Кіріспе

Би биінен бастау алған мәнерлеп сырғанау түрі

Мұз биі (кейде мұзды би деп те аталады) – тарихи тұрғыдан би биінен елеулі ықпал алған мәнерлеп сырғанаудың бір саласы. 1952 жылы әлем чемпионатына қосылып, 1976 жылы қысқы Олимпиада ойындарының жүлделі түріне айналды. Халықаралық коньки спорты одағының (ISU) мәліметінше, мұз биі командасы бір әйел және бір еркектен тұрады. Мұз биі, жұптық сырғанау сияқты, 19 ғасырда коньки тебу клубтары мен ұйымдарының және демалыстық, әлеуметтік коньки тебудің дамуынан туындаған «бірлескен сырғанаудың» тамырынан бастау алады. Жұбайлар мен достары вальстерді, марштарды және басқа да әлеуметтік билерді орындаған. Мұз биінің алғашқы қадамдары балл бөлмесіндегі билерге ұқсас болды. 1800 жылдардың соңында американдық Джексон Хейнс «Мәнерлеп сырғанаудың әкесі» деп танылды. 1880 жылдары ол және Джексон Хейнс вальсі, американдық вальстің бір түрі, ең танымал мұз билерінің бірі болды. Басқа да танымал мұз биі қадамдарына Швецияда дамыған Джексон Хейнс вальсінің нұсқасы – мазурка және Хайнс «қазіргі заманғы мұз биінің тікелей алдағысы» деп санайтын үш қадамды вальс кірді. 19 ғасырдың соңында үш қадамды вальс, Еуропада ағылшын вальсі деп аталды, вальс билеу жарыстарының стандартына айналды. Ол алғаш рет 1894 жылы Парижде орындалды және Хайнс бұл Еуропада мұз биінің танымалдығына ықпал еткенін айтады. Үш қадамды вальс оңай болды және оны аз тәжірибелі конькишілер де орындай алатын, бірақ тәжірибелі конькишілер оны қиындату үшін түрлі нұсқаларды қосты. Киллиан және он қадамды би сияқты екі басқа да қадам 20 ғасырға дейін сақталды. Он қадамды би, кейіннен он төрт қадамды биге айналды, алғаш рет 1889 жылы Франц Шёллер орындады. 1890 жылдары бірлескен және қол ұстасып сырғанау коньки тебуді негізгі фигуралардан алып, мұз айдынында үздіксіз қозғалатын бишілерге бағытталды. Хайнс жүгірушілердің жылдамдығы мен ағынына, би позындағы жұптардың өзара байланысына байланысты вальстердің танымалдылығы қол ұстасып сырғанаудың танымалдығын аяқтағанын айтады. Хайнс Венаның 19 ғасырда «конькимен де, конькисіз де Еуропаның билеуші астанасы» болғанын жазады, ғасырдың соңында вальс билеу жарыстары бүкіл әлемде танымал болды. Киллианды алғаш рет 1909 жылы австриялық Карл Шрайтер орындады. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ойлап табылған соңғы мұз биі және 21 ғасырға дейін орындалып келеді.

