Кіріспе
Джон Роберт Льюис (21 ақпан 1940 - 17 шілде 2020) – 1987 жылдан 2020 жылы қайтыс болғанға дейін АҚШ Өкілдер палатасында қызмет еткен американдық саясаткер және азаматтық құқық қозғалысының белсендісі. Ол 1960 жылы Нэшвиллдегі отырыстарға, «Азаттық саяхаттарына» қатысты, 1963 жылдан 1966 жылға дейін Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің (SNCC) төрағасы болды және 1963 жылы Вашингтондағы науқанды ұйымдастырған «Үлкен алты» көшбасшысының бірі болды. АҚШ-та заңмен бекітілген нәсілдік сегрегацияны жоюға бағытталған азаматтық құқық қозғалысында көптеген маңызды рөлдер атқарған Льюис 1965 жылы Эдмунд Петтус көпірі арқылы Сельмадан Монтгомериге дейінгі үш шерудің біріншісіне жетекшілік етті. Бұл оқиға «Қанды жексенбі» деп танылды, онда штаттық полицейлер мен полиция Льюис пен шерушілерге шабуыл жасады. Демократиялық партияның мүшесі Льюис алғаш рет 1986 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды және 17 рет депутат болып қызмет етті. Ол өкілдік еткен округге Атлантаның көп бөлігі кірді. Қызмет мерзімінің ұзақтығына байланысты ол Грузия конгресс делегациясының ең тәжірибелі мүшесі атанды. Льюис Демократиялық партияның палатадағы көшбасшыларының бірі болды, 1991 жылдан бастап бас вип, ал 2003 жылдан бастап аға бас вип қызметін атқарды. Ол көптеген құрметті дипломдар мен сыйлықтарға ие болды, соның ішінде 2012 жылы Президенттік бостандық медалін алды.
the U. S. representative from Georgia
John Robert Lewis (February 21, 1940 – July 17, 2020) was an American politician and civil rights activist who served in the United States House of Representatives for from 1987 until his death in 2020. He participated in the 1960 Nashville sit ins, the Freedom Rides, was the chairman of the Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC) from 1963 to 1966, and was one of the "Big Six" leaders of groups who organized the 1963 March on Washington. Fulfilling many key roles in the civil rights movement and its actions to end legalized racial segregation in the United States, in 1965 Lewis led the first of three Selma to Montgomery marches across the Edmund Pettus Bridge where, in an incident which became known as Bloody Sunday, state troopers and police attacked Lewis and the other marchers. A member of the Democratic Party, Lewis was first elected to the U. S. House of Representatives in 1986 and served 17 terms. The district he represented included most of Atlanta. Due to his length of service, he became the dean of the Georgia congressional delegation. Lewis was one of the leaders of the Democratic Party in the House, serving from 1991 as a chief deputy whip and from 2003 as a senior chief deputy whip. He received many honorary degrees and awards, including the Presidential Medal of Freedom in 2012.
Ерте өмір және білім
Джон Роберт Льюис 1940 жылғы 21 ақпанда Алабама штатының Трой қаласына жақын жерде дүниеге келді. Оның ата-анасы – Уилли Мэй (құрметті әкесі Картер) және Эдди Льюис, Алабама штатының Пайк округіндегі шаруалар еді, ал Трой – округ орталығы болған. Бала кезінде Льюис уағызшы болуға ниеттенді, ал бес жасында фермадағы үй жануарларына уағыз айтқан. Кішкентай кезінде Льюис ақ адамдармен көп қарым-қатынас жасаған жоқ, себебі оның округінің көп бөлігі қара нәсілділерден тұрды және оның отбасы фермерлікпен айналысты. Алты жасқа келгенде Льюис өмірінде тек екі ақ адамды көрген. Льюис есіне алады: «Мен Алабама штатының ауылдық жерінде өстім, өте кедейлікте, үйімізде өте аз кітап болды». Ол кішкентай мектептегі алғашқы білімін еске алады, үйінен қашықтықта сабаққа барып оқыған. «Бұл әдемі кішкентай ғимарат, ол Розенвальд мектебі еді. Оны қоғамдық ұйымдар қолдады, ол біздің жалғыз мектебіміз болды». «Мен бастауыш сыныпта керемет мұғалімге тап болдым, ол маған: «Балам, оқы, оқы!» деді. Мен барлығын оқуға тырыстым. Мен кітаптарды жақсы көретінмін. 1956 жылы, 16 жасымда, бауырларым, сіңлімдерім және туыстарыммен бірге кітапханаға кітапхана билетін алуға барғанымызды есімде. Бізге кітапхана тек ақ нәсілділерге арналған, қара нәсілділерге емес екені айтылды». Ол өскен сайын отбасымен Тройға сапарлар жасады, онда нәсілшілдік пен сегрегациямен кездесті. Льюистің солтүстік қалаларында тұратын туыстары болды, және ол солтүстіктегі мектептерде, автобустарда және кәсіпорындарда теңдік орнатылғанын білді. Льюис 11 жасында бір туысы оны Нью-Йорк штатының Буффало қаласына алып барды, онда ол Тройдағы сегрегациямен салыстырғанда қаншалықты өзгеше екенін түсінді. 1955 жылы Льюис алғаш рет радиодан Мартин Лютер Кингті естіді және сол жылдың соңында Кингтің Монтгомери автобустарын бойкоттауын жақыннан қадағалады. 15 жасында Льюис алғаш рет қоғамдық уағыз айтты. Кейінгі жылдары Льюис Кингтің досы болған евангелист Билли Грэмді «өзгертуге көмектескен» адам деп атады. Кингке Алабамадағы Трой университетіне қабылдамағаны туралы хат жазғаннан кейін, Льюисті онымен кездесуге шақырды. Кинг, Льюисті «Тройдан келген бала» деп атап, университеттен кемсіту фактісі үшін сотқа жүгінуді ұсынды, бірақ ол Льюисті мұндай әрекет отбасына Тройда қауіп тудыруы мүмкін екенін ескертті. Ата-анасымен кеңескеннен кейін, Льюис Теннессидегі шағын, тарихи қара нәсілді колледжде білімін жалғастыруға шешім қабылдады. Льюис Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Американдық баптисттік теологиялық семинарияны бітіріп, баптист пасторы болып тағайындалды.
