Кіріспе
Бельгиялық автор Анри (Хендрик) Консиньес (3 желтоқсан 1812 – 10 қыркүйек 1883) – бельгиялық автор. Ол Фландриядағы голланд тіліндегі әдебиеттің негізін қалаушысы саналады, Бельгиядағы жоғары топтардың арасында, әдебиет пен үкіметте француз тілі басым болған кезде жазған. Консиньес 1830 жылы бельгиялық революционер ретінде күресіп, 19 ғасырдың басында танымал болған романтизм стиліндегі көрнекті жазушы болды. Ол ең әйгілі туындысы – 1302 жылғы Алтын шпоралар шайқасында фламанд шаруаларының француз рыцарларына қарсы жеңісінен шабыттанған «Фландрияның арыстаны» (1838) атты романтикалық ұлттық романы. Ол өмірі бойында 100-ден астам роман мен повесть жариялап, зор танымалдыққа ие болды. Оның қайтысынан кейін романтизмнің төмендеуіне байланысты шығармалары бұрынғыдай сұранысқа ие болмаса да, фламанд әдебиетінің классикасы саналады.
Henri (Hendrik) Conscience (3 December 1812 – 10 September 1883) was a Belgian author. He is considered the pioneer of Dutch language literature in Flanders, writing at a time when Belgium was dominated by the French language among the upper classes, in literature and government. Conscience fought as a Belgian revolutionary in 1830 and was a notable writer in the Romanticist style popular in the early 19th century. He is best known for his romantic nationalist novel, The Lion of Flanders (1838), inspired by the victory of a Flemish peasant militia over French knights at the 1302 Battle of the Golden Spurs during the Franco Flemish War. Over the course of his career, he published over 100 novels and novellas and achieved considerable popularity. After his death, with the decline of romanticism, his works became less fashionable but are still considered as classics of Flemish literature.
Балалық шақ
Хендрик француз Пьер Консиенстің ұлы болды, Бесансон қаласынан шыққан ол Наполеон Бонапарттың теңіз флотында көлік үйінің шебері (chef de timonerie) болған және 1811 жылы Антверпен портының басшысы болып тағайындалған, сол кезде бұл қала Францияның құрамында болған. Хендриктың анасы фламанд, Корнелия Бальеу, сауатсыз болған. 1815 жылы Вена конгресінен кейін француздар Антверпенді тастап кеткенде, Пьер Консиенс қалып қойды. Ол ерекше мінезді адам болды және Антверпен порты бейбітшілік орнағаннан кейін тозығы жеткен кемелерді сатып алу және бұзумен айналыса бастады. Бала теңіздік заттармен толтырылған ескі дүкенде өсті, кейін әкесі сатылмаған кітаптар жинағын қосты. Олардың арасында баланың қиялын оятып, сонымен қатар әсер еткен ескі романдар болды. 1820 жылы анасы қайтыс болды, ал бала мен оның кіші інісі қатал және біршама қорқынышты әкесінен басқа ешкіммен серіктес болмады. 1826 жылы Пьер Консиенс тағы да үйленді, бұл жолы өзінен әлдеқайда жас жесір, Анна Катерина Богаертспен. Хендрик осыған дейін көп бұрын кітап оқуға құмарлық танытып, "Жасыл бұрыш" шатырынан өтіп, жойылуға бара жатқан ежелгі, жыртылған және шаң басқан кітаптардың арасында күні бойы шуаққа бөленді. Екінші некесінен кейін Пьер қаладан жиреніп, дүкенін сатып, Хендрик Консиенс кітаптарында жиі суреттейтін Кампин (Кемпен) аймағына зейнеткерлікке кетті, Антверпен мен Венло арасында жатқан шұғылалы жазық дала. Мұнда Пьер үлкен бақшасы бар шағын шаруашылық сатып алды. Осы жерде, әкесі алыс порттарда кемелер сатып алып жүргенде, ұлдар бірнеше апта, кейде айлар бойы өгей анасымен бірге өткізді.
