Кіріспе

1155–1190 жылдардағы Киелі Рим императоры Фредерик Барбаросса (1122 жылдың желтоқсаны – 1190 жылдың 10 маусымы), сондай-ақ Фредерик I (link=no; ), 1155 жылдан бастап 35 жыл өткен соң 1190 жылы қайтыс болғанға дейін Киелі Рим императоры болды. Ол 1152 жылдың 4 наурызында Франкфурт қаласында Германия королі болып сайланды және 1152 жылдың 9 наурызында Ахенде тәж киді. 1155 жылдың 24 сәуірінде Павияда Италия королі болып танылды және 1155 жылдың 18 маусымында Рим папасы Адриан IV-тің қолдарынан Римде императорлық дәреже алды. Екі жылдан кейін, оның империясымен байланысты құжатта «sacrum» («қасиетті») термині алғаш рет қолданылды. Кейіннен ол 1178 жылдың 30 маусымында Арль қаласында Бургундия королі болып ресми түрде тағайындалды. Оны Италияның солтүстік қалалары Барбаросса деп атады, бұл итальян тілінде «қызыл сақал» деген мағынаны білдіреді; ал неміс тілінде ол «Кайзер Ротбарт» деп аталды, яғни «Қызыл сақал императоры». Итальяндық лақап атының, тіпті кейінгі неміс тілінде де қолданылуы, оның мансабында итальяндық жорықтардың маңыздылығын көрсетеді. Фредерик 1152 жылы император болып сайланудан бұрын 1147–1152 жылдары (Фредерик III ретінде) Швабия герцогі болды. Ол Хогенштауфен әулетінің герцогы Фредерик II және Бавария герцогы Генрих IX-тың қызы Юдиттің ұлы болды. Осылайша Фридрих Германияның екі белгілі әулетінің ұрпағы болып саналды, бұл оны империяның сайлаушы ханзадалары үшін қабылданатын кандидат етті. Фридрих үшінші крест жорығына қатысып, киелі жерге құрлық жолымен сапар шекті. 1190 жылы Фредерик Салеф өзенін кешіп өту кезінде суға батып қайтыс болды, оның армиясының көп бөлігі Акраға жетпей тұрып крест жорылын тастап кетті. Тарихшылар оны Киелі Рим империясының орта ғасырлардағы ең ұлы императорларының бірі деп есептейді. Ол замандастарының көзінде адамнан асып түсетіндей қасиеттерді үйлестірді: ұзақ өмір сүруі, жоғары амбициясы, ұйымдастырушылық қабілеті, соғыс дағдысы және саяси көрегендігі. Оның Орталық Еуропа қоғамы мен мәдениетіне қосқан үлесіне, инвеституралық дау аяқталғаннан бері неміс мемлекеттерінде үстемдік құрған папалық билікті теңгерген Corpus Juris Civilis, яғни римдік құқық үстемдігін қайта жаңарту кіреді. Қазіргі зерттеушілер Фридриктің мұрасын зерттей отырып, аңыздарды ашуға және нақты тарихи тұлғаны қайта құруға тырысады – бұл күш-жігер императордың өзіне және онымен байланысты әлеуметтік өзгерістерге жаңа көзқарас ұсынады.

Ерте өмір

Фридрих 1122 жылдың желтоқсан айының ортасында Хагенауда, Швабия герцогы Фридрих II және Бавариялық Юдиттің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Гогенштауфен әулетінен, ал анасы Вельф әулетінен шыққан, бұл Германиядағы ең күшті екі әулет еді. Гогенштауфендерді көбінесе гибеллиндер деп атаған, бұл Швабиядағы әулеттік орын – Вайблинген қамалының итальяндық атауынан туындаған; Вельфтерлер де ұқсас итальяндық атаумен гульфтер деп аталды. Фридрих сондай-ақ әкесінің әжесі Агнес арқылы салиан әулетінің ұрпағы болды, себебі ол император Генрих IV және Савойялық Бертаның қызы еді. Ол анасы Юдитта арқылы да салиандармен байланысты болды, өйткені ол император Отто II және оның әйелі Теофанадан тараған. Осылайша, Фридрих Ұлы Оттон императоры мен оның әйелдері Эадгит және Аделаиданың әулетін жалғастырды. Ол ерте жасынан атқа мінуге, аң аулауға және қару-жарақ қолдануға үйренді, бірақ оқи да, жаза да алмады, сондай-ақ өмірінің кейінгі кезеңіне дейін латын тілінде сөйлей алмады. Ол өзінің інісі, король Конрад III билік еткен кезде бірнеше хофтагқа қатысты, бұл Киелі Рим империясының ақсүйектері арасында танымал бейресми және жүйесіз жиналыстардың бір түрі болды. Олар 1141 жылы Страсбургте, 1142 жылы Констанцта, 1143 жылы Ульмде, 1144 жылы Вюрцбургте және 1145 жылы Вормста өтті.