Нэшвилл студенттік қозғалысы
Студент кезінде Льюис азаматтық құқық қозғалысының белсендісі болды. Ол Нэшвиллдегі бөлінген асханаларда отырыс ұйымдастырды және Нэшвилл студенттік қозғалысының құрамында көптеген азаматтық құқықтарға қатысты шараларға қатысты. Нэшвиллдегі отырыс қозғалысы қала орталығындағы асханалардың бөлінуіне соқтырды. Льюис қала орталығындағы кәсіпорындарды теңестіру мақсатындағы бейбіт әрекеттер кезінде көп рет тұтқындалды және түрмеге қамалды. Ол сондай-ақ дауыс беру құқығы мен нәсілдік теңдікті қолдау үшін автобус бойкоттары мен басқа да бейбіт наразылықтарды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде Льюис өзгерістерге қол жеткізу үшін "жақсы қиындықтар, қажетті қиындықтар" жасаудың маңызды екенін айтты және өмірінің соңына дейін осы қағидаға адалдық танытты. Оқушы кезінде Льюис Реверенд Джеймс Лоусон мен Реверенд Келли Миллер Смит шақыруымен Кларк Мемориал Біріккен методистік шіркеуінде өткен зорлықсыздық семинарларына қатысты. Льюис және басқа студенттер зорлықсыздық философиясы мен тәлімдеріне берілді, оны өмірінің соңына дейін сақтады.
Бостандық жолаушылары
1961 жылы Льюис алғашқы 13 бостандық жорығының қатысушыларының бірі болды. Жеті қара және алты ақ адамнан тұратын топ Вашингтоннан Нью-Орлеанға штаттар аралық автобустармен саяхаттауды жоспарлады. Бұл саяхаттың мақсаты – оңтүстік штаттарындағы автобустардағы сегрегациялық отыру саясатына қарсы тұру болды, себебі бұл саясат мемлекетаралық көліктердегі федералдық саясатты бұзатын. "Азаттық жорығын" (Freedom Ride) "Тәуелсіздік жорығы" (Fellowship of Reconciliation) ұйымы бастап, Джеймс Фармер мен "Расалық теңдік конгресі" (CORE) жаңғыртты. Оның мақсаты – федералды үкіметті Бойнтонның Вирджинияға қарсы ісі (1960) бойынша Жоғарғы соттың шешімін орындауға мәжбүрлеу болды, ол шешімде штаттар аралық автобус саяхатындағы сегрегация конституцияға қайшы деп жарияланды. "Азаттық жорығы" жергілікті, штаттық және федералды үкіметтердің заңмен өмір сүретін азаматтарға қарсы зорлық-зомбылыққа салған бейжайлығын көрсетті. Жоба жарияланды және ұйымдастырушылар Әділет министрлігіне осы жорық туралы хабарлады. Алабама полициясы жорыққа қатысушыларды қорғауға тиіс болды, бірақ штаттың нәсілшілдік көзқарастары белгілі болды. Олар тек ФБР агенттерін оқиғаларды тіркеу үшін тағайындады. Оңтүстік Каролина мен Алабама штаттарындағы зорлық-зомбылықтан кейін Кеннеди әкімшілігі "салқындату кезеңін" жариялады және "Азаттық жорығын" тоқтатты. Оңтүстікте Льюис және басқа да зорлық-зомбылыққа қарсы шыққан "Азаттық жорығының" қатысушылары наразылық білдірген топтардың шабуылына ұшырап, тұтқындалды. 21 жасында Льюис Оңтүстік Каролина штатының Рок-Хилл қаласында "Азаттық жорығының" қатысушыларының алғашқысы болып шабуылға ұшырады. Ол ақ нәсілділерге арналған күту бөлмесіне кірген кезде екі ақ нәсілді адам оған шабуыл жасап, бетін жарақаттап, қабырғасына тепті. Екі аптадан кейін Льюис Джексон, Миссисипиге бағытталған "Азаттық жорығына" қосылды. Өмірінің соңында Льюис осы кезең туралы былай деді: "Біз кез келген зорлық-зомбылықтың мақсатымыздан алыстатуына жол бермеуге бел будық. Өмірімізге қауіп төніп тұрғанын білсек те, кері қайтуға ниетіміз болмады". "Азаттық жорығына" қатысқандары үшін Льюис 40 күнге Миссисипи штатының Sunflower County округіндегі Миссисипи мемлекеттік түрмесіне қамалды. CNN телеарнасына берген сұхбатында Льюис өзінің және басқа 12 "Азаттық жорығының" қатысушыларының бастан өткерген зорлық-зомбылықтарын еске алды. Бірмингемде жорыққа қатысушыларды бейсбол таяқтарымен, тізбектермен, темір құбырлармен және тастармен қаруланған наразылық білдірген топ ұрып-соқты. Полиция оларды ұстап алып, Тенесси штатының шекарасынан өткізіп жіберді. Жорыққа қатысушылар қайтадан жиналып, Монтгомериге бағытталды, онда олар тағы да зорлық-зомбылыққа ұшырады. Сол жерде Льюистің басына ағаштан жасалған жәшік соғылды. "Бұл өте зұлым болды. Мен өле жатырмын деп ойладым. Мен Монтгомеридегі Greyhound автобус станциясында есімнен танып құлап жаттым", - деді Льюис оқиғаны еске алып. CORE зорлық-зомбылық салдарынан "Азаттық жорығынан" бас тартқанда, Льюис және оның белсенді әріптесі Дайан Нэш Нэшвиллдегі Fisk және басқа колледждердің студенттерін оны өздеріне алуға және сәтті аяқтауға шақырды. 