Кіріспе

Жаңа коммунистік партиясы Ұлыбританиядағы антиревизионистік марксистік-лениндік коммунистік партия болып табылады. Жаңа коммунистік партиясының тамыры 1977 жылы бөлінген Ұлыбритания Коммунистік партиясына дейін жетеді. Ұйым марксистік-ленинизмге ревизионизмге қарсы тұрады және еурокоммунизмге қарсы. Кеңес Одағы құлағаннан кейін, партия 1992 жылы Пхеньян декларациясына қол қойған екі британдық ұйымның бірі болды. Ол "Жаңа жұмысшы" атты газет жарыққа шығарады.

Құрылу

1977 жылы Жаңа коммунистік партияны құрудың қозғаушы күші – көп жылдар бойы CPGB-нің Суррей округінің хатшысы болған Сид Френч болды. Френч 1920 жылы саналы жұмысшы отбасында дүниеге келді және 1934 жылы 14 жасында Жастар коммунистік лигасына қосылды. 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери қызметке шақырылып, Корольдік әуе күшінде қызмет етті. 1942 жылы сержант дәрежесіне көтеріліп, Френч Гибралтарға, кейін Солтүстік Африка мен Италияға жіберілді. Әскери қызметте жүріп, ол "Labour Monthly" журналына соғыс жағдайындағы гибралтарлықтардың алдында тұрған мәселелер туралы мақала жазды. Алжирде ол француз коммунистік журналисі Анри Аллегпен танысты, ол кейіннен француз отаршылдығына қарсы алжирлік қарсылық қозғалысына қосылды және қызметі үшін бес жыл түрмеде отырды. Соғыстан кейінгі демобилизациядан кейін Френчтің коммунистік қозғалысқа деген адалдығы 1950 жылы жаңа құрылған Суррей аудандық комитетінің хатшысы болып тағайындалуына әкелді. Ол осы лауазымда 1977 жылғы 15 шілдеде басқа қолдаушылармен бірге Жаңа коммунистік партияны құру үшін отставкаға шыққанға дейін болды. Сид Френч Жалпы және муниципалды жұмысшылар одағының (G&MWU) мүшесі және белсенді кооператор болды. 1967 жылы ол Корольдік арсенал кооперативтік қоғамының (RACS) саяси мақсаттар комитетіне сайланды және 1968 жылы RACS мүшелері кеңесіне сайланды.