Екінші крест жорығы

1147 жылдың басында Фридрих, оның ағасы Конрад III 1146 жылдың 28 желтоқсанында крест жорығына қатысуға публично ант бергеннен кейін, Екінші крест жорығына қосылуға шешім қабылдады. Фридриктің әкесі, герцог Фридрих II, бұған қатты қарсылық білдірді, ал Фрейзингі Оттонның айтуынша, герцог ағасын ұлына жорыққа баруға рұқсат бергені үшін айыптады. Өлімі жақын болған герцог Фридрих, ұлының жесір әйелін және кіші өгей інісін күтіп-бағуын, крест жорығына қатысып өмірін қауіпке тікпеуін күтті. Мүмкін, крест жорығына дайындалып, Фридрих 1147 жылдың наурыз айына дейін Вобургдан Аделаидаға үйленді. Оның әкесі 4 немесе 6 сәуірде қайтыс болды, ал Фридрих оның орнына Швабия герцогы болды. Неміс крестонос армиясы жеті аптадан кейін Регенсбургтен аттанды. 1147 жылдың тамызында Византия империясы арқылы өте жатқанда, ауруға шалдыққан крестонос Адрианопольдің сыртындағы монастырьда емделу үшін тоқтады. Сол жерде ол тоналып, өлтірілді. Конрад Фридрихке одан өш алуды бұйырды. Швабия герцогы монастырьды қиратты, қарақшыларды тұтқынға алып, өлім жазасын орындады және ұрланған ақшаны қайтаруды талап етті. Византиялық генерал Просухтың араласуы жағдайдың одан ары ушығуына жол бермеді. Бірнеше аптадан кейін, 8 қыркүйекте Фридрих пен Велф VI негізгі лагерьті су тасқынынан аман қалған немiс крестоносшыларының қатарында болды. Олар негізгі армиядан шалқап жатқан төбеде орналасты. Армияның қалдықтары келесі күні Константинопольға жетті. Конрад III армияны Анатолия арқылы жүргізуге тырысты, бірақ Дорілей маңындағы түрік шабуылдарының салдарынан бұл қиындыққа толы болғандықтан, кері қайтуға шешім қабылдады. Артқы ешкім қалмады. Конрад Фридрихті Франция патшасы Людовик VII-ге оқиға туралы хабарлап, көмек сұрау үшін алдын ала жіберді. Француз және неміс армиялары содан кейін бірге ілгеріледі. Конрад Эфесте Рождествоға таяу ауырған кезде, ол Фридриктің де арасында болған жеке сүйемелдемесімен бірге кемемен Константинопольге оралды. Византиялық кемелер мен қаржымен неміс армиясы 1148 жылдың 7 наурызында Константинопольден қайтадан шығып, 11 сәуірде Акраға жетті. Пасхадан кейін Конрад пен Фридрих Иерусалимге сапар шекті, онда Фридрих Хоспитальерлер орденінің қайырымдылық жұмыстарына қатты әсерленді. Ол 24 маусымда Акра кеңесіне қатысты, онда крестонос армиясы Дамаскіге шабуыл жасайтын шешім қабылданды. Дамаскіге жасалған қоршау (24-28 шілде) бес күнге созылды және сәтсіз аяқталды. Монстың Гилберті 50 жылдан кейін Фридриктің "Дамаск алдындағы барлық басқалардан қару-жарақпен басымдық танытқанын" жазды. 8 қыркүйекте неміс армиясы Акрадан теңізге шықты. Отанына қайта жолда Конрад III және Фридрих Салоникиде тоқтады, онда олар Конрадтың император I Мануил Комненмен өткен қыста келіскен шартты сақтауға ант берді. Бұл шарт немістерді византиялықтармен бірлесіп Сицилия королі II Роджерге шабуыл жасауға міндеттеді. Шартты бекіткеннен кейін Фридрих Германияға алдын ала жіберілді. Ол Болгария және Венгрия арқылы өтіп, 1149 жылдың сәуірінде Германияға келді.