2009 жылдың ақпан айында, Монтгомеридегі шабуылдан 48 жыл өткен соң, Льюис ұлттық теледидар арқылы Элвин Уилсоннан, ақ нәсілді оңтүстік адамынан және бұрынғы Клансманнан кешірім алды. 2015 жылы Льюис Нью-Йорктік жас белсенділер Майкл Швернер мен Эндрю Гудманды білгенін жазды. Олар Миссисипи штатының жергілікті афроамерикалық белсендісі Джеймс Чейнимен бірге 1964 жылдың маусым айында Миссисипи штатының Neshoba округінде Ку-клукс-кланның мүшелері, соның ішінде құқық қорғау органдарымен бірге ұрланып, өлтірді.
SNCC төрағасы
1963 жылы Чарльз МакДью Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің (SNCC) төрағасы лауазымынан бас тарқанда, оның негізін қалаушы мүшесі Льюис оның орнына сайланды. Льюис тәжірибесі бұрыннан-ақ көпке мәлім еді. Оның қайраткерлігі мен келісімге және зорлық-зомбылықсыздыққа адал болуы оған көшбасшы ретінде танылуына мүмкіндік берді. Ол теңдік үшін күресте зорлық-зомбылықсыз қозғалыста 24 рет тұтқындалған. SNCC төрағасы ретінде Льюис сол жазда Вашингтонға шеруді ұйымдастырған "Үлкен алтылықтың" бірі болды. Ол ең жасы болды және доктор Мартин Лютер Кингтің алдында төртінші болып сөйлеуге жоспарланған. Басқа көшбасшылар Уитни Янг, А. Филип Рэндольф, Джеймс Фармер және Рой Уилкинс болды. Льюис Кеннедидің 1963 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңына жауап жазған. Льюис және оның SNCC әріптестері оңтүстіктегі зорлық-зомбылыққа федералды үкіметтің салқын қарайтынынан зардап шекті. Жиырма үш жасында Джон Льюис (1940 ж.т.) 1963 жылғы Жұмыс және бостандық үшін Вашингтон шеруінде ең жас спикер болды. SNCC төрағасы ретінде Джон Льюис Кеннедидің азаматтық құқықтар туралы заң жобасын "әлдеқайда жеткіліксіз және кешіккен" деп айыптауға ниеттенген сөз сөйлеуді жоспарлаған. Сөздің көшірмелері 27 тамызда таратылғанда, шерудің басқа төрағалары оны қайта қарауды талап етті. Джеймс Форман Льюис сөзін бағдарлама кезінде Линкольн ескерткішінің артындағы кішкентай бөлмеде портативті теру машинасында қайта жазды. SNCC-нің бастапқы "біз [Кеннедидің] азаматтық құқықтар туралы заң жобасын толық қолдамаймыз" деген мәлімдемесі "Біз оны үлкен еңбекпен қолдаймыз" дегенге ауыстырылды. Льюистен кейін доктор Кинг өзінің "Менің арманым бар" деген әйгілі сөзін айтты. Кейінірек тарихшы Говард Зинн осы оқиға туралы былай деп жазды: 1963 жылғы Вашингтондағы ұлы шеруде Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің (SNCC) төрағасы Джон Льюис Кингтің "Менің арманым бар" сөзін тыңдаған көпшілікке "Федералды үкімет кімнің жағында?" деген дұрыс сұрақ қоюға дайын болды. Бұл сөйлемді Кеннеди әкімшілігін ренжітпеу үшін шерудің басқа ұйымдастырушылары оның сөзінен алып тастады. Льюис SNCC-нің "Азаттық жазы" науқаны үшін күш-жігерін үйлестірді, бұл Миссисипидегі қара нәсілді сайлаушыларды тіркеу және колледж студенттерін науқанға көмектесуге тарту науқаны болды. Льюис елді аралап, студенттерді жазғы демалыстарын Миссисипидегі сайлауға көмектесуге шақырды, онда қара нәсілді сайлаушылардың саны ең аз және қозғалысқа қарсылық күшті болды. 1965 жылы Льюис 1965 жылғы Сельма сайлау құқығы науқаны кезінде сайлаушыларды тіркеудің кейбір шараларын ұйымдастырды және Сельмадан Монтгомериге дейінгі шерулердегі маңызды рөлімен ұлттық деңгейде танылды. 