Алғашқы жылдар

1900 жылдардың басында мұз биі бүкіл әлемде танымал болды және көбінесе демалыс спорты ретінде қарастырылды. Бірақ 1920 жылдары Ұлыбритания мен АҚШ-тағы жергілікті клубтар «он қадам», «он төрт қадам» және «киллиан» билері бойынша бейресми жарыстар өткізді. Осы үш би 1930 жылға дейін жарыстарда ғана қолданылып келді. 1930 жылдары Англияда демалыспен сырғанау кеңінен танымал болды, сондай-ақ жарыстарда міндетті билер ретінде пайдаланылған жаңа және күрделі үлгілер жасалды. Хайнс айтуынша, жаңа мұз билерін жасаудың қажеттілігі бұрыннан бар үш бидің репертуарын кеңейту болды. 1930 жылдары үш британдық команда – Эрик ван дер Уайден мен Ева Китс, Реджинальд Уилки мен Дафна Б. Уоллис, Роберт Денч пен Розмари Стюарт – 2006 жылға дейін Халықаралық коньки одағының (ISU) жарыстарында қолданылған билердің төрттен бірін құрады. 1933 жылы Вестминстер коньки клубы жаңа билерді жасауға шақырып, жарыс ұйымдастырды. 1930 жылдардың ортасынан бастап ұлттық ұйымдар белгілі бір үлгідегі билер бойынша коньки тебу шеберлігін бағалау сынақтарын енгізе бастады, би сынақтарының бағалау жүйесін жақсартты және жарыстарды қадағалады. Алғашқы ұлттық жарыстар 1934 жылы Англияда, 1935 жылы Канадада, 1936 жылы АҚШ-та және 1937 жылы Австрияда өтті. Бұл жарыстарға міндетті билер, түпнұсқа би және еркін би кірді. 1930 жылдардың соңында мұз бишілердің саны бүкіл әлемдегі коньки клубтарында артып, Хайнстың сөзімен айтқанда, «коньки клубтарының тірегіне» айналды. ISU 1950 жылдары мұз биіне қатысты ережелерді, стандарттарды және халықаралық сынақтарды әзірлеуді бастады. Бірінші халықаралық мұз биі жарысы 1950 жылы Лондонда өткен Әлемдік көркем сырғанау чемпионатында қосымша шара ретінде ұйымдастырылды. АҚШ-тан Лоис Уоринг пен Майкл МакГин бұл жарыста жеңіске жетті, бұл өздерін әлемдегі ең үздік мұз бишілері санайтын британдықтарды ұялтып жіберді. Келесі жылы, 1951 жылы Миланда өткен Әлем чемпионатында тағы бір жарыс жоспарланды. Ұлыбританиядан Жан Вествуд пен Лоренс Демми бірінші орынды иеленді. Мұз биі, CD және FD сегменттері 1952 жылы Әлем чемпионатына ресми түрде қосылды. Сол жылы Вествуд пен Демми жеңіске жетіп, мұз биінде үстемдік құрды, келесі төрт Әлем чемпионатында да жеңіске қол жеткізді. Британдық командалар 1960 жылға дейін мұз биінің барлық әлем чемпионаттарында жеңіске жетті. 1962 жылы Чехословакиядан Ева Романова мен Павел Роман әлем чемпионатында жеңіске жеткен алғашқы британдық емес мұз бишілер болды.

1970-1990 жылдар

Мұзда билеу 1976 жылы Олимпиадалық спорт түріне айналды; Людмила Пахомова мен Александр Горшков Кеңес Одағынан алғашқы алтын жүлдегер атанды. Советтер 1970 жылдардың көп бөлігінде мұзда билеуде және жұптық коньки тебуде үстемдік құрды. Олар 1970-1978 жылдар аралығындағы әлем чемпионаттары мен Олимпиада ойындарының барлық титулдарын жеңіп алды, сондай-ақ 1976-1982 жылдар аралығындағы барлық жарыстарда медальдар еншісіне түсірді. 1984 жылы британдық бишілер Джейн Торвилл мен Кристофер Дин, Хайнс "спорт тарихындағы ең ұлы мұз бишілері" деп атаған, Сараеводағы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп, кеңестік үстемдікті қысқа мерзімге тоқтатты. Олардың Равельдің "Болеро" музыкасына қойылған еркін биі "мұзда билеу тарихындағы ең танымал жеке бағдарлама" деп есептеледі. Хайнс Торвилл мен Диннің инновациялық хореографиясы "мұз билеудің қалыптасқан түсініктерін" күрт өзгерткенін айтады. 1970 жылдары мұзда билеу балдырбақтан бастау алған дәстүрінен арылып, көбірек театрлық стильге бет бұрды. Көшбасшы советтік командалар мұзда билеудің драмалық жақтарын алғашқылардың бірі болып көрсетті, сондай-ақ бағдарламаларын орталық тақырыпқа бағыштады. Олар балет өнерінің элементтерін де енгізді, әсіресе "классикалық па-де-де, ер және әйелдің бірлескен биі". Олар көрерменге таныс кейіпкерлерді сомдады, дәстүрлі балдырбақ ұстанымдарынан алыс дене поздарын қолданды және күтпеген ырғақты музыканы пайдаланды. Кестнбаум мұзда билеу қауымдастығында британдықтар, канадалықтар және американдықтар бейнелеген әлеуметтік би мен ресейліктер бейнелеген театрлық би арасында қақтығыс болғанын айтады. Бастапқыда мұзда билеудің тарихи және дәстүрлі мектебі басым болды, бірақ 1998 жылы ISU ережелерді бұзу үшін жазаны азайтып, техникалық талаптарды жеңілдетті, бұл Хайнс "театрлық коньки тебуге бет бұруды мойындаудағы маңызды қадам" деп сипаттады. 1998 жылғы Олимпиадада мұзда билеу өзінің мәртебесін сақтап қалуға күресіп жатқанда, жазушы Джере Лонгман мұзда билеу "дау-дамаздарға толы" екенін, оның ішінде еуропалық командаларды жақтаған төрешілердің біріккен дауыс беруі де бар екенін хабарлады. Солтүстік Америка командаларына ең көп зиян келтірген дауды шешу үшін спортты бір жылға тоқтату туралы да шақырулар жасалды. 1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында мәнерлеп сырғанаудың көптеген түріне әсер еткен сот даулары 2002 жылғы Олимпиададағы жағдаймен аяқталды.