Сайлау

1152 жылы ақпанда Конрад қайтыс болғанда, оның жанында Фридрих пен Бамберг епископы ғана болды. Кейін екеуі де Конрадтың санасы толыққанды болған күйде, корольдік белгілерін Фридрихке тапсырғанын және оның алты жасар ұлы, болашақ Швабия герцогы Фредерик IV емес, оның патшалық билігін мұрагерлік еткенін айтты. Ол бірнеше күннен кейін, 1152 жылдың 9 наурызында Ахенде Рим патшасы болып таж киді. Генрих IV және Генрих V билік еткен жылдары Германия империясының мәртебесі шатырлап, инвеституралық даудың салмағынан билігі әлсіреп кетті. Генрих V-нің 1125 жылы қайтыс болуынан кейін, неміс монархиясы жиырма бес жылға жуық уақыт бойы нақты билігі жоқ, тек атағы ғана болды. Сайлаушы ханзадалар таңдаған патшаға тек өз герцогтығының ресурстары ғана берілді, сонымен қатар оған нақты билік пен басшылықты жүзеге асыруға кедергі келтірілді. Патшалық атақ та бір отбасыдан екіншісіне ауысып отырды, осылайша неміс тәжіне кез келген династиялық мүдделердің дамуына жол берілмеді. 1152 жылы Фридрих патша болып сайланғанда, патшалық билік жиырма бес жылдан астам уақыт бойы, тіпті сексен жылдан астам уақыт бойы тоқтатылған еді. Нақты байлық тек Солтүстік Италияның бай қалаларында болды, олар әлі де неміс патшасының номиналды бақылауында еді. Салиялық әулет Генрих V-нің 1125 жылы қайтыс болуымен тоқтатылды, ал неміс князьдері оның жүрегі ауырған інісі Швабия герцогіне тәж беруден бас тартты, өйткені ол Генрих V-тің императорлық билігін қайтаруға тырысады деп қорқады. Оның орнына олар Лотарь III-ні (1125–1137) таңдады, ол Гогенштауфендермен ұзаққа созылған дауға қатысты және Вельфтерге үйленді. Гогенштауфендердің бірі Германияның Конрад III (1137–1152) ретінде таққа отырды. 1152 жылы Фридрих Барбаросса өзінің інісінің орнын басып патшалық билікке келгенде, осы қақтығысты аяқтауға зор мүмкіндік туды, өйткені оның анасының тарапынан Вельфтерге жақындығы бар еді. Фридрих біріктіруге тырысқан Германия 1600-нан астам жеке мемлекеттердің мозаикасынан тұрды, әрқайсысының өз князі болды. Олардың кейбіреулері, мысалы, Бавария мен Саксония үлкен болды. Көптегендері картада табуға қиын болды. Неміс патшасына берілген атақтар – «Цезарь», «Август» және «Рим императоры» еді. Фридрих осы атақтарды алған кезде, олардың мағынасы жоқ, тек пропагандалық ұрандар ғана болды. Фридрих князьдермен өзара пайдалы жағдайды іздеу арқылы келісімге келетін прагматик саясаткер болды. Англияның Генрих II-сінен айырмашылығы, Фридрих ортағасырлық феодализмді жоюға тырыспады, керісінше оны қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл оның күшіне жетпеді. Германиядағы азамат соғысының басты ойыншылары – Папа, Император, Гибеллиндер және Гвельфтер болды, бірақ олардың ешқайсысы жеңіске жетпеді.

Билікке көтерілу

Империяны Ұлы Карл мен Ұлы Оттон I-нің тұсындағыдай қалпына келтіруге құштар жаңа патша Германияда тәртіп орнату Италиядағы императорлық құқықтарды қолдану үшін қажетті алғышарт екенін түсінді. Ол жалпы бейбітшілік туралы жарлық шығарып, ақсүйектерге жомарт жеңілдіктер берді. Сыртқы саясатта Фридрих Даниядағы Свенд III мен Вальдемар I арасындағы азаматтық соғысқа араласып, Шығыс Рим императоры Мануил I Комненмен келіссөздер жүргізді. Осы шамада патша Адельхайд Вобургпен құрылған баласыз некесін туыстық байланысқа байланысты (оның әкесінің әкесінің әкесі Адельхайдтың әкесінің әкесінің әкесінің інісі болғандықтан, олар төртінші туыс, бір рет алысқан) папаның келісімімен жойды. Содан кейін ол Константинополь сарайынан әйел алуға сәуегейлік танытты. Фридрих таққа отырғанда сайлану туралы хабарды Папа Евгений III-ге жеткізді, бірақ папаның бекітуін сұрауға үлкермеді. 1153 жылдың наурыз айында Фридрих Папамен Констанц келісімін жасады, онда таққа отырғызудың шарты ретінде Папалық билікті қорғауға, Сицилия королі Роже II және Шіркеудің басқа да жауларымен Евгенийдің келісімінсіз бейбітшілікке келуге уәде берді.

Бірінші Италиялық науқаны: 115455

Фредерик Италияға алты экспедиция жасады. Біріншісі 1154 жылдың қазан айынан бастап, оның жоспары – Сицилия королі I Вильгельмнің басқаруындағы нормандарға қарсы жорық ұйымдастыру еді. Ол Павияға келді, онда кейбір тарихшылардың айтуынша, 24 сәуірде Сан-Микеле-Маджоре базиликасында темір тәжді және Италия королі атағын алды. Басқа тарихшылар оның тәж кию рәсімі 15 сәуірде Монцада өткенін мәлімдейді. Болонья мен Тоскана арқылы өтіп, Рим қаласына жақындады. Сол жерде папа IV Адриан Абелярдың шәкірті Арнольд Брешиа бастаған республикалық қалалық коммуна күштерімен күресіп жатты. Жақсы ниет білдіру ретінде Фредерик жаңадан құрылған Рим сенатының елшілерін босатты.