1965 жылдың 7 наурызында - "Қанды жексенбі" деп аталатын күні - Льюис және оның әріптесі Хосеа Уильямс 600-дан астам шерушілерді Эдмунд Петтус көпірінен Сельма, Алабама штатында алып өтті. Көпірдің соңында және қала мен округтің шекарасында оларды Алабама штатының полициясы қарсы алды, олар оларға таралуға бұйрық берді. Шерушілер дұға ету үшін тоқтаған кезде полиция көз жастырмайтын газды қолданды, ал атты полиция шерушілерге шабуыл жасап, оларды таяқтармен ұрып-соқты. Льюис бас сүйегі сынды, бірақ ол көпірден қашып, Сельмадағы қозғалыстың штаб-пәтері болған Браун-Чапел шіркеуіне жетуге көмектесті. Льюис осы оқиғадан кейін өмір бойы басынан жарақат алып жүрді. Льюис SNCC төрағасы болып 1966 жылға дейін қызмет етті, кейін оны Стокли Кармайкл алмастырды.
After Lewis, Dr. King gave his now celebrated "I Have a Dream" speech. Historian Howard Zinn later wrote of this occasion:
text=At the great Washington March of 1963, the chairman of the Student Nonviolent Coordinating Committee (SNCC), John Lewis, speaking to the same enormous crowd that [next] heard King's "I Have a Dream" speech, was prepared to ask the right question: 'Which side is the federal government on?' That sentence was eliminated from his speech by the other organizers of the March to avoid offending the Kennedy Administration.|title=|source=In 1964, SNCC opened Freedom Schools, launched the Mississippi Freedom Summer for voter education and registration. Lewis coordinated SNCC's efforts for Freedom Summer, a campaign to register black voters in Mississippi and to engage college student activists in aiding the campaign. Lewis traveled the country, encouraging students to spend their summer break trying to help people vote in Mississippi, which had the lowest number of black voters and strong resistance to the movement. In 1965 Lewis organized some of the voter registration efforts during the 1965 Selma voting rights campaign, and became nationally known during his prominent role in the Selma to Montgomery marches. On March 7, 1965 – a day that would become known as "Bloody Sunday" – Lewis and fellow activist Hosea Williams led over 600 marchers across the Edmund Pettus Bridge in Selma, Alabama. At the end of the bridge and the city county boundary, they were met by Alabama State Troopers who ordered them to disperse. When the marchers stopped to pray, the police discharged tear gas and mounted troopers charged the demonstrators, beating them with nightsticks. Lewis's skull was fractured, but he was aided in escaping across the bridge to Brown Chapel, a church in Selma that served as the movement's headquarters. Lewis bore scars on his head from this incident for the rest of his life. Lewis served as SNCC chairman until 1966, when he was replaced by Stokely Carmichael.
Далалық қор, SRC және VEP (1966-1977)
1966 жылы Льюис Нью-Йорк қаласына Филд қорының директорының орынбасары болып жұмыс істеу үшін көшті. Ол онда бір жылдан сәл астам уақыт болды, содан кейін Атлантаға оралып, Оңтүстік аймақтық кеңестің Қоғамдық ұйымдастыру жобасын басқарды. 1970 жылы Льюис 1977 жылға дейін Сайлаушыларды білім беру жобасының (VEP) директоры болды. Бастапқыда Оңтүстік аймақтық кеңестің жобасы болғанмен, VEP 1971 жылы тәуелсіз ұйымға айналды. 1973–1975 жылдардағы экономикалық төңкерістің тудырған қиындықтарына қарамастан, оның қызмет ету кезеңінде VEP өзінің мақсатын кеңейтті, оның ішінде Сайлаушыларды жұмылдыру сапарларын ұйымдастырды. Сәуір айындағы сайлауда Фаулер Льюисті 62%–38% есебімен жеңді. Сәтті болмаған сайлаудан кейін Льюис Картер әкімшілігінде ACTION директорының орынбасары болып жұмысқа қабылданды, ол VISTA бағдарламасын, Зейнеткер аға волонтерлер бағдарламасын және Асыраушы әжелер бағдарламасын басқаруға жауапты болды. Ол бұл лауазымда екі жарым жыл қызмет етіп, 1980 жылғы сайлау жақындағанда қызметтен кетті. 1981 жылы Льюис Атланта қалалық кеңесіне жалпы орынға үміткер болды. Ол дауыс берушілердің 69% дауысын алып, 1986 жылға дейін кеңесте жұмыс істеді.
