Сулина қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Сулина – Дунай өзенінің Сулина саласының құйылысында орналасқан Румынияның Солтүстік Добруджа аймағындағы, Тулча округінің қаласы және еркін порты. Бұл Румынияның ең шығыс нүктесі.

Тарих

Византияның орта кезеңінде Сулина шағын шығанақ болды, ал 14 ғасырда генуялық портқа айналды. 18 ғасырда Осман империясы Константинополь (Истанбул) мен Дунай княздықтары арасындағы байланысты жеңілдету үшін мұнда маяк салды. 1829 жылдың 2 қыркүйегінде Адрианополь (Эдирне) шартына қол қойылып, Дунайдағы астық саудасы шектеусіз болды. Үлкен желкенді кемелер өзеннің суының тереңдігі аздығынан Валахия мен Молдавияның басты экспорт орталықтары – Брэила мен Галацқа толық жүкпен бара алмайтын; сондықтан олар жүктерінің кем дегенде бір бөлігін кішкентай өзен кемелеріне (шлептерге) ауыстыруға мәжбүр болды. Осы шлептердің иелері мен экипажының көпшілігі гректерден құралды. Крым соғысын аяқтаған Париж шартына (1856) қол қойылғаннан кейін одан да үлкен даму орын алды. Шартының бірінде Дунайдың аузында инфрақұрылымдық жұмыстар жүргізу үшін Еуропалық Дунай комиссиясы (ЕДК) құрылуы көзделді, бұл ірі кемелердің өтуіне мүмкіндік беруі керек еді. Техникалық жұмыстар Дунайға «шетелдік», яғни грек емес кемелердің кіруіне жол ашты, бұл бәсекелестіктің күшеюіне әкелді. Дегенмен, өзен саудасы көбінесе гректердің қолында қалды. Осман әкімшілігінің 1870 жылы Сулинаны еркін порт деп жариялауы дамуына серпін берді. 1877-1878 жылдардағы орыс-осман соғысы көптеген өзгерістерге алып келді. Қала бастапқыда Ресейдің бақылауына өтті, ал Берлин шартына қол қойылғаннан кейін бүкіл Добруджа аймағымен бірге Румынияға қосылды. 1878 жылғы есеп бойынша, қалада барлығы 800 адам тұрды, оның ішінде 350 грек, 150 түрік, 50 румын, 50 орыс старообрядшы және 200 басқа ұлт өкілдері. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала румындық крейсер «Элизабетаның» базасы болды, оның іс-қимылдары соғыс бойы Дунай дельтасын румындардың бақылауында ұстады. 1916 жылдың қарашасында неміс суасты кемесі UC 15 Сулинаға мина орнату миссиясына жіберілді, бірақ ешқашан қайтып оралмады, өзінің миналарынан батып кетті. Бұл, мүмкін, румындық торпедалық кеме «Смеулмен» кездесу салдарынан болды, оның капитаны 1916 жылдың қарашасында Сулина маңында неміс суасты кемесін кездестірді, ол Варнадағы базасына ешқашан оралмады. Бұл, әрине, UC 15 болды, жүйесі румындық торпедалық кемеге тап болғаннан кейін, тереңдігі аз суға батқаннан кейін, бұзылған болуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыста советтік М класты М 59 суасты кемесі румындық мина тастаушы кемелер «Амираль Мургеску», «Режеле Кароль I» және «Дачия» Сулина маңына орнатқан миналардан батып кетті.

During the mid Byzantine period, Sulina was a small cove, and in the 14th century, a Genoese port inhabited by a handful of sailors, pirates and fishermen. In the 18th century, the Ottomans built a lighthouse there in order to facilitate communication between Constantinople (Istanbul) and the Danubian Principalities, the main breadbaskets for the Ottoman capital. Thanks to the signing of the Treaty of Adrianoupolis (Edirne) on September 2, 1829, that unfettered the Danube grain trade, Sulina, by then under Russian control, became an important port. Great sailing boats could not sail fully loaded to Brăila and Galați, which were the main export centers of Wallachia and Moldavia, because of the shallow waters of the river; therefore, they had to transship at least part of their cargoes to smaller riverboats (shleps). The owners and crew of these shleps were almost always Greek. Even greater development occurred after the signing of the Treaty of Paris (1856), which ended the Crimean War. One of the treaty's terms determined the establishment of the European Commission of the Danube (CED), which would conduct infrastructure works on the mouth of the river in order to make it navigable for larger ships as well. The technical works allowed entrance to the Danube for a great number of "foreign", i. e. non Greek ships, leading to a higher level of competition. River trading, however, largely remained in Greek hands. The declaration by the Ottoman administration of Sulina as a free port in 1870 also boosted its development. The Russo Ottoman war of 1877–1878 led to many changes as well. The city was initially put under Russian control and after the signing of the Berlin Treaty was annexed to Romania, as was the whole Dobruja area. According to an 1878 estimate, the town then had a total population of 800, consisting of 350 Greeks, 150 Turks, 50 Romanians, 50 Russian Old Believers and 200 others. During World War I the city served as base for the Romanian cruiser Elisabeta, whose actions kept the Danube Delta under Romanian control throughout the war. In November 1916, the German submarine UC 15 was sent on a minelaying mission off Sulina and never returned, being sunk by her own mines. This was probably caused by an encounter with the Romanian torpedo boat Smeul, whose captain surprised a German submarine near Sulina in November 1916, the latter reportedly never returning to her base at Varna. This could only have been UC 15, whose systems most likely malfunctioned after being forced to submerge in the shallow waters, upon encountering the Romanian torpedo boat. In World War II, the Soviet M class submarine M 59 was sunk by mines laid off Sulina by the Romanian minelayers Amiral Murgescu, Regele Carol I and Dacia.

Климат

Сулинаның суық, жартылай шөлейтті климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі: BSk).

Демография

2021 жылғы халық санауы бойынша қалада 3118 адам тұрады. 2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша халықтың 82,82% румындар, 11,43% липовандықтар, 1,8% гректер, 1,29% украиндықтар және 2,3% басқа немесе жарияланбаған ұлттық топтарды құрады. 2002 жылғы халық санауында 93,0% румын тілінде, ал 5,7% орыс тілінде сөйлейтін болды. Халықтың 94,3% православие дінін ұстанады, 5,1% ескі нанымдылар (старообрядцы) болып табылады. 1930 жылғы халық санауында румындар 47,2%, гректер 20,8%, липовандықтар 17,7%, сербтер 3,3%, түріктер 3,0%, яһудилер 1,6%, немістер 1,0% және басқалары 5,4% құрады.