Фредерик Рим қақпаларына жақындағанда, папа онымен кездесуге шықты. Патша шатырында король оны қабылдады, ал папаның аяғын сүйгеннен кейін Фредерик дәстүрлі бейбітшілік сүйісін күтті. Алайда, Фредерик папаны шатырға алып бара жатқанда оның аттан түсуіне көмектесуден бас тартқандықтан, Адриан осы рәсім орындалғанша сүйіспеді. Римдіктер наразылыққа көтеріліп, Фредерик тәж киген күнін көтерілісті басумен өткізді, нәтижесінде 1000-нан астам римдік қаза тапты, ал мыңдаған адам жарақат алды. Келесі күні Фредерик, Адриан және неміс әскері Тиволиге аттанды. Сол жерде Италияның ыстық жазы мен Германиядан бір жылдай болмауының салдарынан Сицилия нормандарына қарсы жоспарланған жорығын кейінге шегеруге мәжбүр болды. Германияда, әсіресе Баварияда тәртіпсіздік қайтадан күшейді, бірақ Фредериктің қатаң, бірақ келісімді шараларымен жалпы бейбітшілік қайта орнатылды. Бавария герцогтігі Генрих II Ясомирготтан, Австрия маркграфынан Фредериктің қуатты інісі Генрих Қасқадан, Саксония герцогына берілді. Генрих II Ясомиргот Баварияны жоғалтқаны үшін Австрия герцогі аталды. Германия князьдеріне ресми билік беру және патшалықтағы азаматтық соғыстарды тоқтату жөніндегі жалпы саясатының аясында Фредерик Генрихке Австрия герцогі ретінде беспрецедентті құқықтар берген Privilegium Minus арқылы оны одан әрі жұбатты. Бұл Фредериктің үлкен ымыраға келуі болды, өйткені ол Генрих Қасқаның ыңғайласуын қажет еткенін, тіпті онымен біршама билікті бөлісуге дайын екенін түсінді. Фредерик Генрихтің тікелей жауы болуға мүкіндік бермеді. 1156 жылдың 9 маусымында Вюрцбургте Фредерик Бургундиялық Беатрисқа, III Реноның қызы мен мұрагеріне үйленді, осылайша иелігіне Бургундия графтығының үлкен аймағын қосты. Келісімділік құруға тырысып, император Фредерик 1152 және 1157 жылдар аралығында жазылған Жер тыныштығын жариялады, онда түрлі қылмыстар үшін жазалар және көптеген дауларды шешу жүйелері бекітілді. Ол сондай-ақ Константинопольдегі I Мануилді мойындаудан бас тартып, өзін Рим әлемінің жалғыз Августы деп жариялады.