1986 жыл
Вич Фаулер АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі ретінде тоғыз жыл қызмет еткеннен кейін, АҚШ Сенатына сәтті үміткер болу үшін орынды босатып берді. Льюис 5-ші округтен қайтадан үміткер болуға шешім қабылдады. Тамыз айындағы Демократиялық партияның алғашқы сайлауында жеңіс сайлауға теңестірілді, мемлекеттік өкіл Джулиан Бонд 47% дауыс алып бірінші орынға шықты, жеңіске жету үшін үш пайыз жетпей қалды. Льюис 35% дауыспен екінші орынды иеленді. Ақтық сайыста Льюис Бондты күтпеген жерден жеңіп, 52% дауысқа 48% қарсы нәтижемен басып озды. Бұл жарыс "Атлантаның афроамерикалық қауымдастығындағы қарым-қатынасты нашарлатты" делінді, себебі көптеген афроамерикалық көшбасшылар Льюистен гөрі Бондты қолдаған еді. Льюис "Атланта газеттерінің қолдауына ие болды және ақ либералдық элитаның сүйіктісі саналды". Қарашадағы жалпы сайлауда Льюис республикашыл Портия Скотты 75% дауысқа 25% қарсы жеңді.
1988-2018 жылдар
Льюис 18 рет қайта сайланды, жалпы сайлауда дауысқа қолдау 70 пайыздан төмен бір рет ғана түсті, ол 1994 жылы республикашыл Дейл Диксонды 38 пайыздық айырмамен, 69%–31% есебімен жеңді. Ол 1996, 2004, 2006 және 2008 жылдары, сондай-ақ 2014 және 2018 жылдары қарсы кандидатсыз сайланды. Ол Демократиялық партияның ішкі сайлауында тек екі рет сынға алынды: 1992 және 2008 жылдары. 1992 жылы ол штат өкілі Мейбл Томасты 76%–24% есебімен жеңді. 2008 жылы Томас Льюиске қарсы қайтадан түсуге шешім қабылдады, сонымен қатар Маркель Хатчинс та сайлауға қатысты. Льюис Хатчинс пен Томасты 69%–16%–15% есебімен жеңді.
Шолу
Льюис Грузия штатының 5-ші округін өкілдік етті, ол елдегі ең тұрақты демократиялық округтердің бірі. 1845 жылы ресми құрылғаннан бері округ тарихының көп бөлігінде демократтар өкілдік етіп келді. Льюис – Оңтүстік штаттардағы округтің өкілі болған ең либералды конгрессмендердің бірі. «On the Issues» басылымы оны «Күдіксіз либерал» деп сипаттады. «The Washington Post» 1998 жылы Льюисті «күшті партиялық демократ, бірақ сонымен қатар өте тәуелсіз» деп атады. Льюис өзін мықты және қатал либерал ретінде сипаттады. «Atlanta Journal Constitution» басылымында «оны танығандар – АҚШ сенаторларынан бастап, Конгресс көмекшілеріне дейін» оны «Конгресс ар-ожданы» деп атайды. Льюис сондай-ақ гомосексуалдардың құқықтары мен ұлттық денсаулық сақтануды қолдады, сондай-ақ 2000 жылы АҚШ пен Қытай арасындағы сауда келісіміне қолдау көрсетті, ол Палатада қабылданды. Ол Клинтон әкімшілігінің NAFTA және әлеуметтік реформаға қарсы болды. 1994 жылы Клинтон Гаитиге әскери шабуыл жасауды қарастырғанда, Льюис қарулы араласуға қарсы болды. Билікті зорлықсыз ауыстыру бойынша келіссөздер жүргізілгеннен кейін, Льюис «Демократияны нығайту» операциясының бөлігі ретінде Гаитиде АҚШ әскерлерінің болуын қолдады, бұл операцияны «бейбітшілік миссиясы» деп атады. 1998 жылы Клинтон Иракқа қарсы әскери шабуыл жасауды қарастырғанда, Льюис американдық күштерге шабуыл жасауға бұйрық берілсе, президентті қолдайтынын айтты. 2001 жылы 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан үш күн өткен соң Льюис президент Джордж Бушқа 11 қыркүйекке жасалған шабуылға қатысқандарға қарсы күш қолдануға рұхсат беру үшін дауыс берді. Дауыс беру 420–1 болды, Льюис бұл дауысты өте қиын деп атады. 