21 ғасыр

2010 жылы Ванкуверде өткен қысқы Олимпиада ойындарында мұз биінің еуропалық үстемдігін канадалық Тесса Вирту және Скотт Моир, американдық Мерил Дэвис және Чарли Уайт бұзды. Канаданың мұз биі командасы Солтүстік Америка үшін алғашқы Олимпиадалық алтын медальді жеңіп алды, ал америкалықтар күміс медальді иеленді. Ресейлік Оксана Домнина мен Максим Шабалин қола жүлдеге ие болды, бірақ мұз биі тарихында алғаш рет еуропалық спортшылар Олимпиадада алтын медальді жеңіп алмады. АҚШ мұз биінде халықаралық жарыстарда үстемдік ете бастады; 2014 жылы Сочиде өткен Олимпиада ойындарында Дэвис пен Уайт Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алды. 2018 жылы Пхенчханда өткен Олимпиада ойындарында Вирту және Моир алтын медаль жеңіп, Олимпиада тарихындағы ең көп марапатқа ие болған фигуралы сырғанаушылар атанды. 2022 жылы француз Габриэла Пападакис пен Гвийом Сизерон Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алды. Олар бірнеше айдан кейін әлем чемпионатында да алтын медальді жеңіп, Солтүстік Американың мұз биіндегі үстемдігін аяқтады. Пападакис пен Сизерон екі жарыста да жаңа әлемдік рекордты көрсетті. АҚШ-тың көркем сырғанау федерациясының кеңесшісі Каролина Сильбидің сөзіне göre, мұз биі командалары мен жұптық сырғанаушылар серіктестікті нығайту және командалардың бірнеше жыл бойы бірге қалуын қамтамасыз етуде қосымша қиындықтарға тап болады; серіктестер арасындағы шешілмеген даулар көбінесе команданың ерте тарауына себеп болуы мүмкін. Силби команданың ерте тарауы немесе бөлінуі көбінесе серіктестер арасындағы тұрақты және шешілмеген қақтығыстардың салдары екенін айтады. Мұз бишілері мен жұптық сырғанаушылар да қарым-қатынасты қиындататын және дауларды шешуге кедерілес болатын бірқатар мәселелерге тап болады: қыздарға серіктес болатын жігіттердің жетіспеуі; міндеттемелер мен кестеге қатысты әртүрлі басымдықтар; серіктестердің жасы мен даму сатыларындағы айырмашылықтар; отбасылық жағдайлардың өзгешелігі; жаттығу үшін жаңа орталыққа көшу қажеттілігі; және серіктестік құрылған кездегі біліктілік деңгейлерінің әртүрлілігі. Силбидің бағалауынша, би және жұп командалары арасындағы тиімді қарым-қатынастың болмауы серіктестікті аяқтау қаупін алты есеге арттырады. Дегенмен, қарым-қатынас және дауларды шешуде жақсы дағдылары бар командалар ұлттық чемпионаттарда медальдарды жеңіп алуға бейім.