CPGB-дегі бөлінулер

1956 жылы Венгриядағы көтерілісті басу үшін КСРО араласуынан кейін және Никита Хрущев басшылығындағы КСРО-ның Иосиф Сталинді айыптауынан соң Ұлыбритания Коммунистік партиясында (ҰКП) жіктер пайда болды. Кеңес Одағының Коммунистік партиясы мен Қытай Коммунистік партиясының ұстанымдары арасындағы халықаралық коммунистік қозғалыстағы ажырым маңызды фактор болған жоқ, ал қытайлық позицияны қолдаған топтар ҰКП-да аз қолдау тапты. Француз жеке өмірінде Хрущевтің бағытына қарсы болғанымен, Кеңес Одағына берік адал болды. Оның кейін өз ұйымдарын құру үшін кеткендермен ортақ нәрсесі – ҰКП-ның «Британдық социализмге жол» (БСЖ) саясаты марксистік-лениндік принциптерді үлкен өзгерту екендігіне және негізінен солшыл социал-демократиялық және реформаторлық бағдарлама екендігіне сенуі болды. Француз бен оның пікірін бөлісетін сарапшылардың көзінде Джон Голлан басшылығындағы ҰКП Венгрия дағдарысын және Хрущевтің Сталиннің «жеке тұлғасына табынуын» айыптауын партияны әлсірету және бөлу үшін пайдаланды. «Британдық социализмге жол» 1957 жылы қайта қарастырылды, бұл процесс 1977 жылы аяқталды, француз үшін бұл оның революциялық мазмұнынан айырды. 1966 жылы Daily Worker қайта іске қосылды, Morning Star аталды, француз осы өзгеріске қарсы науқан жүргізгендердің бірі болды. ҰКП басшылығының Чехословакиядағы Дубчек басшылығын қолдауы және 1968 жылы Дубчектің орнынан алынуына әкелген КСРО басшылығындағы Варшава шартының араласуына қарсылығы ҰКП ішіндегі жіктерді күшейтті. 1964 жылы Лейбористер 13 жылдық консервативті биліктен кейін билікке оралды, бірақ Гарольд Уилсон басшылығындағы жаңа үкімет көптеген солшылдардың наразылығын тудырған антипрофсоюздық саясатты ұстанды (соның ішінде «Қақтығыстың орнына» міндетті төрелікті енгізуге тырысу), ал Солтүстік Ирландияда үкіметті католик қауымдастығының көпшілігі азаматтық құқықтар науқанының күйреуінен кейін оның қысымшылығын қолдаған деп санайды. Эдвард Хит басшылығындағы торилер 1970 жылы британдық солшылдарға одан да жағымсыз саясатпен билікке оралды, бұл британдық тарихындағы ең көп жұмысшыны қамтыған ереуілдердің ең үлкен санына ықпал етті. 1972 және 1974 жылдардағы кеншілер ереуіліне жұмысшы табы мен басқа да салалар кеңінен қатысты. 1974 жылы Хит жеңілді, ал британдық солшылдардың көпшілігінің көзінде екінші Уилсон үкіметі тоқтаған жерінен жалғасты. Француз бен британдық коммунистер 1974 жылғы Уилсон/Каллаган үкіметін «сыныптық ынтымақтастық» саясатын жүзеге асырушы деп қарады және бұл жұмысшы табына айқын бола бастады деп ойлады, бірақ ҰКП-ның айқын революциялық перспективаны ұсына алмайтынына және жұмысшыларды капиталистік шабуылға қарсы жаппай жинауға қабілеті жоқ деп сенді. Француз бен басқалар социал-демократияның терең дағдарыс кезінде олардың партиясының күшсіз және коммунистік саясат үшін күреске қабілетсіз екенін сезінді. Осы күрес пен өзгерістер кезеңінде ҰКП-ның саны қорқынышты қарқынмен төмендеді. Бұл партия тарихта бұрын-соңды болмағандай халықтан оқшауланды. Мүшелер саны мен Morning Star таралымының азаюы үдеді. Жас коммунистер лигасы құлдырады, ал партиядағы дағдарыс оның басшылығының беделіне де әсер етті, өйткені бұрынғы жоғары және ықпалды мүшелері оның қатарынан кетті. 1976 жылы партияның төрт жетекші инженерлік белсендісі: Бернард Пантер, Сирил Мортон, Джимми Рид және Джон Точер, олардың барлығы Саяси комитеттің мүшелері болған, қызметтен кетті. Партияның негізінде ұйымдық дағдарыс одан да айқын көрінді. Мыңдаған мүшелер енді ұйымдастырылмаған, ал көптегендері тіпті ай сайынғы 25 пенс жарнасын төлемеді. Партия ішінде соғысатын лагерьлер пайда болды. 1960 жылдан бері «Смит тобы» және кейін «Партиялық топ» деп аталатын құпия топ ҰКП-де итальяндық коммунистік көшбасшы Антонио Грамшидің теорияларына негізделген. Бұл 1970 жылдардың басында ашық еурокоммунистік фракцияның пайда болуына саяси негіз болды. Голлан басшылығы өздерін оң жақтағы еурокоммунистік күштермен біріктіру арқылы нығайтуға тырысты. Бұл лагерьде өзін «Революциялық демократиялық ағым» деп атаған белсенді топ болды. Екінші жағынан, бұрынғы ҰКП студенттік ұйымдастырушысы Фергус Николсон басқаратын топ пайда болды, кейін «Тікелей солшыл» аталды; ал француздың Суррей аудандық комитеті тәртіптік жазаға әкелетін фракциялық ұрыс-керістен бас тартты. Бірақ дағарыс келесі жылы қарашадағы Конгресс алдында шиеленістің шыңына жетті. Голлан басшылығы «Британдық социализмге жолдың» жаңа жобасын жасады, оның қарсыластарының пікірінше, академиялық және интеллектуалдық айналымдардың құрметі мен қабылдауын көздеген социал-демократиялық платформаны қабылдауға бағытталған. Қатаң ұстанымды жақтаушылар бұл партияның ресми еңбек қозғалысының реформаторлық және социал-демократиялық дәстүрлеріне кіру үшін төленген ақы екенін мәлімдеді. Жобаның жариялануы және Конгреске дейінгі талқылау кезеңінің басталуы партия ішінде ашулы пікірталасқа әкелді, көпшілік жаңа бағдарламаның революциялық әлеуметтік өзгерістер үшін кең одақ құру туралы екенін айтты, бірақ ұсыныстар Лениншік дәстүрден бас тартатынын жасыра отырып мойындады. Николсон тобы барлық оппозицияның қарашадағы 1977 жылғы Конгресте күресуі керек екенін мәлімдеді. Француз Николсонмен келіссөздер жүргізді және бұл стратегияны қолдауға дайын болды. Бірақ партия басшылығы Сид Француз бен Суррей ауданынан басқа бірнеше адамды партиядан шығару арқылы бірінші соққыны беретіні анық болғанда, жаңа партия құру сөзсіз болды. 1977 жылдың 15 шілдесінде Француз және Суррей аудандық комитетінің басқа мүшелері шақырган Лондон қаласындағы төтенше жиналыста Жаңа Коммунистік партия құрылды. Қолдау көбінесе Француздың Суррей аудандық бекінісінен келді, бірақ БСЖ-ның жаңа жобасына қарсы науқан кезінде байланысқа түскен оның жақтастары да бірден қосылды. Бірақ партияны құру туралы шешім соңғы сәтте қабылданды. «Жаңа жұмысшы» партиялық апталығын шығаруға және жаңа партияның ұстанымдарын қорғайтын алғашқы памфлетті шығаруға тағы алты апта кетті. ЖКП 1977 жылғы қарашадағы ҰКП Конгресіне дейін Лондон, Шотландия және Оңтүстік Уэльс сияқты ҰКП-ның маңызды аудандарында көптеген мүшелерді тарта алмады. Конгресте Николсонның жақтастары үлкен жеңіліске ұшырады және жаңа БСЖ жобасы қабылданды. Николсон тобы ҰКП басшылығына қарсы күресін одан да фракциялық түрде жалғастырды, француздың әрекеті Конгрестегі жалпы оппозицияны әлсіреткенін мәлімдеді. Бірақ оппозиция жобаны жеңуге мүмкіндік таппады. Егер француздың жақтастары Конгресте болғанда да, олардың саны Николсон тобымен бірге басшылық блогының қолдауын жеңуге жеткіліксіз болды. 1977 жылдың соңына қарай 6000-ға жуық мүше ҰКП-дан кетті, мүшелер санының 1980 жылдар бойы үдемелі түрде азаюына әкелді. Бірақ олардың тек бір бөлігі, шамамен 700-і ЖКП-ға қосылды.