2002 жылы ол 1972 жылдан бері жыл сайын қайта ұсынылып келе жатқан әскери салық салуға қарсылық білдіретін «Бейбітшілік салығы» заң жобасын ұсынды. Льюис «президент Буштың қатал сыншысы» және Ирак соғысына ерте қарсылас болды. «Associated Press» оның «Джордж Бушты импичментке тартуды ұсынған алғашқы маңызды тұлға» екенін айтты, президент «қасақана, жүйелі түрде заң бұзды» деп мәлімдеді, өйткені ол Ұлттық қауіпсіздік агенттігіне жарғысыз тыңшылық жүргізуге рұхсат берген. Льюис: «Ол патша емес, президент» деді. Льюис саясатының бір бөлігі ретінде Азаматтық құқық қозғалысына қатысқан тарихын пайдаланды. Ол 1965 жылы Сельмадан Монтгомериге дейін жүрген жолды қайталау үшін Алабамаға жыл сайын қажылық сапар жасады – бұл жолды Льюис тарихи ұлттық жолдар бағдарламасына енгізу үшін жұмыс істеді. Бұл сапар «заң шығарушылардың арасында, республикашылдар мен демократтардың арасында Льюис пен қозғалысқа қосылуға құштарлар үшін Вашингтондағы ең сұранысқа ие билеттердің біріне» айналды. Льюис сапар туралы: «Біз дауыс алу үшін әдейі аттанған жоқпыз, бірақ бұл өте пайдалы» деді. Алайда, соңғы жылдары «Иман және саясат институты» сапарға билеттерді лоббистерге кем дегенде 25 000 долларға сатуына байланысты сынға ұшырады. «Public Integrity» орталығының мәліметінше, тіпті Льюис институттың қаржысы корпорациялардан емес, шіркеулер мен қайырымдалық қорлардан түскенін қалағанын айтты. 2011 жылдың 3 маусымында Палата Ливиядағы және оның айналасындағы әуе және теңіз операцияларынан АҚШ әскерін шығаруды талап ететін 268–145 қарарыны қабылдады. Льюис бұл қарарға қарсы дауыс берді. 2002 жылы Льюис доктор Мартин Лютер Кингтің 1967 жылы Гарвардта өткен кездесуде сионистерге қарсы студентке берген жауабын келтірді: «Егер адамдар сионистерді сынға алса, олар еврейлерді білдіреді, сіз антисемитизм туралы айтып отырсыз». Африкалық американдықтар мен американдық яһудилердің азаттық пен бейбітшілік үшін жұмыс істеуіндегі ерекше қарым-қатынасын сипаттағанда, ол Кингтің басқа да осыған ұқсас мәлімдемелерін, соның ішінде 1968 жылдың 25 наурызындағы мәлімдемесін келтірді: «Израиль үшін бейбітшілік қауіпсіздікті білдіреді, және біз оның өмір сүру құқығын, оның аумақтық тұтастығын қорғау үшін бар күшімізбен тұруымыз керек. Мен Израильді әлемдегі демократияның ең үлкен ошақтарының бірі ретінде көремін, және бұл қалай жасала алатынын көрсететін керемет мысал, қалай шөлді жер бауырластық пен демократияның оазисіне айналуы мүмкін. Израиль үшін бейбітшілік дегеніміз қауіпсіздік және қауіпсіздіктің өзі болуы керек». Льюис Израильге қарсы Бойкот, инвестициялар мен санкциялар (BDS) қозғалысына «қарсылық білдірді» және палестиналық топты айыптайтын резолюцияны қолдады, бірақ ол өкілдер Ильхан Омар мен Рашида Тлайбтың Израильге бойкот салуға тыйым салатын АҚШ-тың бойкотқа қарсы заңына қарсы шыққан резолюциясын қолдады. Ол өзінің қолдауын «әрбір америкалықтың бірінші түзетудегі зорлықсыз әрекеттер арқылы наразылық білдіру құқығына деген берік ұстанымымен» түсіндірді.
Наразылықтар
2001 жылдың қаңтар айында Льюис Джордж Буштың инаугурациясын бойкоттап, Атлантадағы округінде болды. Ол ант қабылдау рәсіміне қатыспады, себебі Буштың нағыз сайланған президент екеніне сенбеді. Кейін Льюис тағы 30 Демократиялық партиядан шыққан палата мүшесімен бірге 2004 жылғы президент сайлауында Огайо штатының 20 сайлаушы дауысын есепке алмауға дауыс берді. 2003 жылдың наурыз айында Льюис Ирак соғысы басталар алдында Орегон штатында 30 мың адам тұрған соғысқа қарсы наразылықта сөз сөйледі. 2006 және 2009 жылдары ол Судан елшілігі алдында Дарфурдағы геноцидке қарсы наразылық көрсеткені үшін тұтқындалды. Ол АҚШ Капитолий ғимаратының батыс жағында иммиграциялық реформаны жақтау үшін отырып наразылық білдірген алты штаттан шыққан сегіз АҚШ өкілінің бірі болды және сол үшін тұтқындалды.
