Хорватиялық әлеуметтік-либералдық партиясы

Кіріспе

Хорватиялық әлеуметтік-либералдық партия (ХӘЛП) – Хорватиядағы консервативті-либералдық саяси партия. ХӘЛП 1989 жылы көппартиялық жүйе қайта енгізілгеннен кейін құрылған алғашқы хорват саяси партиясы. ХӘЛП алғаш рет 2000 жылы сайлауда жеңіске жетіп, Хорватияның сол орталық қанатындағы ең ірі партиясы – Хорватияның әлеуметтік-демократиялық партиясы және тағы төрт партиямен коалициялық үкімет құрды. 2003 жылғы жалпы сайлауда жеңілгеннен кейін партияның саяси ықпалы төмендеуге басталды. 2015 жылғы соңғы жалпы сайлауда ХӘЛП Хорватия Парламентінің 151 орынының 2-сін жеңіп алды, ол Хорватия Демократиялық Одағы партиясы басқаратын орталық-оң коалицияның мүшесі болды. ХӘЛП Либералдық Интернатционал мен Еуропалық Либералдар және Демократтар Альянсы партиясының мүшесі. Партия президенті – Дарьинко Косор, ол 2009 жылдың қараша айында осы лауазымға сайланды.

Тарих

ХСЛС 1989 жылғы 20 мамырда Хорватиялық әлеуметтік-либералдық одақ ретінде құрылды. Бұл көппартиялық жүйені қайта енгізгеннен кейін құрылған алғашқы хорват саяси партиясы болды. Осылайша ол 1990 жылы алғашқы еркін сайлау кезінде Халықтық келісім коалициясының құрамына кірді. Оның алғашқы басшысы Славко Голдштейн болды, 1990 жылы оған 1995 жылға дейін көшбасшы болып қалған Дражен Будиша келді. HSLS 1992 жылғы президенттік және парламенттік сайлаудан кейін негізгі оппозициялық партияға айналды және 1990 жылдардың аяғына дейін солай болды. 1996 жылы ақпанда партияның президенті болып Владо Готовац сайланды. Алайда 1997 жылдың қарашасында Будиша қайтадан президент болды, ал Готовац бастаған топ Либералдық партияны құру үшін бөлінді. 1998 жылы ХСЛС екі жылдан кейін сайлауда жеңіске жеткен Социал-демократиялық партиямен (СДП) тұрақты коалиция құрды, биліктегі Хорват Демократиялық Одағының орнын басып, басқа төрт партиямен бірге жаңа үкіметті құрды. Алайда, 2002 жылы партия бөлініп кеткеннен кейін (LIBRA құрылғаннан кейін), HSLS үкіметтен кетті. 2003 жылғы Хорватия парламенті сайлауында ХСЛС пен Демократиялық орталықтың одағы халық дауысының 4,0% -ын және 151 орынның 3-ін жеңіп алды. Бұл орындардың екеуін HSLS иеленді, 2000 жылы 25 орын болды, бұл Будишаның президент лауазымынан кетуіне себеп болды. Сайлаудан кейін HSLS Иво Санадер үкіметін қолдады. 2004 жылы Иван Чехок партияның президенті болып сайланды. 2005 жылғы Хорватиядағы жергілікті сайлаудан кейін HSLS пен Либералдық партияның бірігу туралы келіссөздер жүргізіліп жатқаны мәлім болды. Соңғысы өздігінен тарады, мүшелік пен партиялық инфрақұрылым 2006 жылдың қаңтар айында HSLS-ке қайта қосылды. Джурджа Адлешич Иван Чехоктің орнын қайта біріккен партияның басшысы болып алды. 2007 жылғы сайлау алдында HSLS, әлі де үкіметте болса да, оппозициялық партиялармен бірлескен сайлау тізімін жариялады – Хорват шаруалар партиясы және Приморье-Горски Котар Альянсы. Бұл коалиция жалпы алғанда алдыңғы сайлауға қарағанда бес орыннан айырылды, бірақ HSLS екі орынды сақтады. Олар Иво Санадер басшылығымен басқарушы коалицияда қалды. ХСЛС 2010 жылдың 10 шілдесіне дейін Ядранка Косордың үкіметін қолдады, ол кезде Хорватиялық әлеуметтік-либералдық партияның жетекшісі Даринко Косор өзінің партиясының үкіметтік коалициядан кету туралы шешімін жариялады. Бұл партияның екі парламенттік өкілі Иван Чехок пен Антун Корушектің партиядан кетуіне әкелді. 14 шілдеден бастап 2010 жылдан бері HSLS партия тарихында алғаш рет парламентте өкілі жоқ.