Жаңа коммунистік партия

Сид Френч партияның бірінші бас хатшысы болды, ал Суррей оның ең күшті аймағы болды. Бірінші ұлттық төраға Джо Паркер болды, ол 1982 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Ұлттық металл жұмысшылары мен мысшылар одағының (NUSMWC) толық уақытты қызметкері болды. Джо Паркер партия төрағасы лауазымынан көп ұзамай кетіп, 2004 жылы қайтыс болғанға дейін белсенді партия мүшесі болды. 1979 жылы Френч қайтыс болды және оның орнын Эрик Тревет алды. Тревет 1995 жылы партиядағы толық уақытты жұмысынан зейнеткерлікке шықты, бірақ 2014 жылдың қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін партияның Орталық комитетінің Саяси бюросында (Политбюро) партия төрағасы ретінде қызмет етті, бұл лауазым сол жылы құрылған болатын. Британ коммунистік қозғалысының қалған бөлігі сияқты, NCP-ге де бастан-ақ олар ультрасолшыл және оңшыл деп санайтын нәрсемен күресуге тура келді. Олардың барлығы жылдар бойы конгрестерде жеңіліске ұшырады және көптеген адамдар фракциялық белсенділіктері үшін партиядан шығарылды. 1980 жылдардың басында "Пролетариат" деп аталатын кеңестік бағытталған экстремистік фракция партиядан шығарылды. 1990 жылдардың басында тағы бір шағын топ шығарылды, кейіннен олар Коммунистік әрекет тобын құрды. Партияның "Лейбористерге барлық жерде дауыс беріңіз" стратегиясы 2000 жылы Кен Ливингстонды Лондон мэріне қолдау көрсету үшін өзгертілді, бұл партия тарихындағы ең ірі тазалауға әкелді. Орталық комитетте бір дауыспен қабылданған шешім Ливингстонның шешіміне қарсы болған тоғыз адамның партиядан шығарылуына және кейіннен, оның ішінде Орталық комитеттің тоғыз мүшесінің отставкаға кетуіне әкелді. Солтүстік-Батыс округі таратылды және барлығы шамамен 25 мүше фракциялық белсенділіктері үшін партиядан шығарылды немесе партиядан кетті. NCP-ның белгілі мүшелерінің бірі – Эрние Трори (1913–2000), ол өзінің саяси және тарихи жазбаларын жариялау үшін Crabtree Press баспасын құрды. "Соғыстар арасында", "Империалистік соғыс" және "Азаттық соғысы" атты үш томдық еңбектерінің барлығы "Коммунистік ұйымдастырушының естеліктері" деген қосымша тақырыппен жазылған, олар Депрессиядан бастап Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейінгі саяси оқиғаларды қамтиды. Бас хатшы – Энди Брукс, ол NCP-ның негізін қалаушы және 1979 жылдан бері Орталық комитеттің мүшесі. Бұрын ол халықаралық хатшы, "The New Worker" журналының редакторы және бас хатшының орынбасары болған. NCP ешқашан жалпы немесе жергілікті сайлауларда кандидаттарды тікелей ұсынған емес және Лейбористік партия кандидаттарын қолдауға шақырады. Бұл саясат 2000 жылы өзгертілді, бұл жаппай қолдауға ие тәуелсіз Лейбористік партия кандидаттарын қолдауға мүмкіндік берді және NCP Кен Ливингстонның Лондон мэріне жасаған сәтті әрекетін қолдады. NCP сонымен қатар Кәсіподақтарды қорғау комитетіне де қолдау көрсетіп келеді, бұл бірқатар солшыл кәсіподақ басшылары қолдайтын кәсіподақ мүшелерінің комитеті. NCP Еуропалық Одаққа және Рим шартына қарсы болды және Ұлыбритания мүше мемлекет болып табылар кезде, ол өзінің жақтастарынан Еуропалық парламент сайлауына бойкот жасай беруге шақырды. NCP-ның ұйымдық құрылымы фракциялар, ұяшықтар, аудандық комитеттер, Орталық комитет және Саяси бюродан (Политбюро) тұрады. Партияның жоғары органы – Ұлттық конгресс, ол саясатты анықтайды және Орталық комитетті сайлайды. Ол "Жаңа жұмысшы" атты апталық газет шығарады. Алғашқы екі жыл газет коммерциялық түрде басылды, бірақ 1979 жылы офсеттік баспа машинасы сатып алынғаннан кейін өндіріс толығымен ішкі қызметке көшті. Мазмұн іштен жазылады немесе басқа көздерден, әсіресе бауырлас партиялардың органдарынан алынады. 1990 жылдардың ортасында редакторы Джордж Вулли қайтыс болғаннан кейін "Жаңа коммунистік шолу" журналы жабылды, сондықтан қазіргі таңда теориялық журналы жоқ. 1980 жылдары және 1990 жылдардың басында NCP сонымен қатар "Индустриялық бюллетень", "Ирландиялық бюллетень" және "Экономикалық бюллетень" жариялады. Ол мүшелері мен жақтастарына арналған ішкі бюллетеньді, сондай-ақ түрлі тақырыптар бойынша түрлі буклеттерді шығарады. Ұлыбританияның Жаңа коммунистік партиясы 2019 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда Лейбористік партияны қолдады.