Тарих

2010–2011 жылдардағы мәнерлеп сырғанау маусымына дейін мұз биі сайыстарында үш сегмент болды: міндетті би (CD), түпнұсқа би (OD) және еркін би (FD). 2010 жылы Халықаралық Олимпиада Комитетінің (ХОК) басқа мәнерлеп сырғанау түрлеріне ұқсас мұз биін қайта құруға көп жылдық қысым көрсеткеннен кейін, ISU CD және OD сегменттерін жойып, жаңа қысқа би сегментін жарыс бағдарламасына қосу арқылы жарыс форматын өзгертуге дауыс берді. ISU-ның сол кездегі президенті Оттавио Цинквантаның сөзіне göre, өзгерістер «міндетті билер көрермендерге және теледидарға қызықты болмағандықтан» жасалды. Бұл жаңа мұз биі жарыс форматы алғаш рет 2010–2011 маусымында енгізілді, ол тек екі сегменттен тұрды: қысқа би (2018 жылы ритм биі немесе RD деп қайта аталды) және еркін би. 2022 жылдан бастап ересек сырғанаушылар енді міндетті биді орындауға міндетті емес; оның орнына олар хореографиялық элемент ретінде бағаланатын хореографиялық ырғақ бөлімін орындағаны үшін бағаланды. RD сонымен қатар алты секундтық қысқа көтергіш, айналымдар тізбегі және қадамдар тізбегін қамтуы керек. RD «бір тіземен сырғанау сияқты сырғанау емес әрекеттер» немесе аяқ басу қадамдарын пайдалану арқылы емес, «сырғанау шеберлігі мен сапасы» арқылы дамытылуы керек (олар тек бидің мінезін және музыканың нюанстарын, сондай-ақ ырғақты көрсету үшін ғана қолданылуы керек). RD-ның ұзақтығы екі минут 50 секунд болуы тиіс. Халықаралық жарыстардағы алғашқы RD-ді 2010 жылғы Куршевельдегі жастар Гран-присінде АҚШ-тың жас мұз бишілері Анастасия Каннуссио және Колин Макманус орындады. Америкалық мұз бишілері Мэдисон Чок пен Эван Бейтс 2023 жылғы Әлемдік командалық кубокта қол жеткізген 93.91 ең жоғары RD ұпайына ие.

Еркін би

Еркін би (FD) барлық жасөспірімдер мен ересектер арасындағы мұз биі жарыстарында ырғақ биінен кейін орындалады. ISU FD-ді "жұптың таңдаған би музыкасының мінезін/ырғақтарын көрсететін, би қадамдары мен қозғалыстарын үйлестіретін шығармашылық би бағдарламасымен сырғанау" деп анықтайды. FD-де жаңа немесе белгілі би қадамдары мен қозғалыстары, сондай-ақ міндетті элементтер болуы керек, және ол жақсы теңгерілген болуы тиіс. Онда элементтердің (айналымдар, көтерулер, қадамдар және қозғалыстар) міндетті комбинациялары мен бәсекелестердің мінезін де, олар таңдаған музыканы да көрсететін хореография болуы керек. FD-нің хореографиясы музыканың акценттерін, нюанстарын және би сипатын көрсетуі керек, ал мұз бишілері "музыканың ырғақты соққысына сәйкес сырғанауы керек, әуенге ғана емес".

Міндетті би

2010 жылға дейін мұз биі байқауында міндетті би (CD) бірінші кезең болып орындалатын. Командалар коньки алаңының екі айналымы бойынша бірінен кейін бірі бірдей үлгіде, бірдей қадамдар тізбегімен және ISU әр маусым басында белгілейтін бірдей стандартталған темпте өнер көрсетті. CD міндетті фигуралармен салыстырылды; бәсекелестер "негізгі элементтерді меңгеру деңгейі бойынша бағаланды".

