Кіріспе

Өте кішкентай механикалық заттар

Микромашиналар – интегралды тізбектер сияқты бірдей жалпы тәсілмен жасалатын механикалық заттар. Олардың мөлшері 100 нанометрден 100 микрометрге дейін деп саналады, бірақ бұл пікірталас тудыруы мүмкін. Микромашиналардың қолданылуына автомобиль бір нәрсеге соқтығысқанда анықтап, қауіпсіздік жастығын (airbag) іске қосатын акселерометрлер жатады. Күрделі тісті дөңгелектер мен рычагтар жүйелері де олардың қолданылуының бір түрі.

Өндiру

Бұл құрылғылардың жасалуы көбінесе екі техника арқылы жүзеге асырылады: беттік микроөңдеу және көлемдік микроөңдеу. Көлемдік микроөңдеу үшін қажетті аймақ бормен жоғары концентрацияда легирленеді, ал артық кремний сұйық кремний балқыту арқылы кесіледі. Бұл техника эчстоп деп аталады, себебі бордың легирленуі кесілмейтін қабатты/үлгіні құрайды.

Трансдукторлар

Микромашиналардың көпшілігі түрлендіргіштер ретінде әрекет етеді; яғни, олар сенсорлар немесе иекелтегіштер (актуаторлар). Сенсорлар қоршаған ортадан алынған ақпаратты түсіндірілетін электр сигналдарына түрлендіреді. Микромашина сенсорының бір мысалы – резонанстық химиялық сенсор. Аз демпферленген механикалық нысан басқа жиіліктерге қарағанда бір жиілікте күштірек дірілдейді, ал бұл жиілік оның резонанстық жиілігі деп аталады. Химиялық сенсордың беті антракс сияқты белгілі бір молекулаларды тартатын арнайы полимермен жабылады, және сол молекулалар сенсорға жабысқанда оның массасы артады. Массаның артуы механикалық нысанның резонанстық жиілігін өзгертеді, бұл өзгеріс схемалық тізбектермен анықталады. Иекелтегіштер (актуаторлар) электр сигналдарын және энергияны қандай да бір қозғалысқа түрлендіреді. Ең көп таралған үш түрлі иекелтегіш – электростатикалық, термиялық және магниттік. Электростатикалық иекелтегіштер заттарды жылжыту үшін электростатикалық күшті пайдаланады. Екі механикалық элемент – біреуі тұрақты (статор), екіншісі жылжымалы (ротор) – оларға екі түрлі кернеу қолданылады, бұл электр өрісін жасайды. Бұл өріс ротордағы қалпына келтіру күшімен (әдетте ротордың иілуі немесе созылуынан туындаған серіппе күші) роторды жылжыту үшін күреседі. Электр өрісі неғұрлым күшті болса, ротор соғұрлым алысқа жылғады. Термиялық иекелтегіштер заттарды жылжыту үшін термиялық кеңею күшін пайдаланады. Материалды қыздырғанда, ол материалдың қасиеттеріне байланысты кеңейеді. Екі нысанды осылай байланыстыруға болады, бірі екіншісінен көбірек қызып, көбірек кеңейеді, ал бұл тепе-теңдіксіздік қозғалыс тудырады. Қозғалыс бағыты нысандар арасындағы байланысқа байланысты. Бұл "жылу иекелтегішінде" (heatuator) көрінеді, ол U пішіндес сәуле, оның бір жағы кең, екінші жағы тар. Ток нысан арқылы өткен кезде жылу пайда болады. Тар жақ кең жаққа қарағанда көбірек қызады, өйткені олардың ток тығыздығы бірдей. Екі жақ жоғарғы жағынан байланысқандықтан, созылған ыстық жақ суық жаққа қарай итеріледі. Магниттік иекелтегіштер күштерді жасау үшін жасалған магниттік қабаттарды пайдаланады.