The HSLS was formed on 20 May 1989 as Croatian Social Liberal Union It was the first Croatian political party formed after the reintroduction of multi party system. As such it was part of Coalition of People's Accord during the first free elections in 1990. Its first leader was Slavko Goldstein, succeeded in 1990 by Dražen Budiša, who remained the leader until 1995. HSLS became the main opposition party after 1992 presidential and parliamentary elections and remained such until the late 1990s. In February 1996, Vlado Gotovac became the president of the party. However, in November 1997 Budiša became the president again, and a faction led by Gotovac split off to form the Liberal Party. In 1998 HSLS created permanent coalition with Social Democratic Party (SDP), which won elections two years later, replaced ruling Croatian Democratic Union and formed the new government together with four other parties. However, after the party split in 2002 (the forming of LIBRA), HSLS left the government. At the 2003 Croatian parliamentary election, an alliance of the HSLS and the Democratic Centre won 4.0% of the popular vote and 3 out of 151 seats. Two of these seats were held by the HSLS, down from 25 in 2000, causing Budiša to submit his resignation as president. After elections the HSLS supported the government of Ivo Sanader. In 2004, Ivan Čehok was elected party president. After the 2005 Croatian local elections it was announced that there are merger negotiations between HSLS and the Liberal Party. The latter dissolved itself, with membership and party infrastructure re joining HSLS in January 2006. Đurđa Adlešić succeeded Ivan Čehok as the leader of reunited party. Before the 2007 elections, HSLS, although still in government announced joint election ticket with opposition parties – Croatian Peasant Party and Alliance of Primorje Gorski Kotar. This coalition as a whole lost five seats compared to the previous election, but HSLS retained their two seats. They remained in the governing coalition under Ivo Sanader. HSLS continued to support the government of Jadranka Kosor until July 10, 2010 when Darinko Kosor, the leader of the Croatian Social Liberal Party, announced his party's decision to leave the governing coalition. This resulted in the party's two parliamentary representatives Ivan Čehok and Antun Korušec leaving the party. Since 14. July 2010, HSLS have no representatives in Parliament for the first time in party's history.

Идеология

Соңғы жылдары Иво Санадерді қолдау арқылы HSLS партиясы әлеуметтік либерализмнен консервативтік либерализмге өтті. Бұл қанағаттандырмайтын жағдай деп есептелді және партияның саяси ықпалының төмендеуі қайта басталды. 2013 жылғы некені ер және әйел арасындағы одақ ретінде анықтау туралы конституциялық референдум алдында HSLS өз мүшелерін және қолдаушыларын ұсынылған өзгеріске қарсы дауыс беруге шақырды.

Заңнамалық

Төменде партияның Хорватия Парламентіне өткен сайлаудағы нәтижелерінің шолуы берілген. "Дауыстардың жалпы саны" және "Пайыздық үлес" бағаналары HSLS-тің сайлау алдындағы коалициялары жинаған дауыстардың қосындысын қамтиды. HSLS кандидаттарына басымдық берілген дауыстарды алу мүмкіндігі туған сайлауларда, бұл көрсеткіш дауыстардың жалпы санына қосылады. "Жалпы орын саны" бағанасы HSLS-тің сайлау округтерінде жеңіп алған орын саны мен HSLS-ке байланысты этникалық азшылықтардың өкілдерін қамтиды. Сайлау коалициясы Дауыс % Орындықтар +/–Үкімет 1990 КНС 439,372 15.30 Жаңа 1992 Жоқ 466,356 17.71 0 1995 Жоқ 279,245 11.55 2 2000 SDP–PGS–SBHS 1,138,318 38.70 13 2003 DC 100,335 4.00 23 2007 HSS–PGS 161,814 6.50 0 2011 ZDS 71,077 3.00 2 2015 Патриоттық коалиция 771,070 33.46 2 2016 HDZ–HDS–HRAST 682,687 36.27 1 2020 HDZ–HDS 621,008 37.26 1 2024 HDZ–HNS–HDS–HSU 729,949 34.42 0

Президенттік

Төменде Хорватия президенті сайлауында ХСЛС қолдаған президенттік үміткерлердің тізімі келтірілген. Сайлау Үміткер Бірінші тур нәтижесі Екінші тур нәтижесі Дауыс саны Орын Дауыс саны Нәтижесі 1992 Dražen Budiša (HSLS) 22.3% — 1997 Vlado Gotovac (HSLS) 17.6% Үшінші — 2000 Dražen Budiša (HSLS) 27.8% 44.0% 2005 Đurđa Adlešič (HSLS) 2.7% Төртінші — 2009–10 Ivo Josipović (SDP) 32.4% Бірінші 60.3% 2014–15 Kolinda Grabar Kitarović (HDZ) 37.2% 50.7% 2019–20 Dejan Kovač (HSLS) 0.95% Тоғызыншы —