Жасөспірімдік және әдебиетке кірісу
Он жеті жасында Хендрик әкесінің үйін тастап, Антверпенде ұстаздыққа орналасып, 1830 жылғы Бельгия революциясының оқуын тоқтатуға дейін білімін жалғастырды. Ол Бельгия революциялық армиясына ерікті болып қосылды, Тернхоутта қызмет етті және Остмалле, Гел, Любек және Лувен қалаларының жанында голландтықтармен шайқасты. 1831 жылғы Он күндік науқаннан кейін ол Дендермондедегі әскер казармасында қалды, кіші офицер болып, сержант-майор шеніне дейін көтерілді. 1837 жылы ол қызметтен кетіп, бейбіт өмірге оралды. Әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан жастармен араласып, олардың мінез-құлқын байқады. Ол голланд тілінде жазуды ойлады, бірақ сол кезде бұл тіл әдебиет үшін лайықсыз деп есептелді, себебі француз тілі білімді және үстем таптың тілі болды. Шелда өзенінің ар жағында Нидерландыда ғасырлар бойы дамыған, Бельгияда қолданылатын голланд тілінен көп ерекшеленбеген әдебиет болғанымен, бельгиялықтардың "фламанд тіліне" деген көзқарасы өзгермеді. 1830 жылы Бельгияны құрған саясаткерлер француз тілін қолданды. Осы тіл Бельгияның мемлекеттік тілі ретінде таңдалды. Бельгияның үстем класы осы тілде сөйледі. Бельгияның тәуелсіздігі 1831 жылы жарияланғанға дейін голланд тілінде бірде-бір нәрсе жазылмаған еді, бұл Бельгияны және оның Фламанд провинцияларын Нидерландыдан бөліп тастады. Екі тілдің арасындағы қабырға енді бұзылмайтын сияқты. Сондықтан 1830 жылы Консиенс «Дұрыс ар-ойымды» деген шығармасында дерлік пайғамбарлықпен: «Неге екенін білмеймін, бірақ фламанд тілінде суреттеп айтуға келмейтін романтика, құпия, тереңдік, қуат, тіпті жабайылық сезімі бар. Егер жазуға мүмкіндік алсам, өзімді фламанд композициясына толыққанды берер едім» деп жазды.
Жұмыс және мансап
Алайда, әскери қызметте жазған өлеңдерінің бәрі француз тілінде болды. Қызметтен босатылғаннан кейін ол зейнетақы алмады, жұмыссыз әке үйіне оралған соң, ол нидерланд тілінде жазуға бел буды. Гвиччардинидің бір сөзі оның қиялын оятты, ол бірден голланд революциясы кезіндегі оқиғалар негізінде "In 't Wonderjaer" (1837) атты шағын суреттер жинағын жазды. Бұл шығарманы өзі жариялап, оны басып шығаруға бір жылдық жалақыға жуық қаржы жұмсады.
Фландрия арыстаны
Әкесі ұлының голланд тілінде кітап жазуын өте жаман көріп, үйінен қуды. Ал болашақ белгілі романист Антверпенге екі франк пен киім-кешектен басқа ештеңесіз бет алды. Ескі мектептес досы оны көшеде тауып, үйіне алып келді. Көп ұзамай, беделді адамдар, оның ішінде суретші Густав Вапперс, бақытсыз жас жігітке қызығушылық танытты. Вапперс оған тіпті киім берді, соңынан оны король Леопольд I-ге ұсынды. Леопольд I Wonderjaer кітабын барлық бельгиялық мектептердің кітапханасына қосуға бұйрық берді. Бірақ Леопольдтың қолдауымен Консиенс 1837 жылы "Фантазия" атты екінші кітабын жариялады. Облыстық мұрагаттағы шағын жұмыс оны күнкөріс қиындықтарынан азат етті. 1838 жылы ол "Фландрияның арыстаны" тарихи романымен үлкен жетістікке жетті. Бұл роман әлі күнге дейін оның шедеврлерінің бірі саналады және оның әсері әдеби саладан асып түсті. Кітаптың коммерциялық сәттілігіне қарамастан, жоғары басылым шығындары Консиенске сатудан көп ақша әкелмеді. 19-шы ғасырда Еуропаның әртүрлі елдерінің көптеген ұлтшыл жазушылары, ақындары мен суретшілері өз елдерінің тарихы мен мифологиясынан кейіпкерлерді ұлттық мақтаныш белгісіне айналдырды. "Фландрияның арыстаны" романымен Консиенс Фландрия графы Гю де Дампьердің үлкен ұлы Роберт Бетюннің кейіпкері арқылы осыны сәтті істеді. Роберт крестонос және Консиенс үшін ең маңыздысы, Фландрияның тәуелсіздігін сақтау үшін күрестің көрнекті басты кейіпкері болды. Тарихшылар Консиенсті тарихи дәлсіздіктерге айыптады, мысалы, оның батыры Алтын шұңқыр шайқасына қатысқан деп көрсеткен, бірақ ол іс жүзінде қатыспаған. Сондай-ақ, "Фландрияның арыстаны" шын мәнінде голланд тілінде сөйлемегені де айтылды. Оның әкесі, Фландрия графы Гю де Дампьер де осы тілде сөйлемеген. Дегенмен, Роберт Бетюн, "Фландрияның арыстаны", әлі күнге дейін фламандтық мақтаныш пен бостандықтың символы ретінде ұсынылады, бұл Консиенс жасаған романтикалық, бірақ дұрыс емес бейнелеуге байланысты. Консиенс жасаған бейнелеу "Фламанд арыстаны" әніне шабыттандырды, бұл фламанд ұлтшылдарының көп жылдар бойы бейресми әнұраны болды және жақында ғана Фландрияның ресми әнұраны ретінде танылды.
