Кіріспе

Француз Республикасының аймақтық департаменті

Франция кантондары (kɑ̃tɔ̃) – Француз Республикасының департаменттері мен округтерінің аумақтық бөлімшелері болып табылады. Кантондардың бүгінгі күнгі басты мақсаты – мемлекеттік қызметтер мен сот жүйесін басқарудың кейбір салаларындағы ұйымдастыру бірліктері рөлінен өзгеше, Францияның әрбір аумақтық департаментінде құрылған өкілдік жиналыстардың (департаменттік кеңестер, бұрынғы жалпы кеңестер) мүшелерін сайлауға арналған сайлау округтері ретінде қызмет ету. Осы себепті, Францияда мұндай сайлаулар 2015 жылға дейін «кантондық сайлау» деп аталып келді, содан кейін департаменттік кеңестердің атына сәйкес келу үшін «департаменттік сайлау» деп өзгертілді. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Францияда 2054 кантон болды. Олардың көпшілігі бірнеше коммунаны (Француз Республикасының ең төменгі әкімшілік бөлінісі) біріктіреді, алайда, ірі коммуналар бірнеше кантонға кіруі мүмкін, себебі кантондар, коммуналардан өзгеше – олардың халқы екі миллионнан астам (Париж) немесе бір адамнан (Рошефуршат) тұруы мүмкін – халық саны шамамен тең болуы тиіс.

Рөл мен басқару

Кантонның рөлі, негізінен, департаменттік сайлаулар үшін құрылымдық негізді қамтамасыз ету болып табылады. Әр кантон департаменттік кеңеске (Conseil départemental du département) өкіл ретінде әйел және ер адамды сайлайды – бұл Француз Республикасының басты әкімшілік бөлімі. Қалалық аймақтарда әдетте бір коммуна бірнеше кантонды қамтиды. Керісінше, ауылдық жерлерде бір кантон бірнеше кіші коммуналардан тұруы мүмкін. Мұндай жағдайда әкімшілік қызметтер, мысалы, жандармерия бас штабы, көбінесе кантонның орталық қаласында (chef lieu) орналасады, бірақ Gaillon Campagne және Sarreguemines Campagne кантондары сияқты ерекшеліктер де бар, олардың орталық қаласы ешқандай кантонға тиесілі емес. Статистикалық (INSEE) мақсаттар үшін Париждің жиырма округі – осы қаланың әкімшілік бөлімшелері – кейде кантон ретінде қарастырылады, бірақ олар сайлау функциясын атқармайды. Кантондар сонымен қатар сот аудандарының да орналасқан жері болып табылады, яғни Tribunaux d'instance (TI) немесе бірінші сатыдағы соттардың кеңселері. Тарихи тұрғыдан алғанда, кантондар justices de paix немесе "аудандық соттар" деп аталған.

Тарих

Кантондар 1790 жылы департаменттермен бірге территорияны бөлу жөніндегі революциялық комитет (Comité de division) тарапынан құрылды. Олар қазіргіге қарағанда әлдеқайда көп болды (әр департаментке 40-тан 60-қа дейін). Бастапқыда кантондар округтер деп аталатын топтарға біріктірілді. 1800 жылы округтер таратылғаннан кейін, олар Консулат тарапынан округтерге қайта ұйымдастырылды. Кантондардың саны кейіннен күрт қысқартылды (30 мен 50 бірлік арасында) Loi du 8 pluviôse an IX (28 қаңтар 1801) арқылы, яғни «Округтік соттар санын азайту туралы заң» (француз тілінде Loi portant réduction du nombre de justices de paix). Департамент префекттеріне үкімет коммуналарды жаңадан құрылған кантондарға топтастыру тапсырылды. Үкімет бекіткеннен кейін департаменттердің тізімі 1801 және 1802 жылдары «Заңдар бюллетенінде» жарияланды; осы тізімдер Францияның әкімшілік бөлінісінің негізін құрады, бірақ 2015 жылға дейін халық саны аз кантондар таратылып, демографиялық өсім жоғары аймақтарда жаңа кантондар құрылды. Олардың саны айтарлықтай артты. 2013 жылдың мамыр айында кантондардың санын күрт қысқартатын заң қабылданды. Бұл заң 2015 жылдың наурыз айында өткен француздық департаменттік сайлауларында күшіне енді. Кантондық реформадан бұрын 4032 кантон болды; кейіннен 2054 кантон қалды, Мартиника мен Гайанадағы кантондар таратылды. 2013 жылғы реформа заңы департаменттік кеңестердегі кантондардың өкілдігін де өзгертті: әр кантон енді бір ер және бір әйел адаммен ұсынылады.