2008 жылғы президенттік сайлау
Алғашында Льюис Хиллари Клинтонды қолдап, оның 2007 жылғы 12 қазандағы президенттік науқанына қолдау көрсетті. Алайда, 2008 жылдың 14 ақпанында ол Клинтонға деген қолдауын кері тартуды қарастырып отырғанын және мүмкін, Барак Обамаға суперделегат ретінде дауыс бере алатынын мәлімдеді: «Америкада бірдеңе болып жатыр, және адамдар осы үлкен қадамға дайын». Politico журналисі Бен Смит «Егер Джон Льюис жақындығын ауыстырса, бұл жарыста шешуші сәт болар еді» деді. 2008 жылдың 27 ақпанында Льюис ресми түрде қолдауын өзгертті және Обаманы қолдады. Обама президенттікке демократтардың үміткері болып бекітілгеннен кейін Льюис: «Егер біреу маған қазір осылай болатынын айтса, мен олардың ақылдан безгенін, не айтып жатқанын білмейтінін айтар едім. Бұл күнді көру үшін бұрынғылардың бәрі тірі болса ғой. Дауыс беруге тіркелу үшін қиналып, түрмеге қамалып, жауап бере алмайтын сұрақтарға жауап берген адамдар үшін бұл керемет нәрсе» деді. Льюис Обаманы қолдағанмен, бірнеше ай бойы Клинтонды қолдағаны үшін сайлаушыларынан сыни пікірлер естіді. Оның үміткерлерінің бірі науқандық штабын Обаманың Джорджиядағы кеңсесі орналасқан ғимаратта құрды. 2008 жылдың қазанында Льюис Джон Маккейн мен оның кандидаттық серіктесі Сара Пейлиннің президенттік науқанына қатысты мәлімдеме жасап, оларды «келеу мен даудың тұқымын себумен» айыптады, бұл оның ойынша, қайтыс болған губернатор Джордж Уоллес және американдық саяси тарихтағы «бір қирату кезеңін» еске салды. Маккейн «мен әрқашан құрметтеген адамнан» келген сынға «қайғылы» екенін айтты және Обаманы Льюис мәлімдемесінен бас тартуға шақырды. Обама мәлімдемеге жауап ретінде «Джон Маккейннің немесе оның саясатын сынауының Джордж Уоллес немесе оның сегрегациялық саясатымен салыстырылуы мүмкін емес деп санаймын» деді. Кейін Льюис мәлімдеме жасап, Маккейн мен Пейлиннің өзін Уоллеспен салыстырмағанын, ал оның бұрынғы сөзінің «барлық американдықтарға улы тілдің зиянды мінез-құлыққа әкелуі мүмкін екенін еске саларлық болғанын» түсіндірді. Афроамерикалықтың президент болып сайлануы туралы ол былай деді: «Егер сіздер маған бұл сайлау доктор Кингтің арманының орындалуы ма деп сұрасаңыздар, мен «Жоқ, бұл тек бастапқы төлем» деймін. 50 жыл өткен соң да әлі де көп адамдар қалып қойып, артта қалды». Обаманың президенттікке ант беру рәсімінен кейін Льюис одан оқиғаның естелік суретіне қол қоюын өтінді. Обама оған «Сенің арқаңда, Джон. Барак Обама» деп қол қойды.
2016 жылы атыс қаруының қауіпсіздігі туралы заңнамаға қатысты отырыс
2016 жылдың 22 маусымында Льюис пен Массачусетс штатының өкілі Кэтрин Кларк бастаған Демократиялық партияның Палата өкілдері, Орландо түнгі клубындағы оқиғадан кейін қару-жарақ қауіпсіздігі заңнамасы бойынша дауыс беруге Палата Төрағасы Пол Райанға рұқсат беруді талап етіп, отырыс ұйымдастырды. Уақытша спикер Дэниел Вебстер Палатаны жабылуға бұйырды, бірақ демократтар шамамен 26 сағат бойы Палатадан кетпеді.
Ұлттық африкалық-американдық мұражай
1988 жылы, Конгресске ант бергеннен кейін бір жыл өткен соң, Льюис Вашингтонда афроамерикалықтардың ұлттық мұражайын құру туралы заң жобасын ұсынды. Заң жобасы қабылданбады, және ол 15 жыл бойы әрбір жаңа Конгресспен оны қайтадан ұсынуын жалғастырды. Сенаттағы консервативті оңтүстік сенаторы Джесси Хелмс оны көп рет тоқтатты. 2003 жылы Хелмс зейнетке шықты. Заң жобасы екі партияның қолдауын алды, және президент Джордж Буш мұражай құру туралы заңға қол қойды, ал Смитсоновтың Регенттер кеңесі мұражайдың орнын анықтауға кірісті. Вашингтон монументінің жанында орналасқан Африкалық американдықтар тарихы және мәдениеті ұлттық мұражайы 2016 жылдың 25 қыркүйегінде ашылу салтанатын өткізді.