Кейінгі жұмыстар
"Фландрияның арыстаны" романынан кейін "Суретші қалай болу керек?" (1843), "Ана қандай қайғыдан зардап шегеді?" (1843), "Сиска ван Русемаэль" (1844), "Ламбрехт Хенсманс" (1847), "Якоб ван Артевельде" (1849) және "Жарғылы шақырылған" (1850) шығармалары жарық көрді. Осы жылдары ол сан алуан өмір сүрді, шамамен он үш ай бойы елдік үйдің бағбаны болды, бірақ ақырында Антверпендегі Көркем өнер академиясының хатшысы қызметін атқарды. Кітаптары – үлкен мақтауға ие болғанымен, көбінесе сатылмағандықтан – оны белгілі бір дәрежеде қаржылық тәуелсіздікке жеткізгенге дейін көп уақыт өтті. Дегенмен, оның идеялары кеңінен қабылдана бастады. 1841 жылы Гентте өткен конгресте Консиенс еңбектері ұлттық әдебиеттің гүлденуіне мүмкіндік беретін тұқым ретінде айтылды. Сәйкесінше, патриоттық партия олардың таралуын ынталандыруды қолға алды, ал Консиенс жазған әр жаңа шығарма Бельгия үшін құрметтің белгісі ретінде қарсы алынды. 1845 жылы Консиенс Леопольд орденінің рыцары атанды. Голланд тілінде жазу енді қарапайымдықпен қарастырылмады. Керісінше, қара халықтың тілі дерлік сәнге айналды және фламанд әдебиеті дами бастады. 1845 жылы король Леопольд I-нің өтініші бойынша Консиенс "Бельгия тарихы" кітабын жариялады. Содан кейін ол фламандтық отбасылық өмірді бейнелеуге қайта оралды, бұл оның шығармаларының ең құнды бөлігін құрады. Ол қазір өзінің шеберлігінің биігінде тұрды, ал "Соқыр Роза" (1850), "Риккеттиккетәк" (1851), "Кедей джентльмен" (1851) және "Ақсақал" (1853) романдары оның көптеген романдарының арасындағы ең маңыздылары саналады. Бұл туындылар жаңа әдебиетке бірден әсер етті, ал Консиенс көптеген ізбасарларға ие болды.
Қазіргі кездегі қабылдау
1855 жылы оның кітаптары ағылшын, француз, неміс, чех және итальян тілдеріне аударылып, Бельгиядан тыс елдерде кең танымал болды. 1942 жылға қарай, Консьенстің "Кедей джентльмен" шығармасының бір ғана неміс тіліндегі аудармасы аударылғалы бері 400 000-нан астам дана сатылғаны есептелді. Француз жазушысы Александр Дюма Консьенстің "Саскер" кітабын плагиаттап, сол кездегі интеллектуалдық меншік құқығы заңдарының нашарлығын пайдаланып, өзінің шығармасын жасады. Сонымен қатар, көптеген заңсыз аудармалар да пайда болды.
Кейінгі өмір және өлім
1867 жылы Корольдік Бельгия музейлерінің сақтаушысы лауазымы құрылып, король Леопольдтың өтінішімен оған берілді. Содан бастап ол қазір Еуропалық парламентке іргелес орналасқан Виертс мұражайының қарауыл үйінде тұрды. Ол романдарды үздіксіз жазып, жарияланған туындыларының саны шамамен сексенге жетті. Ол сол кезде Бельгияның ең көрнекті жазушысы болды. Антверпенде оның 70 жылдығы халықтық тойлармен аталып өтті. Ұзақ аурудан кейін 1883 жылы Брюссельдегі үйінде дүние салды. Оның қосылу рәсімі жақын маңдағы Икселдегі Сент-Бонифаций шіркеуінде өтті. Ол Антверпендегі Шонсельхоф зиратына жерленді, оның бейіті – ұлы жазушыға арналған ескерткіш.
Сыни қабылдау
Консистенцияның көптеген шығармаларын романтизм әдебиет мектебіне жатқызуға болады, және олар риторикалық монологтар мен сезімталдықтан кеңінен пайдаланады. Әдебиетті түсінудегі кейінгі дамулар, әсіресе Консистенцияның өмірінде пайда болған реализм ағымы, оның шығармалары кейде заманауи оқырмандарға "ескірген және қарапайым" болып көрінеді. Оның тіл қолданысы да сынға ұшырады. Тео Германс айтуынша, Консистенция "тілдік шебер емес, оның повестемелері сезімтал, сюжеттері нақты емес, ал моральдық бағалары консервативті, тіпті реакциялыққа дейін жетеді". Дегенмен Германс Консистенцияның "оқырманды ойдан шығарылған әлемге тарту" қабілетін, сондай-ақ сипаттау арқылы шайқастар мен табиғат көріністерін бейнелеу шеберлігін, және оқырманның назарын аудару үшін темпті өзгертуін пайдалануын жоғары бағалады.
Құрметтер
1845: Леопольд орденінің рыцары. Леопольд орденінің үлкен офицері. 1853: Альберт орденінің рыцары. 1853: Ваза орденінің рыцары. 1869: Бельгия Корольдік ғылым, әдебиет және өнер академиясының мүшесі.