Бастапқы би

ОД немесе ОСП (Original Set Pattern) алғаш рет мұз биі жарыстарына 1967 жылы қосылды (1983 жылы Әлем чемпионаттарында және 1984 жылы Олимпиадада). 1990 жылға дейін ол "түпнұсқалық би үлгісі" деп аталды, содан кейін жай ғана "түпнұсқа би" деп белгілі болды. ОД 2009–2010 маусымының соңына дейін екінші жарыс бөлігі болып қала берді (CD және еркін би арасында). Мұз бишілері өздерінің қойылымдарын жасауға мүмкіндік алды, бірақ олар міндетті билер сияқты, әр маусымда ISU алдын ала таңдайтын белгілі бір ырғақ пен музыка түрін пайдалануға тиіс болды. Ырғақтың уақыты мен интерпретациясы қойылымның ең маңызды аспектілері саналды және ОД есебінің ең үлкен бөлігін құрады. Қойылымның ұзақтығы екі минутпен шектелді, ал ОД жалпы жарыс есебінің 30% құрады. Канадалық мұз бишілері Тесса Вирту және Скотт Моир 2010 жылғы Әлем чемпионаттарында 70,27 ұпай жинап, ең жоғары ОД ұпайын иеленді.

Бәсекелестік элементтері

ISU әр жыл сайын ритм биі мен еркін бидің талап етілетін элементтерінің тізімін және әр элементтің нақты талаптарын жариялайды. Келесі элементтер кіре алады: би көтеру, би айналымы, қадамдар тізбегі, бұрылу тізбегі (оның ішінде түнек пен бір аяқты бұрылу тізбегі) және хореографиялық элементтер. Би көтеру: "бір серіктес екінші серіктестің белсенді және/немесе пассивті көмегімен рұқсат етілген биіктікке көтеріліп, сол биіктікте ұсталып, мұзға қойылатын қозғалыс". ISU би көтеру кезінде кез келген айналуға, позаға және позаны өзгертуге рұқсат береді. Би айналымы: "Жұп бірлесіп, кез келген ұстауда орындалатын айналыс". Ол "бір немесе екі серіктес бір аяқпен немесе аяқтарды ауыстырып, ортақ осьтің айналасында бір орында орындалады". Бұрылу тізбегі: түнектер жиынтығы және бір аяқты бұрылу тізбегі, немесе "әр серіктес бір мезгілде, ұстап тұрып немесе жеке орындалатын нақты бұрылулар".

Ережелер мен ережелер

Конькимен сырғанаушылар міндетті элементтерді кем дегенде бір рет орындауы тиіс; артық немесе міндетті емес элементтер олардың есебіне алынбайды. 1974 жылы ISU төрешілерге мұз биі жарыстарында неге назар аудару керектігін сипаттаған алғашқы нұсқаулықты жариялады. Мұз биіндегі бұзушылықтарға құлаулар мен тоқтаулар, уақыт, музыка және киім-кешек жатады.

Құлаулар мен үзілістер

Мұз бишісі және комментатор Танит Уайттың айтуынша, басқа да спорт түрлерінен өзгеше, конькишілер құлауларын басқа элементтер арқылы өтей алады, ал мұз биінде құлау көбінесе команданың жеңіске жете алмайтынын білдіреді. Уайт құлаудың мұз биінде сирек болатынын, ал құлаулар үзіліс есебінде қарастырылатынын, осының салдарынан бағдарламаның тақырыбының көңіл-күйі бұзылғандықтан үлкен ұпай шегерілуі мүмкін дейді. ISU құлауды «Конькишінің бақылауын жоғалтуы нәтижесінде дене салмағының көп бөлігінің, пышақтардан өзге, қолдар, тізелер, арқа, жамбас немесе қолдың кез келген бөлігі сияқты дененің басқа бөліктерімен сүйенуі» деп анықтайды. ISU үзілісті «Бәсекелесуші бағдарламаны орындауды тоқтатқан немесе төрешінің бұйрығымен тоқтаған (қайсысы ертерек болса), және бәсекелесуші өнер көрсетуін қайта бастаған кезде аяқталатын уақыт кезеңі» деп көрсетеді. АҚШ-та өткен ұлттық жарыста 58 мұз бишісінен тұратын топты зерттеу нәтижесінде әр спортшыға шамамен 0,97 жарақат тіркелді. Мұз биінде командалар әрбір серіктің құлауы үшін бір ұпай, егер екі серік құласа, екі ұпай жоғалтады. Бағдарлама орындалып жатқанда үзіліс болса, мұз бишілері он секундтан астам, бірақ жиырма секундтан аспаса, бір ұпай жоғалта алады. Егер үзіліс жиырма секундқа созылса, бірақ отыз секундтан аспаса, екі ұпай, ал отыз секундтан қырық секундқа дейін созылса, үш ұпай жоғалтады. Үзіліс үш минут немесе одан да көп созылса, бес ұпайдан айырылуы мүмкін. Командалар би көтерудің бастапқы кезеңінде немесе ер адам әйелді көтеріп бастағанда құлау немесе үзіліс орын алса, ұпай жоғалта алады. Бағдарлама басталғанға үш минут қалғанда «қолайсыз жағдай» туындаса, олар қосымша бес ұпай жоғалта алады.

