Кіріспе
Жапон мифтік жаратылысы – Каппа (қаваторо (川太郎), комахики (駒引) деп те аталады, оның бастығы каватора (川虎) немесе суико (水虎) деп аталады) – дәстүрлі жапон халық әңгімелерінде кездесетін йокайға ұқсас рептилоидты ками. Каппалар құдайлар ретінде құрметтелмесе, зиян келтіруі мүмкін. Олар көбінесе жасыл түсті, адамға ұқсас, қолы мен аяғында жарғақтары бар және арқасында тасбақаның қабығындай қаптамасы бар жаратылыстар ретінде бейнеленеді. Басындағы "тағам" (сара) деп аталатын ойық суды сақтайды, егер ол зақымдалса немесе суы төгіліп немесе кеуіп қалса, каппа өте әлсіз болады. Каппалар қиярды жақсы көреді және сумо күресімен айналысуды ұнатады. Олар суда адамдарға шабуыл жасап, құрбандарының тіке ішегінен ширикодама деп аталатын мифтік мүшені алып тастайды деп айыпталады.
A kappa ([[wiktionary:河童)—also known as kawatarō (川太郎), komahiki (駒引), with a boss called kawatora (川虎) or suiko (水虎)—is a reptiloid kami with similarities to yōkai found in traditional Japanese folklore. Kappa can become harmful when they are not respected as gods. They are typically depicted as green, human like beings with webbed hands and feet and turtle like carapaces on their backs. A depression on its head, called its "dish" (sara), retains water, and if this is damaged or its liquid is lost (either through spilling or drying up), the kappa is severely weakened. The kappa are known to favor cucumbers and love to engage in sumo wrestling. They are often accused of assaulting humans in water and removing a mythical organ called the shirikodama from their victim's anus.
Терминология
Каппа атауы – «кава» (өзен) және «ваппа» сөздерінің қысқартылған түрі, сондай-ақ «бала» мағынасындағы 童 warawa (немесе warabe) сөзінің өзгеше формасы. Каппаны «су перілері» деп те аударуға болады. Каппалар аймақтық түрде кем дегенде сексендей басқа атаулармен белгілі, мысалы, каваппа, кавако, каватарō, гаваппа, кого, суйтенгу. Оны сонымен қатар «каваусо» – «сусар», «дангаме» – «жұмсақ қабықты тасбақа» және «энко» – «маймыл» деп те атайды, бұл оның сыртқы түрі осы жануарларға ұқсас екенін көрсетеді. «Комахики» деген ат оның жылқыларды сүйреп әкетуге бейім екендігін білдіреді.
Сыртқы келбеті
Каппалар адам сияқты дене бітімімен, шамамен баланың бойында болып, Жапонияның көлдері мен өзендерінде мекендейді. Құрлықта ұқыпсыз, суда өте жақсы жүзеді және жылы күндері белсенді болады. Олар көбінесе жасыл (немесе сары-көк) түсті, немесе қабыршақты болады. Негізінен су жануарлары болғамен, кейде құрлыққа да шығады. Құрлыққа шыққанда, бастарының үстіндегі ойықты металл қақпақпен қорғайды. Шашы бар каппалар хёсубе деп аталады.
Мінез-құлық
Каппалар әдетте судың камилері ретінде қарастырылады. Олардың іс-әрекеттері салыстырмалы түрде ұсақ бұзақылықтардан, мысалы, әйелдердің кимоноларын суға тым жақын келгенде көруге тырысудан басталып, адамдар мен жануарларды батыру, балаларды ұрлау, әйелдерді зорлау және кейде адам етін жеу сияқты тікелей қастықтарға дейін жетеді. Эдода (ескі Токио) адамдар өз отбасы мүшелерінің есімдерін қиярларға жазып, оларды ағысқа жіберіп, каппаны ынау қалыпқа келтіру және отбасына судан зиян келтірмеу дәстүрі болған. Кейбір аймақтарда жүзуге түспей тұрып қияр жеу қалыпты жағдай болған, ал басқаларында осы әрекет шабуылға ұшыратуы мүмкін деп есептелген. Қызанақпен толтырылған суши роллы каппамаки деп аталады. Каппалар өзендер мен көлдерде қысып тұрған қауіптер туралы балаларды ескерту үшін пайдаланылған, себебі каппалар адамдарды суға сүйреп, батыруға тырысады. Лафкадио Хирн Мацуеге жақын Кавачимурадағы ат ұрлаған каппаның қолға түсіп, енді ешкімге зиян келтірмеймін деп ант бергенін жазды. Көптеген нұсқаларда каппаны жылқы қораға сүйреп апарып, ол жерде ең осал болатын жерде, жаман мінез-құлық жасамауға міндеттеме береді.
