Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Метафоралық тіркес
Metaphorical phrase
"Аққу әні" (κύκνειον ᾆσμα; carmen cygni) – өлім немесе зейнеткерлікке шығу алдында жасалған соңғы қимыл, күш-жігер немесе өнер көрсетілімі үшін қолданылатын метафоралық тіркес. Бұл тіркес аңыз бойынша аққулар өмірінің көп бөлігінде үнсіз (немесе әуенді емес) болғанда, өлер алдында ғана әдемі ән шырқайды деген ежелгі сенімге негізделген. Бұл сенімнің негізі ұзақ жылдар бойы талқыланған, бірақ б.з.д. III ғасырында ежелгі Грецияда мәтелге айналған және кейінгі батыс поэзиясы мен өнерінде көп рет қайталанған. Аққулар өмір бойында түрлі дыбыстарды үйренеді. Олардың дыбыстары көбінесе жұптасу кезінде жақсы естіледі және өліммен байланысты емес.
The swan song (κύκνειον ᾆσμα; carmen cygni) is a metaphorical phrase for a final gesture, effort, or performance given just before death or retirement. The phrase refers to an ancient belief that swans sing a beautiful song just before their death while they have been silent (or alternatively not so musical) for most of their lifetime. The belief, whose basis has been long debated, had become proverbial in ancient Greece by the 3rd century BC and was reiterated many times in later Western poetry and art. Swans learn a variety of sounds throughout their lifetime. Their sounds are more distinguishable during courting rituals and not correlated with death.
Орнитологиялық дәлдік
Еуропалық ең танымал аққу – үнсіз аққу (Cygnus olor), ол шынымен де үнсіз болмаса да, музыкалық қабілетімен де, өлгенде дауыстауымен де танымал емес. Бұл кейбір адамдарды ежелгі заманнан бері аққудың өлім әні туралы сенімді сынауға итермеледі, олардың ең алғашқыларының бірі Плиний Үлкен: 77 жылғы «Табиғат тарихында» (10-шы кітап, 32-тарау: olorum morte narratur flebilis cantus, falso, ut arbitror, aliquot experimentis) былай дейді: «Байқаулар өліп бара жатқан аққудың ән салып, жылаған оқиғасы жалған екенін көрсетеді». Питерсон және авторлар тобы атап көрсетеді, «Cygnus olor» «үнсіз емес, бірақ дабыл үні шығара алмайды, тек кейде ырғап, сызырқап, тістеп тұрады». Дегенмен, қыста шығыс Жерорта теңізінің кейбір аймақтарына келетін «Құбырлы аққу» (Cygnus cygnus) «дабыл» шақыруына ие және өкпесі құлаған кезде созылған дыбыстарды шығаратыны белгілі, бұл екеуі де оның кеуде сүйегіндегі қосымша трахеялық иілмесінің салдары. Бұл аңыздың негізі ретінде табиғат зерттеушісі Питер Паллас ұсынған. Ежелгі грек және египеттік өнерде үнсіз де, құбырлы да аққулар бейнеленген.
The most familiar European swan, the mute swan (Cygnus olor), although not actually mute, is known neither for musicality nor to vocalize as it dies. This has led some to criticize swan song beliefs since antiquity, one of the earliest being Pliny the Elder: in CE 77, Natural History (book 10, chapter xxxii: olorum morte narratur flebilis cantus, falso, ut arbitror, aliquot experimentis), states: "observation shows that the story that the dying swan sings is false." Peterson et al. note that Cygnus olor is "not mute but lacks bugling call, merely honking, grunting, and hissing on occasion." However, the whooper swan (Cygnus cygnus), a winter visitor to parts of the eastern Mediterranean, possesses a 'bugling' call, and has been noted for issuing a drawn out series of notes as its lungs collapse upon expiry, both being a consequence of an additional tracheal loop within its sternum. This was proposed by naturalist Peter Pallas as the basis for the legend. Both mute and whooper swans appear to be represented in ancient Greek and Egyptian art.
Идиоматикалық қолданысы
"Қарағай әні" деген тіркес метафоралық мағынаға ие болды, бұл шығармашылық тұлғаның соңғы туындысы, әсіресе өлімге дейін жақын уақытта жасалған немесе жалпы алғанда кез келген соңғы өнер көрсетілімі немесе жетістігін білдіреді. Мысалы, Франц Шуберттің өмірінің соңында жазған әндер жинағы "Шваненгезанг" (Қарағай әні) деп аталады. Бұл атау Генрих Шуцтың 1671 жылы, өлімінен бір жыл бұрын жазған 13-опусына да берілген. Бұл термин қазіргі заманғы музыканттардың туындыларына да қолданылады, мысалы Дэвид Боуидің "Blackstar", Джонни Кэштің "Hurt" әнін орындауы, J Dilla'ның "Donuts", Queen-нің "Innuendo" және Nirvana-ның "Where Did You Sleep Last Night" әні. Спортшының зейнеткерлікке шығар алдындағы айқын немесе ерекше жетістігі, мысалы бейсболшы Дерек Джетердің "Янки стадионындағы" соңғы ойынындағы жеңісі де "қоштасу әні" деп аталуы мүмкін. Кино индустриясындағы мысал – "Соңғы киножұлдыз". Rolling Stone журналы бұл фильді Берт Рейнольдстың "қоштасу әні" деп сипаттады. Бұл фильм Рейнольдстың соңғы фильмдерінің бірі болды, ал ол фильм шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды.
The phrase "swan song" has also taken on a metaphorical sense, referring to the final work of a creative artist, especially when produced shortly before death, or more generally to any final performance or accomplishment. For example, Schwanengesang (Swan Song) is the title of a posthumously published collection of songs by Franz Schubert, written at the end of his life. It is the title usually given to Heinrich Schuetz' Opus 13 from 1671, the year before he died. The term is often applied in a similar way to the works of modern musicians, such as David Bowie's Blackstar, Johnny Cash's rendition of Hurt, J Dilla's Donuts, Queen's Innuendo and Nirvana's rendition of Where Did You Sleep Last Night. A dramatic or notable achievement by an athlete just prior to their retirement, such as baseball player Derek Jeter's walk off hit in his final game at Yankee Stadium, might also be referred to as their "swan song". An example, in the film industry, is represented by "The Last Movie Star", Rolling Stone referred to the film as Burt Reynolds's "swan song". The film was one of Reynolds's last film projects, and he died several months after the film's release.