Екінші, үшінші және төртінші итальяндық науқандар: 11581174

1155 жылы Фридрихтің шегінуі Папа Адриан IV-ті Сицилия патшасы Вильгельм I-мен келісімге келуге мәжбүр етті, осы арқылы Вильгельм I-ге Фридрих өзінің иелігі деп санайтын аумақтар берілді. Бұл Фридрихті қынжырлатты, және Папаның легаттары Адрианның Фридрихке жазған хатын императорлық тәж Папалықтан сый ретінде берілгенін көрсететіндей етіп түсіндіргенде ол одан да ренжіді, тіпті империяның өзі Папалықтың феоды екенін айтты. Папаға наразы болып, Италияның оңтүстігіндегі нормандықтарды талқандауға әлі де ниеттенген Фридрих 1158 жылдың маусым айында Генрих Арыстан мен оның саксон әскерлерімен бірге екінші итальяндық жорығына шықты. Бұл жорық Миланның көтерілісіне және тұтқындалуына, солтүстік Италия қалаларында императорлық шенеуніктер мен шіркеу реформаларын орнатқан Ронкалья диетасына және Папа Александр III-мен ұзақ соғыс басталуына әкелді. Бірақ Милан жақын арада қайтадан көтеріліп, императрица Беатрисқа ұят болды (төмендегі аңызды қараңыз). 1159 жылы Папа Адриан IV қайтыс болғаннан кейін екі қарсылас папа сайланды: Александр III және антипапа Виктор IV, және екеуі де Фридрихтің қолдауын іздеді. Фридрих Креманы қоршаумен айналысып, Александр III-ті қолдамайтын сияқты болды, ал Креманы тонағаннан кейін Александрдың Павияда императордың алдына келіп, императорлық жарлықты қабылдауын талап етті. Александр бас тартты, ал Фридрих 1160 жылы Виктор IV-ті заңды папа деп мойындады. Жауап ретінде Александр III Фридрих I мен Виктор IV-ті де қауымнан шығарды. 1162 жылы Фридрих Франция патшасы Людовик VII-мен бірлесіп, кімнің папа болу керектігін шешу үшін бірлескен кеңес шақыруға тырысты. Папа Александрмен болған күрестің саяси нәтижесі - Нормандық Сицилия мемлекеті мен Папа Александр III арасындағы Фридрихке қарсы одақ болды. Осы уақытта Фридрих Миланда тағы бір көтеріліспен күресуге мәжбүр болды, онда қала 1162 жылдың 6 наурызында берілді; үш аптадан кейін императордың бұйрығымен оның көп бөлігі қиратылды. Миланның тағдыры Брешия, Плаценция және көптеген басқа солтүстік итальяндық қалалардың бағынуына әкелді. 1162 жылдың тамызында ол Туринге салтанатты түрде кірді және 15 тамызда соборда әйелімен бірге тәж кигізді. 1162 жылдың соңында Германияға оралған Фридрих Генрих Арыстанның Саксония мен Генрихтің билігіне, ықпалына және аумақтық табыстарына наразы болған көршілес князьдер арасындағы қақтығыстардың күшеюіне жол бермеді. Ол сондай-ақ, архиепископ Арнольдқа қарсы көтерілісі үшін Майнц тұрғындарын қатаң жазалады. Фридрих 1163 жылы Италияға үшінші рет сапар шеккенде, оның Сицилияны жаулап алу жоспарларын императорлық салықтарға қарсылық білдірген күшті лига құру арқылы тоқтатуға мәжбүр болды. Осы уақытта Фридрих Рейнландта бейбітшілікті қалпына келтіруге тырысты, ол Аахенде Карл Великийді қасиетті деп жариялау салтанатын антипапа Паскаль III билігімен ұйымдастырды. Александр III Византия императоры Мануил I-мен одақтасуға дайын екендігі туралы хабарларға алаңдап, Фридрих 1166 жылдың қазан айында төртінші итальяндық жорығына шықты, сонымен қатар Паскаль III-нің талабын және әйелі Беатристің қасиетті Рим императрицасы болып тағайындалуын қамтамасыз етуді үміттенеді. Бұл жолы Генрих Арыстан Фридрихтің Италияға сапарына қосылудан бас тартты, оның орнына көршілерімен өз дауларына және Германияның солтүстік-шығысындағы славян аумақтарына кеңейтуіне назар аударды. 1167 жылы Фридрих Мануил I-нің билігін мойындаған Анконаны қоршауға ала бастады; сонымен бірге оның әскерлері Монте-Порцио шайқасында римдіктерге қарсы үлкен жеңіске жетті. Осы жеңіске қуанып, Фридрих Анконаны қоршаудан алып тастады және Римге асығып барды, онда ол әйеліне императорлық тәж кигізді, сондай-ақ Паскаль III-тен екінші таққа отырғызды, және ол осы жерде алты жыл бойы болды. Осы кезеңде Фридрих әртүрлі епископтықтарға қатысты дауларды шешті, Богемия, Польша және Венгрия бойынша императорлық билікті нығайтты, Мануил I-мен достық қарым-қатынас орнатты және Англияның Генрих II және Францияның Людовик VII-мен жақсы түсіністікке жетуге тырысты. Көптеген шваб графтары, оның ішінде оның ағайыны жас герцог Шваб Фридрих IV, 1167 жылы қайтыс болды, сондықтан ол осы уақытта өзінің билігімен Шваб герцогтігінде жаңа күшті аумақ ұйымдастыра алды. Нәтижесінде оның кіші ұлы Фридрих V 1167 жылы Швабияның жаңа герцогы болды, ал оның үлкен ұлы Генрих 1169 жылы әкесімен бірге Рим патшасы болды, ол да атағын сақтап қалды. 1174 жылы Фридрих Италияға бесінші рет сапар шекті. (Осы кезде патшалық иеліктердің тізімін құрайтын әйгілі Тафельгютерверджинес жасалған болуы мүмкін.) Оған қарсылық білдірген папалық Ломбардтар лигасы (бұрын оған Венеция, Сицилия және Константинополь қосылған) оған қарсы тұрды, ол бұрын оған қарсы тұру үшін құрылған. Солтүстік Италия қалалары сауда арқылы өте байып, орта ғасырлық феодализмнен өтудегі маңызды өзгерісті білдірді. Континенттік феодализм әлеуметтік және экономикалық жағынан күшті болса да, Фридрих Барбаросса заманында саяси құлдырауға ұшырады. 1175 жылы солтүстік итальяндық қалалар Алессандрия шайқасында Фридрихке жеңіліс тапсырды, бұл Еуропаны дүрліктірді. Генрих Арыстан Италияға көмек беруден бас тартқандықтан, жорық толық сәтсіздікке ұшырады. Фридрих 1176 жылдың 29 мамырында Миланның жанындағы Легнано шайқасында ауыр жеңіліске ұшырады, онда ол жараланып, біраз уақытқа қайтыс болды деп есептелді. Бұл шайқас Фридрихтің империяға деген талабындағы шешімді нүкте болды. Оның Александр III және Ломбардтар лигасымен бейбіт келісімге келуден басқа жолы қалмады. 1176 жылғы Ананьи бейбіт шартында Фридрих Александр III-ті папа деп мойындады, ал 1177 жылғы Венеция бейбіт шартында Фридрих пен Александр III ресми түрде келісті. Паскаль III-нің шешімдері жойылды, Беатрис императрица деп еске алынбады. Бұл бір ғасыр бұрын Папа Григорий VII мен Священный Рим императоры Генрих IV арасындағы Каноссада болған оқиғаға ұқсас болды. Даудың мәні Worms Concordat-та шешілген мәселеге ұқсас болды: Священный Рим императоры папа мен епископтарды тағайындау құқығына ие ме? Бұрынғы ғасырлардағы инвеститура дауы Worms Concordat-пен шартты бейбітшілікке келдіріліп, Латеран соборында бекітілді. Енді ол сәл өзгеше формада қайтадан туды. Фридрих Венецияда Александр III-тің алдында мойынсұнуға мәжбүр болды. Император Папалық штаттарға қатысты папаның билігін мойындады, ал Александр жауабында императорлық шіркеуге қатысты императордың билігін мойындады. Венеция бейбіт шартында Ломбард қалаларымен де бітім жасалды, ол 1178 жылдың тамызында күшіне енді. Тұрақты бейбітшілікке қажетті негіз 1183 жылғы Констанц бейбіт шартында ғана орнатылды, онда Фридрих қалалық магистраттарды еркін сайлау құқығын мойындады. Осы қадаммен Фридрих Италияға номиналды билігін қайта қалпына келтірді, ол Папалыққа қысым көрсетудің басты құралы болды. Италияға жасаған апатты жорылынан кейін өзінің билігін консолидациялау мақсатымен Фридрих 1178 жылдың 30 маусымында Арльде Бургундия патшасы болып ресми түрде таж кигізді. Дәстүрлі түрде неміс патшалары Конрад II заманынан бері Арльдің патшалық тәжін автоматты түрде мұраға алған болса да, Фридрих 1152 жылдан бері осы атаққа таласқандығына қарамастан, Арль архиепископынан тәж кигізілуі қажет деп ойлады. Фридрих 1176 жылы Генрих Арыстанның өзіне көмектесуден бас тартқанына кешірім бермеді. 1180 жылға қарай Генрих Саксония, Бавария және Германияның солтүстігі мен шығысындағы маңызды аумақтарды қамтитын қуатты және біртұтас мемлекет құрды. Генрихке қарсы басқа неміс князьдерінің қарсылығын пайдаланып, Фридрих 1180 жылы Генрихтің жоқтығында епископтар мен князьдер алдында сотқа берді, императорлық заңның дәстүрлі неміс заңынан жоғары екенін жариялады және Генрихтің жерлерін алып қойды және оны...