Каппаны жеңу
Егер адам каппамен бетпе-бет келсе, қашудың бірнеше жолы бар деп саналған. Каппалар әдептілікке өте құштар, сондықтан адам терең иілсе, каппа да солай жауап қайырады. Бұл оның басындағы "сара"дағы судың төгілуіне әкеледі, және ол тіршілік ететін өзеннен су толтырылғанша бас иіп тұрудан шыға алмайды. Егер адам оны қайта толтырса, каппа оған мәңгілікке қызмет етеді.
Жақсы істер
Каппалар адамдарға толығымен қарсы емес. Егер олармен дос болсаңыз, каппалар адамдарға көптеген жұмыстарды істеуге көмектеседі, мысалы, шаруаларға егістіктерін суаруға. Кейде олар таза балық әкеледі, оны алған отбасы үшін жақсы ниеттің белгісі деп есептейді. Олар медицинада да білгір, аңыз бойынша, адамдарға сүйек салуды үйреткен. Сонымен қатар, каппалар дос адамды судан құтқарады деген де әңгімелер бар.
Өңірлік айырмашылықтар
Каппа – они мен тенгумен бірге Жапониядағы ең танымал ёкайлардың бірі. Каппа әр түрлі атаулармен белгілі, оның атауы аймақ пен жергілікті фольклорға байланысты өзгереді. Аомори префектурасы сияқты жерлерде каппаға су құдайы ретінде ғибадатханалар арналған. Жақсы өнім алу үшін каппаны қанағаттандыру мақсатында мерекелер өткізілді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін сақталып келеді. Бұл мерекелер әдетте жылдың екі күн мен түн теңелу кезінде өтеді, онда каппалар өзендерден тауларға және керісінше саяхаттайды деп есептеледі. Каппаның ең танымал мекені – Иватэ префектурасындағы Тононың Каппабучи [ja] сулары. Жақын жердегі Джокенджи [ja] Тонода каппаның басындағы суды сақтайтын ыдысқа ұқсайтын ойыспен бас жағындағы комаину итінің мүсіндері бар будда ғибадатханасы орналасқан, ол ғибадатханадағы өртті сөндіруге көмектескен деп есептеледі. Каппаны Токионың Асакуса ауданындағы Согенджи буддалық ғибадатханасында да құрметтейді. Кюнио Янагатаның «Тоно моногатари» кітабында каппа әйелдерге шабуыл жасап, тіпті оларды жүкті етеді деген Тоно аймағындағы көптеген сенімдер жазылған. Олардың ұрпақтары көрінбейтін және көбінесе жерленген. Рюносуке Акутагаваның 1927 жылғы «Каппа» повесі Хотакадаке тауының маңында каппалардың жеріне адасып түскен адам туралы. Бұл оқиға өз-өзіне қол жұмсау тақырыбына ерекше назар аударады, ал Акутагава шығарма жарық көрген жылы өзін-өзі өлтірді. Каппалар Дэвид Писстің «Пациент Х» романында қайта-қайта пайда болатын бейне болып табылады, ол Акутагаваның өмірі мен шығармашылығына арналған. «Инуяша» анимесінде каппа, Ша Годжоның ұрпағы Батыс саяхатынан алынған аңыз кейіпкерінің ұрпағы және Сон Гокудің ұрпағы Чокиукайдың қызметшісі болып табылады. Кейіннен, Хакудоши басқа ёкайлардың басын жинағаннан кейін, олар Хакудоши мен Кагураны іздестірді, олар Наракудың инкарнациялары емес пе, және Хакудошидің ёкайлардың басына қарап, Өмірден кейінгі