Кіріспе

Француз өнеркәсібі және Citroën автомобиль брендінің негізін қалаушы Андре Густав Ситроэн (фр. André Gustave Citroën; 5 ақпан 1878 – 3 шілде 1935) – француз өнеркәсібі және француз автокөлік өндіруші Citroën компаниясының негізін қалаушы. Ол қос спиральды берілістерді қолданғанымен де есте қалады.

Өмір және мансап

1878 жылы Парижде туған Андре Густав Ситроен еврей ата-анасы – алмаз саудагері Леви Ситроен мен Масса Амелия Клейнманның бесінші және соңғы баласы болды. Ол британ философы сэр А. Дж. Айердің (әжесі Рейнның жалғыз ұлы) туысы еді. Ситроен отбасының тамыры Нидерландыдағы бақша өнімдері мен тропикалық жемістер сатқан әжесіне дейін жетеді, ол Limoenman тегін алған, голланд тілінде «лайм сатушы» деген мағына береді; бірақ оның ұлы оны Citroen деп өзгерткен, голланд тілінде «лимон» деген сөз. 1873 жылы отбасы Парижге көшіп келді, және келген соң, француз тіліндегі трема әріпі тегіне қосылды (дегенге қарай, Андренің бір ұстазы қосыпты), Citroen тегі Citroën болып өзгерді. Андре алты жасқа толғанда, әкесі өз-өзіне қол жұмсады (Оңтүстік Африкадағы алмаз кенішіндегі кәсібі сәтсіз аяқталғаннан кейін болған деседі). Жас Андре Ситроен Жюль Верн шығармаларынан шабыттанып, Әлемдік көрмеге арналған Эйфель мұнарасының салынысын көрген, содан кейін инженер болуды армандаған. Ситроен 1900 жылы Политехникалық мектепті бітірді. Сол жылы анасының туған жері – Польшаға сапар шекті. Сол саяхатында ол балық қабыршақтарынан жасалған тісті дөңгелектермен жұмыс істеп жатқан ағаш шеберін көрді. Бұл дөңгелектер аз шу шығарды және тиімдірек болды. Ситроен патентті аз ақшаға сатып алды, нәтижесінде Ситроенге авторлық құқығы берілген қос спиральді дөңгелектер ойлап табылды. Олардың ерекше пішіні Ситроен брендінің қос шеврон таңбасының шабыт көзі болды. 1908 жылы ол «Морс» автомобиль компаниясының төрағасы болып тағайындалды, онда ол үлкен табысқа жетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол қару-жарақтарды жаппай өндіруге жауапты болды. Ситроен соғыс кезінде халықаралық деңгейде танымал болды, сонымен қатар Франциядағы жетекші өндіріс сарапашысы ретінде де көзге түсті. Оның қызметі «Рено» зауытымен тығыз байланысты болды, онда соғыс кезінде 35 000 адам оқ-дәрі өндіруге жұмыс істеді. 1919 жылдың ортасында Ситроен Париждегі «Société Française Doble» компаниясының директорларының бірі болды, оның мақсаты Францияда бу машиналары жасау еді. Компанияның басқа да директорлары: «Рено» компаниясынан Пол Сико, «Turcat Mery» компаниясынан М. Мери, автомобиль дизайнері М. Делаж. Алайда, бұл жоба сәтті болмады, және Ситроен басқа жобаларға көшті. Ситроен 1919 жылы «Citroën» автомобиль компаниясын құрды, ол 1930 жылдардың басына қарай (атап айтқанда, 1932 жылы) әлемдегі төртінші ірі автомобиль өндірушісіне айналды. Алдыңғы дөңгелектермен қозғалатын және бір корпусқа жиналған «Traction Avant» моделін жасау және оны өндіру үшін зауытты қайта жабдықтау шығындары 1934 жылы банкротқа әкелді. Компанияның негізгі кредиторы «Мишлен» оны сатып алды, ол автомобильдерге шиналармен қамтамасыз еткен. «Traction Avant» бастапқы қиындықтардан кейін компанияның сатылымын жақсартты, үлкен сәттілікке жетті және екінші дүниежүзілік соғыс кезеңін қоспағанда, 1957 жылға дейін өндірісте болды. Ол 1935 жылы Парижде асқазан рагынан қайтыс болды және Монпарнас зиратына жерленді, жерлеу рәсімін Париждегі бас раввин жүргізді.

Өлімнен кейін танылу

1958 жылғы 9 қазанда, Автомобиль көрмесі өтіп тұрғанда, қала басшылары Quai de Javel-ді "Quai André Citroën" деп атады. Бұл қаланың 15-ші округінің екі буын бұрын бақша шаруашылығымен сипатталған жерін Citroën Еуропаның алғашқы жаппай өндірілетін автомобиль зауытының орны ретінде таңдауының құрметіне жасалды. Бұл көшеге 1843 жылы индустриалды қышқылдар өндіру үшін құрылған химиялық зауыттың құрметіне "Quai de Javel" деген ат берілген еді, ал кейіннен оның өнімдерінің ішінде танымал "Eau de Javel" (ағартқыш) да болды. 1998 жылы Андре Ситроен Мичиган штатының Дирборн қаласындағы Автомобиль танымалдарының залына енгізілді.