Идеология

ҰКП 1988 жылы Михаил Горбачевтің Кеңес Одағын басқаруын іштен сынай бастады, ал Кеңес Одағы тарағаннан кейін әлемдегі коммунистік және жұмысшы партияларымен байланыс орнатты. 1990 жылдардағы партия съездерінде Никита Хрущевтің Сталинге қарсы 20-шы съездегі сөзі (Құпия сөз) жоққа шығарылып, «адамзаттың ұлы революциялық ұстаздары Маркс, Энгельс, Ленин және Сталин» және «күрестегі халықтың ұлы революциялық көшбасшылары Мао Цзэдун, Ким Ир Сен, Фидель Кастро және Хо Ши Мин» идеологиясы негізінде қаулылар қабылданды. 1992 жылдың сәуірінде ҰКП 77 басқа коммунистік, жұмысшы, социалистік және прогрессивті партиялармен бірге Пхеньян декларациясына қол қойған алғашқылардың бірі болды. «Социализмді қорғап, дамытайық» деген тақырыптағы бұл мәлімдеме Кеңес Одағы тарағаннан кейін халықаралық коммунистік қозғалыстың жасаған тұңғыш мәлімдемесі еді және 2007 жылға қарай 300 партия қол қойды. 2003 жылы ҰКП бұрынғы Коммунистік Интернационал қағидаларына негізделген, монолитті партия құру мақсатында толығымен жаңа жарғыны қабылдады. Партия саяси тұрғыдан Никита Хрущевтен бастап Кеңес басшылығының социализмнен алшақтағанын жақтаған, таза, ортодоксалды немесе ревизионизмге қарсы коммунистерге ең жақын. Халықаралық аренада Куба, Қытай, Вьетнам, Лаос және Солтүстік Кореяны қолдайды. ҰКП Грекия Коммунистік партиясы (ККП) ұйымдастырған халықаралық конференцияларға және Бельгия Жұмысшы партиясы (ПТБ/ПВДА) ұйымдастырған Мамыр мерекесі шараларына тұрақты түрде қатысады. Ұлыбританияда ҰКП Ұлыбританияның революциялық коммунистік партиясымен (марксистік-лениндік) өте жақын қарым-қатынаста, Лейбористік партия мәселесі және Солтүстік Кореямен қалай қарым-қатынас жасау керек дегендегі маңызды бағдарламалық келіспеушіліктерге қарамастан. ҰКП «Соғысты тоқтату» коалициясын қолдайды және оның демонстрацияларына қатысады.