Фредерик пен Юстиниан кодексі

Солтүстік Италияның сауда қалаларының байлығының артуы бірнеше ғасыр бұрын жойылған латын құқығы жүйесі – Юстиниан кодексін зерттеуге жаңаша көзқарас тудырды. Заңгерлер оны қайта қолдануға кірісті. Папа Григорий VII жеке басы Юстинианның құқық үстемдігін қолдаған және оның бір көшірмесі болған деген болжам бар. Тарихшы Норман Кантор Corpus Juris Civilis (Юстинианның азаматтық құқық жинағын) «ешқашан жасалмаған ең ұлы заң кодексі» деп сипаттады. Ол мемлекеттік құқықты табиғи моральдық құқықтың, әлемдегі рационалдылық принципінің көрінісі ретінде қарастырды. Фридрих таққа отырған кезде бұл құқық жүйесі Альп тауларының екі жағында да орнықты. Ол жаңа кәсіби заңгерлер класының мүмкіндіктерін пайдаланған алғашқы адам болды. Азаматтық құқық Фридрихке осы заңгерлерді өзінің патшалығын логикалық және жүйелі түрде басқаруға мүмкіндік берді. Бұдан өзге, ол Германия мен Солтүстік Италияны билеу құқығына заңды негіз берді. Генрих IV және Генрих V заманында патшалардың құдайдан берілген құқығы туралы талаптар Инвеститура дауында күрт әлсіреген еді. Бұл идея қарапайым халықтың санасында жеңіске жетті. Германия патшасының епископтар мен папаларды тағайындау арқылы шіркеуді бақылауға құдайлық құқығы болмады. Юстиниан кодексі Фридрихтің құдайлық билікке ие болуына, мүмкін, адал емес жолмен пайдаланылды. Германияда Фридрих саяси реалист болды, мүмкіндігінше пайдаланып, қалғанын қабылдады. Италияда ол романтикалық реакционер болып көрінді, дәуірдің антиквариаттық рухына ынтықтанды, бұл классикалық зерттеулер мен рим құқығының қайта жаңғыруында көрінді. Юстиниан кодексін қайта жаңғырту арқылы Фридрих өзін Римнің жаңа императоры деп санады. Рим құқығы Фридрихтің өмір сүруіне және оның императорлық амбицияларына рационалды мағына берді. Бұл шіркеудің құдайдан келген аянға сүйене отырып билік етуіне қарсы салмақ болды. Шіркеу Фридрихке идеологиялық себептермен қарсы болды, соның ішінде ескі Рим құқық жүйесін қайта жаңғыртудағы гуманистік сипат та бар еді. VIII ғасырда Франктар патшасы болуға тырысқан Пепин Ұсқын шіркеуге әскери қорғау қажет болды, сондықтан Пепин папамен одақтасуды тиімді деп тапты. Алайда Фридрих папаны ығыстырып, ежелгі Римнің тәжін иеленгісі келді, себебі ол шіркеуді бақылауға ұмтылған ұлы императорларға ұқсады, яғни цезаропапизмге. Папа Адриан IV бұл көзқарасқа қарсы болды және Фридрихтің беделін төмендетуге бағытталған қарқынды үгіт-насихат науқанын бастады. Бұл шараның көп бөлігі сәтті аяқталды.

Экономикалық саясат

Фридрих 1165 жылдың күзіне дейін Германияның экономикалық дамуын көтеруге көп еңбек етпеді. Сол жылы ол Германияның ең дамыған экономикалық аймағы – Төменгі Рейн аймағына сапар шекті. Ол империяның ең дамыған аймағы – Солтүстік Италияға бұрын үш рет барған болатын. 1165 жылдан бастап Фридрих өсуді және сауданы қолдау үшін экономикалық саясат жүргізді. Оның билігі Германияда үлкен экономикалық өсімге алып келгені сөзсіз, бірақ осы өсімнің қаншасы Фридрихтің саясатына байланысты екенін анықтау қазір мүмкін емес. Фридрих пен оның ұлы Генрихтің тұсында Германиядағы монета айналымының орталықтары тоғыз есеге артты, оның ішінде Фридрих билікке келген кезде шамамен жиырмадай болған монета айналымының орталықтары 1197 жылы 215-ке жетті, ал патшалық монета айналымының орталықтары екіден 28-ге дейін көбейді. Фридрих өзі кем дегенде он екі патшалық монета айналымының орталығын құрды, соның ішінде Аахен, Донауверт, Ульм, Хагенау, Дюсбург, Кайзерсверт, Франкфурт, Гельнхаузен және Дортмунд қалаларындағыларын. Ол сондай-ақ Аахен, Гельнхаузен, Хагенау, Монца, Рим, Пиза және Венеция саудагерлеріне империя ішіндегі барлық баж салығынан жеңілдік берді.