шекараны көруін бақылады. Кагомедің әкесі оған 15 жасқа толған күніне каппаның мумияланған аяғын сыйға тартты, бірақ ол қабылдамай, Буйоға берді. «Yashahime: Princess Half Demon» анимесінің 4-ші эпизодында Хигураши әкесі өзінің үлкен немересі Морохаға мумияланған каппа аяғын сыйға тартты, ол оны қабылдап, содан бері сақтап келеді. Каппалар және оларға негізделген жаратылыстар жапондық токусацу фильмдерінде және телешоуларында жиі кездеседі. Мысалы, Даии/Кадокава сериясындағы «Yokai Monsters», 2010 жылғы «Death Kappa» кайдзю фильмі және 1972 жылғы Tsuburaya Productions сериясынан «Ultraman Ace» кайдзюі «King Kappa». Бұл ёкайлар, ками сияқты, Жапонияны ұлт ретінде бейнелейді, сакедің ірі брендінен бастап Токио Мицубиси Банкінің DC картасына (кредиттік карта) дейін көптеген өнімдердің жарнамаларында пайда болады. Олардың тікелей коммерциялық тұжырымдамаларында ёкай енді қорқынышты немесе құпия емес, мысалы, DC Card Kappa – бұл ешкімді де қорқытпайтын, сілекейлі су жаратылысы емес, сүйкімді және (дегенмен) сүйкімді мультфильм кейіпкері. «Summer Days with Coo» – 2007 жылғы жапондық анимациялық фильм, каппа және қарапайым отбасыға оның тигізген әсері туралы. Фильмге арналған сценарийді режиссер Кейичи Хара жазды. Кейбіреулер «Calbee» компаниясының президенті каппаны ұнатқанын айтады, сондықтан ол өзінің бір өнімінде «Каппа» атауын қосуды қалады. Осыдан кейін Жапонияда танымал тағам – Каппа Эбисен пайда болды. «Teenage Mutant Ninja Turtles III» фильмінде танымал Торналар кездейсоқ түрде мистикалық артефакт – Уақыт сцптерін іске қосып, уақытты Эдо дәуіріндегі Жапонияға (дәлірек айтқанда 1603 жылға) саяхаттайды. Бір қызығы, олармен қарым-қатынаста болған кейбір қала тұрғындары олардың сыртқы келбетінен қорқып, фильмде оларды аңыз «каппа» деп қате қабылдайды. «Mountain of Faith» фильмінде Нири Каваширо кейіпкері каппа. Оның басшымен айтысы каппалардың су табиғатын көрсетеді. «Resident Evil Village» ойынында төрт мырзаның бірі Моро каппадан шабыт алған. Бірнеше Покемон каппаға негізделген, ең бастысы Голдук және Лотад, Ломбре және Людиколо эволюциялық отбасы. «The Legend of Zelda» видео ойыны сериясындағы Зора бастапқыда каппаға негізделген, визуалды жағынан алғашқы үш ойындағы мифологиялық бейнелерге өте жақын. Төртінші ойын, «Ocarina of Time», оларды қазіргі балық адамдарына айналдырды. «Animal Crossing» франшизасында көптеген каппа кейіпкерлері пайда болады. «Might & Magic Heroes VII» стратегиялық ойынында каппа бейтарап жаратылыс. «The House of the Lost on the Cape» романында каппалар цунамиден зардап шеккен аймаққа үміт сыйлауда маңызды рөл атқарады. «Inazuma Eleven» анимесінде каппаға негізделген бірнеше кейіпкерлер 3-ші маусымда және «Orion no Kokuin» эпизодында пайда болады.