотеатрларға фильмдерді таңдау мүмкіндігін бермей, бірнеше фильмнен тұратын жиынтықты сататын. Алайда, бұл практика 1948 жылы термин кеңінен қолданысқа енгенге дейін заңсыз деп жарияланды. 1948 жылға дейінгі жоғары табыс әкелген, үлкен бюджетті фильмдер кейіннен "блокбастерлер" деп аталғанымен, сол кезде олар осылай танылмады. Тағы бір түсінік бойынша, сауда басылымдары фильмнің танымалдылығын көрсету үшін көбінесе ұзын кезекті бейнелейтін суреттерді пайдаланды, көше бойындағы кезекті көрсетті, бірақ шындығында бұл термин осы мақсатта қолданылмады. Термин алғаш рет публицистер тарапынан қолданылды, олар оқырмандардың блокбастер бомбаларымен таныстығын пайдаланып, бомбаның күшті әсерімен салыстырды. Содан кейін сауда баспасөз бұл терминді фильмнің коммерциялық әлеуетін қысқаша сипаттау үшін қабылдады. 1943 және 1944 жылдары бұл термин "Батан", "Махаббатқа уақыт жоқ" және "Бразилия" сияқты фильмдерге қолданылды.

Алтын ғасыр

Бұл термин Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайдаланудан тоқтады, бірақ 1948 жылы Variety журналы жоғары бюджетті фильмдер туралы мақаласында оны қайта қолдануға бастады. 1950 жылдардың басына қарай бұл термин киноиндустриясы мен сауда баспасөзінде кеңінен тарап, көлемді, масштабты және жоғары құнды, сондай-ақ жоғары табыс әкелетін фильмді білдіретін стандартқа айналды. 1950 жылдың желтоқсан айында Daily Mirror Самсон мен Далиланың "кассалық блокбастер" болатынын болжады, ал 1951 жылдың қарашасында Variety Quo Vadis фильмін "б.о. блокбастер [ ] Birth of a Nation және Gone With the Wind сияқты кассалық табыс бойынша [ ] әсемдігімен көзге түсетін керемет туынды" деп сипаттады.

1970 жылдар

1975 жылы «блокбастер» термині Стивен Спилбергтің «Жаулы балық» фильмімен байланысты қолданысқа енді. Ол жаңа мәдени құбылыс ретінде қабылдалды: қарқынды, қызықты ойын-сауық, театрдан тыс қызығушылық пен әңгіме тудырып (кейін «қуат» деп аталатын), көп рет қайта қаралатын фильм. Бұл фильм «блокбастер дәуірінің» алғашқы фильмі деп есептеледі және блокбастер фильмдер жанрының негізін салды. Екі жыл өткен соң «Жұлдызды соғыстар» фильмі «Жаулы балықтың» жетістігін одан әрі дамытып, кассалық рекордтарды жаңартты және бір жылдан астам уақыт бойы кинотеатрларда көрсетілді. «Жаулы балық» және «Жұлдызды соғыстар» фильмдерінің сәттілігінен кейін көптеген голливудтық продюсерлер осыған ұқсас, кең коммерциялық тартымдылығы бар «көлемді» фильмдер жасауға тырысты, кинокомпаниялар үлкен бюджетті фильмдерге көбірек қаржы бөлді және кинотеатрларда көрсетуге дейін жапсарысқан жарнамалық кампанияларға көп көңіл бөлді. Осы екі фильм «жазғы блокбастер» трендінің прототипі болды, онда ірі киностудиялар мен дистрибьюторлар маусымның 4 шілдесіне дейін үлкен премьераға байланысты жылдық маркетингтік стратегияларын жоспарлады.

1980-1990 жылдар

Келесі он бес жылдың ішінде көптеген жоғары сапалы блокбастерлер жарық көрді, олардың ішінде Alien (1979) және оның жалғасы Aliens (1986), алғашқы үш Индиана Джонс фильмі (1981, 1984 және 1989), E.T. – жерден тыс келген (1982), Ghostbusters (1984), Беверли-Хиллз полицейі (1984), «Болашаққа оралу» трилогиясы (1985, 1989 және 1990), Стивен Спилберг өндірген «Америкалық құйрық» (1986), Top Gun (1986), Die Hard (1988), «Роджер Раббитты кім айыптады?» (1988), Бэтмен (1989) және оның жалғасы «Бэтменнің қайтысы» (1992), «Кішкентай русалка» (1989), «Қызыл қазанды іздеу» (1990), «Арыстан патша» (1994) және «Ойыншықтар әңгімесі» (1995).