Харизмалық көшбасшы

Фредериктің ағасы Фрейзингтік Отто өзінің билігі туралы "Gesta Friderici I imperatoris" (Фредерик императорының іс-әрекеттері) деп аталатын жазба жазды. Оттоның тағы бір маңызды еңбегі – "Chronica sive Historia de duabus civitatibus" (Хроника немесе Екі қаланың тарихы) Августин Гипполықтың "Civitas Dei" (Құдай қаласы) туралы баяндамасы болды, және ол әлем мен тарихқа қатысты августиндік пессимизмге толы еді. Фредерик туралы еңбегі керісінше, императорлық биліктің ұлы мүмкіндіктерін оптимистік тұрғыда бейнелейді. Отто алғашқы екі кітапты аяқтағаннан кейін қайтыс болды, ал соңғы екеуін өзінің провосты Рахевинге тапсырды. Рахевиннің мәтіні кейбір жерлерінде классикалық үлгілерге күшті тәуелді. Мысалы, Рахевиннің Фредерик туралы физикалық сипаттамасы (шаш пен сақалдың егжей-тегжейін қоспағанда) Сидоний Аполлинарийдің шамамен сегіз жүз жыл бұрын жазған Теодорих II-нің сипаттамасын сөзбе-сөз қайталайды: text= Оның мінезі сондай, тіпті оның билігіне қызғанғандар да оның мақтауын төмендетпеуге батыл. Оның дене бітімі үйлесімді. Ол өте бойлы адамдардан сәл төмен, бірақ орташа бойлы адамдардан биік және сұлу. Шашы алтын түсті, маңдайынан сәл иіліп тұр. Көздері өткір, терең, сақалы қызғылт [barba subrufa], еріндері нәзік. Жүзінің түсі жарқын, көңілді. Тістері тегіс, қардай ақ. Ашу-ызадан емес, ұялудан жиі қызарып кетеді. Иықтары кең, денесі күшті. Норман Кантордың пікірінше, Фредериктің харизмі фантастикалық тәжірибеге әкелді, ол ширек ғасыр бойы неміс мемлекеттерінде императорлық билікті қалпына келтірді. Оның қорқынышты жаулары оны барлық жағынан жеңіске жете алмай, ақыр соңында ол жеңіске жетті. Фридрих таққа отырғанда, неміс императорлық билігінің қайта жандануының мүмкіндігі өте аз еді. Ірі неміс князьдері өздерінің билігі мен жер иеліктерін арттырды. Патшаға тек дәстүрлі отбасылық иеліктері және епископтар мен аббаттарға қатысты биліктің қалдықтары ғана қалды. Инвеституралық даудың салдары неміс мемлекеттерінде үнемі алауыздық тудырды. Соңғы мемлекеттер үнемі соғысқан. Осы жағдай Фредерикке сонымен бірге жауынгер де, бейбітшілік орнатушы да болуға мүмкіндік берді. Осыған ұқсас оқиға оның немересі Фридрих II туралы Сицилияда бұрыннан айтылып келген. Саяси қолдау алу үшін неміс империясы Киффхаузер тауына Киффхаузер монументін салды, ол Кайзер Вильгельм I-ді Фредериктің қайта тууы деп жариялады; 1896 жылғы 18 маусымдағы ашылу рәсімі Фредериктің тәж кию күнімен сәйкес келді. Ортағасырлық Еуропада "Алтын аңыз" Жакопо да Ворагинмен толықтырылды. Бұл Киелі кітаптағы әлемнің соңы туралы кең таралған түсінік болды. Ол үш нәрседен тұрды: (1) қорқынышты табиғи апаттар; (2) Антихристтің келуі; (3) Антихристпен күресу үшін жақсы патшаның тағайындалуы. Мұндай мыңжылдық аңыздар Еуропа континентіндегі халықтар арасында кең таралған және олар еркін саудаланып жүрді. Әлемнің соңы туралы есептер мыңдаған жылдар бойы болған, бірақ христиан дәстүріне апостол Петірдің жазбаларымен енді. Неміс пропагандасы қарапайым халықтың сенетін асыра айтылған аңыздарға ықпал етіп, Фридрих Барбаросса мен Фридрих II-ні "жақсы патшаның" бейнесі ретінде көрсетті. Тағы бір аңыз бойынша, 1158 жылы Барбаросса Миланды басып алу кезінде оның әйелі, императрица Беатричка, ашуланған миландықтар тарапынан тұтқынға алынып, қала арқылы есекке мініп, қорлықпен айдалып өтілді. Осы аңыздың кейбір деректерінде Барбаросса осы қорлық үшін қала билеушілерін есектің анусынан тек тістерін қолдана отырып өш алғаны айтылады. Басқа бір деректе Барбаросса қаладағы барлық ересек ер адамдарға ашуланып, олардың аузына өрік емес, есектің нәжісін ұстауға мәжбүр еткен. Олар тағы да қорлыққа ұшырап, "Ecco la fica" ("біліп алыңдар, өрік") деп айтуға мәжбүр болды. Бұрын айтылғандай, ортаңғы және сұйек саусақтың арасына бағамды ұстап, қорлау жестісі (фико деп аталады) осы оқиғадан пайда болды. Фредерик туралы аңыз ХХ ғасырдың басында, Адольф Гитлер нацистік Германияның Кеңес Одағына жасаған шабуылына оның есімін бергенде, одан әрі нығайды.