Киім-кешек

Мұз бишілерінің барлық халықаралық жарыстарда киетін киімі "әсемдік пен қадір-қасиеттілікке сай, спорттық жарысқа лайықты болуы керек – әрі қатты көзге шалынбаған, театрландырылмаған" болуы тиіс. Мұз биінде киімге қатысты ережелер көбінесе қатаң болады; АҚШ Фигуралы сырғанау федерациясынан Джульетт Ньюкоммер 1990-жылдар мен 2000-жылдардың басында мұз бишілері таңдаған костюмдердің шектеулері басқа түрлерге қарағанда одан да алыс серпілгенін, нәтижесінде ережелер қатаңдалғанын айтады. Дегенмен, киім мұз бишілерінің таңдаған музыкасының мінезін көрсете беруі мүмкін. Олардың костюмдері "дисциплинаға жат, артық жалаңаштық әсерін тудырмауы керек". Барлық еркектер шалбар киюі міндетті. Мұз биші әйелдер юбка немесе шалбар кие алады. Екі бишінің костюмдеріне де аксессуарлар мен реквизиттер рұқсат етілмейді. Костюмдердегі әшекейлер "ажыратылмайтын" болуы керек; егер бәсекелестердің костюмінен немесе әшекейлерінен бір бөлігі мұзға түсіп қалса, төрешілер бағдарламадан бір ұпай шегеруі мүмкін. Костюм немесе реквизит ережесі бұзылған жағдайда, төрешілер бағдарламадан бір ұпай шегеруі мүмкін. Егер осы талаптар орындалмаса, төрешілер мұз биі командаларының ұпайларын төмендету арқылы жазалайды, бірақ ISU осы киім мен костюмдерге қатысты ерекшеліктер жариялауы мүмкін. Алайда, костюм үшін ұпай шегеру сирек кездеседі. Ньюкоммердің сөзінше, спортшылар ұлттық немесе әлемдік чемпионатқа жеткен кезде, олар өз костюмдері туралы жеткілікті пікір алады және енді ұпай жоғалту қаупіне бармайды.

Пайдаланылған әдебиеттер

"Коммуникация No. 2371: Мұз биі" (PDF). (ISU No. 2371) Халықаралық коньки тігу одағы. 2021 жылғы 2 ақпан. 27 қыркүйек 2021 жылы түпнұсқадан (PDF) мұрағатталған. 2022 жылдың 25 қыркүйегінде алынды. "Коммуникация No. 2403: 2021 жылғы 58-ші кезекті конгресс орнына ұсынылған мәселелер бойынша пошта арқылы дауыс беру нәтижелерінің қорытындысы". Лозанна, Швейцария: Халықаралық конькимен сырғанау одағы. 2021 жылғы 30 маусым. 2022 жылғы 25 қыркүйекте алынды (ISU No. 2403). "2022 жылғы жеке және жұптық сырғанау және мұз биінің арнайы ережелері мен техникалық ережелері". (S&P/ID 2022) Халықаралық конькимен сырғанау одағы. 2022 жыл. 2022 жылдың 25 қыркүйегінде алынды.