21 ғасыр

2000 жылдардағы жазғы блокбастерлердің мысалдары: «Кариб теңізінің қарақшылары: Қара інжу-маржанның қарғысы» (2003), «Да Винчи коды» (2006), «Трансформерлер» (2007) және «Темір адам» (2008) – олардың барлығы табысты франшизаларды құрды, сондай-ақ «Ертеңгі күннен кейінгі күн» (2004) және «Пиксардың Немоны табу» (2003), «Wall-E» (2008) және «Up» (2009) сияқты түпнұсқа фильмдер. «X-Men» (2000), «Spider-Man» (2002), «Batman Begins» (2005) және оның жалғасы «The Dark Knight» (2008) фильмдерінің барлығы өте танымал болғандықтан, супергерой жанрына қызығушылық қайта оянды. 2010 жылдардағы блокбастерлер: «Бастау» (2010), «Жаман мен» (2010), «Тед» (2012), «Шайтанның шақыруы» (2013), «Қар ханшайымы» (2013), «Ертеңгі күннің шеті» (2014) және «Wonder Woman» (2017). «Snowpiercer» (2014) Солтүстік Америка нарығында үлкен жетістікке ие болмаған халықаралық блокбастердің сирек мысалы болды. «Гарри Поттер және өлім сыны – 2-бөлім» (2011), «X-Men: Болашақ күндері» (2014), «Spider-Man: Homecoming» (2017), «Mission: Impossible – Fallout» (2018) және «Пиксардың Toy Story 3» (2010) және «Incredibles 2» (2018) фильмдері бірнеше белгілі франшизалардың сәтті жалғасы болды. «Mad Max: Fury Road» (2015), «Jurassic World» (2015), «Man of Steel» (2013), «Dawn of the Planet of the Apes» (2014) және оның жалғасы «War for the Planet of the Apes» (2017) фильмдері арқылы бірнеше ескі франшизалар табысты қайта жаңғыртылды. Онжылдықтың ең табысты франшизасы – Диснейдің Marvel Cinematic Universe, әсіресе «The Avengers» сериясы. «Интеллектуалды блокбастер» – бұл жұмбақтар мен/немесе сызықты емес сюжеттерді қамтитын фильмдер. Rolling Stone журналына жазған Дэвид Фейр Кристофер Ноланның «Бастау» фильмін мысал ретінде келтіреді. Романшы Д. Харлан Уилсон бұл терминді Стивен Спилбергтің «Minority Report» фильміне де қолданды. Басқа мысалдарға Альфонсо Куаронның «Гравитация», Алекс Гарландтың «Азамат соғысы» және Джеймс Мангольдтың «Логан» фильмдері жатады. 2020 жылдардағы блокбастерлер: «Spider-Man: Across the Spider-Verse», «The Super Mario Bros. Movie» және Грета Гервигтің «Barbie» фильмі (2023 жылғы).

Сын

Соңында, блокбастерлер жасауға назар аудару осыншалық деңгейге жетті ki, наразылық туды. Кейбір сыншылар мен кино өндірушілер "блокбастерлік ойлау қалыптасуының" кең таралғанын сынап, Жаңа Голливуд дәуірінің авторлық, "көркем" кішкентай фильмдерінің жоғалуын қайғылады. Мысалы, киножурналист Питер Бискинд осы пікірді қолдады, ол студиялардың барлығы тағы бір "Жаулы балық" (Jaws) фильмін жасауды қалағанын, ал өндіріс шығындары артқан сайын тәуекелге баруға азырақ дайын болғандықтан, блокбастерлерді көпшілік нарықтың "ең төменгі деңгейдегі ортақ белгілеріне" негізделген деп жазды. 2006 жылы жарық көрген "Ұзақ құйрық" (The Long Tail) кітабында Крис Андерсон блокбастер фильмдер туралы айта келіп, табысқа жетуге ұмтылған және тек соқтығыс болуы күтілетін фильмдерге ғана мүмкіндік беретін қоғамның, шын мәнінде шектеулі қоғам екенін айтты. 1998 жылы жазушы Дэвид Фостер Уоллес фильмдердің құны мен сапасы арасында кері байланыс бар екенін айтты.