Тарихнама

Фредерик туралы ғылыми зерттеулер он тоғызыншы ғасырда басталды, бірақ өздерінің еңбектерін аяқтау мүмкіндігі болмаған маңызды зерттеушілердің (мысалы, 1913 жылы қайтыс болған Генри Симонсфельд, 1889 жылы қайтыс болған Вильгельм фон Гизебрехт және 2008 жылы апатта қайтыс болған Йоханнес Лаудаге) қазасы осы процеске кедергі келтірді. Дегенмен, Вильгельм фон Гизебрехттің 1895 жылы оның шәкірті Бернхард фон Симсон аяқтаған «Geschichte der Deutschen Kaiserzeit» (1855–88) кітабындағы Фредерик туралы екі томдық (оның ішінде Вельфтермен және Папамен қарым-қатынасына арналған бөлімдер) кейіннен император өмірі туралы ғылыми стандартты еңбекке айналды. 1975 жылы Фредериктің грамоталары жарияланды. Бұл және соғыстан кейінгі Киффхаузер мифінен бас тарту бірнеше жаңа өмірбаянның жарық көруіне әкелді. Неміс тілінде сөйлейтін тарихшылар арасындағы маңызды зерттеушілер Фердинанд Опл, Йоханнес Лаудаге және Кнут Гёрих. Оплдың «Friedrich Barbarossa» (1990) еңбегі императорды жеңіліске ұшырағаннан кейін бейімделу және қалпына келу қабілеті бар прагматикалық көшбасшы ретінде көрсетеді. Лаудаге Фредериктің шешімдеріндегі құрмет тұжырымдамасының маңызды рөлін зерттейді, сонымен қатар император мен оның кеңесшілерінің алысқа бағытталған көзқарастарын түсіндіреді, ал Гёрих (құрмет немесе «honor imperii» факторына да баса назар аударады) дәстүрлі зерттеушілер Фредериктің саясатының мақсатты жағын артық бағалаған жоқ па деп сұрақ қояды және оның икемділігі мен лидер ретінде келісімге келу қабілетін ерекше атап көрсетеді. Италияда Фредерик пен оның билігіне қатысты ғылыми зерттеулер де көп, оның ішінде Франко Кардинидің 1985 жылғы симпатиялық өмірбаяны немесе 1982 жылы Манселли мен Ридман редакциялаған «Federico Barbarossa nel dibattito storiografico in Italia e in Germania» еңбегі, Шуманның пікірінше, соңғы қырық жылдағы ұлттық емес тарихнамалық тәсілдердің (неміс және итальяндық зерттеу нәтижелерін біріктіретін) нақты синтезі болып табылады. Сайрус Таунсенд Брейдидің «Hohenzollern; a Story of the Time of Frederick Barbarossa» (1901) кітабы «Еуропада, Америкада және Қиыр Шығыста әлемді билейтін ұлы германдық тектің ұрпақтарына» деген арнаумен басталады. Л. Спраг де Камп пен Флетчер Праттың «Land of Unreason» (1941) кітабында Киффхаузер қамалы туралы айтылады. Умберто Эконың «Baudolino» (2000) романының бір бөлігі Фредериктің сарайында өтеді, сонымен қатар Фредериктің өліміне байланысты құпияны ашады. Романның басты кейіпкері Баудолино – императордың асырап алған ұлы және сенімді досы. 2009 жылы түсірілген «Barbarossa» фильмінде (сонымен қатар «Sword of War» және «Barbarossa: Siege Lord» аттарымен де танымал) Ратгер Хауэр ойнаған Барбаросса басты рөлдердің бірін сомдайды. Неміс телеарнасы Deutsche Welle (DW) 2018 жылғы деректі фильмінде («The Germans») Фредерик I-ді 6 бөлімдік фильмнің 3-інші бөлімінде көрсетті. Жақында императорды еске алу мақсатында Киффхаузер казармасының (Kyffhäuser Kaserne, Bundeswehr) 131-ші жабдықтау батальоны («Battalion Barbarossa» деп аталады) Бад-Франкенхаузенде үлкен жер суретін жасады, онда басқа заттармен қатар 300 рулон мата (әрқайсысы 100 метрлік) пайдаланылды. Миссия «Rotbart» («Қызыл сақал») деп аталды. «Sid Meier's Civilization» видео ойындары сериясында Барбаросса «Civilization VI» ойынында ойналатын көшбасшы ретінде пайда болады.