2016 жылғы президенттік сайлау
Льюис 2016 жылы демократиялық партияның президенттік праймеризінде Берни Сандерске қарсы Хиллари Клинтонды қолдады. Сандерстің азаматтық құқық қозғалысындағы рөлі туралы Льюис былай деді: "Шын айтарым, мен оны ешқашан көрмедім, ешқашан кездеспедім. Мен 1963 жылдан 1966 жылға дейін үш жыл бойы Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің төрағасы болдым. Мен "Азаттық маршы", "Вашингтонға шеру", "Селмадан Монтгомериге шеру" сияқты шерулерге қатыстым, бірақ Хиллари Клинтонмен кездестім". Бұрынғы конгрессмен және Гавайи губернаторы Нил Аберкромби Льюиске хат жазып, Льюистің Сандерске қатысты пікірлеріне көңілі толмайтынын білдірді. Кейінірек Льюис өзінің мәлімдемесін түсіндіріп, былай деді: "1950-ші және 1960-шы жылдардың соңында мен көбірек айналысқан кезде [Сандерс] жоқ еді. Мен оны көрмедім. Мен оны Оңтүстікте ешқашан көрмегенмін. Бірақ ол сол жерде болса, егер ол бір жерде болса, мен бұл туралы білмедім. Мен оны қозғалыста кездестірмегенім сенатор Сандерстің азаматтық құқық қозғалысына қатысқанына күмәнім бар дегенді білдірмейді, мен оның белсенділігін төмендетуге тырыспадым". 2016 жылдың қаңтар айында берген сұхбатында Льюис Дональд Трампты, президент сайлауына республикалық партияның бірінші үміткерін, бұрынғы Алабама губернаторы Джордж Уоллеспен салыстырды: "Мен біраз уақыт бойы жүрдім және Трамп Джордж Уоллес айтқан және істеген көптеген нәрселерді еске салады. Менің ойымша, демагогтар өте қауіпті, шынымен біз адамдарды бөліп, бөліп алмауымыз керек". 2017 жылдың 13 қаңтарында NBC-дің Чак Тоддпен кездесу барысында Льюис: "Мен президентті заңды президент ретінде көрмеймін" деп мәлімдеді. Ол былай деп қосты: "Менің ойымша, ресейліктер осы адамның сайлануына ықпал етті, және олар Хиллари Клинтонның кандидатурасын жоюға көмектесті. Мен инаугурацияға қатысуды жоспарламаймын. Менің ойымша, оны сайлауға алып келген ресейліктердің және басқалардың араласқандығы. Бұл дұрыс емес. Бұл әділ емес. Бұл ашық, демократиялық процесс емес". Трамп келесі күні Твиттерде жауап беріп, Льюис "сайлау нәтижесі туралы жалған шағымдануға қарағанда, өзінің аймағын түзетуге және оған көмектесуге көбірек уақыт жұмсау керектігін айтты. Бұл аймақ қорқынышты күйде және құлап жатыр (қылмыспен зардап шеккенін айтпағанда)" және Льюисті "Барлық әңгіме, әңгіме, әңгіме - еш іс-әрекет немесе нәтиже жоқ. Өкінішті!" деді. Льюис ауданы туралы Трамптың мәлімдемесін PolitiFact "негізінен жалған" деп бағалады және ол Льюис сияқты азаматтық құқық жетекшісіне, әсіресе, оның ісі үшін қатыгездікпен ұрып-соққан адамға шабуыл жасағаны үшін сынға түсті, әсіресе Мартин Лютер Кингтің демалыс күндері. Сенатор Джон Маккейн Льюисті "америкалық батыр" деп таныды, бірақ оны былай деп сынға алды: "Бұл конгрессмен Льюис бірінші рет өте экстремалды ұстанымға ие болып, АҚШ-тың болашақ президенті үшін ешқандай дәлелсіз айыптайды. Бұл конгрессмен Льюистің атына тап түсіреді, басқа ешкімнің емес". Бірнеше күннен кейін Льюис Трамптың инаугурациясына қатыспайтынын айтты, өйткені ол Трамптың шындықта сайланған президент екеніне сенбейді. "Мен Конгресске келгеннен бері алғаш рет (инаугурация) өткізіп аламын. Сіз өзіңіздің ойыңызша, дұрыс емес нәрсемен үйде бола алмайсыз", - деді ол. Льюис 2001 жылы Джордж Буштың инаугурациясына қатыспады, өйткені ол да заңды түрде сайланған президент емес деп сенді. Льюис мәлімдемесін PolitiFact "Жалған" деп бағалады.
2020 жылғы президенттік сайлау
Льюис 2020 жылдың 7 сәуірінде Джо Байденді президенттікке қолдады, бұл Байденнің Демократиялық партияның үміткерлігін дерлік қамтамасыз еткен күнінен бір күн бұрын болды. Ол Байденге өзінің вице-президенттікке әйел, және оның афроамерикалық немесе басқа ұлт өкілі болуын ұсынды.
Өмірбаяндары
Льюистің 1998 жылғы автобиографиясы «Желмен бірге жүру: Қозғалыстың естеліктері» Майк Д’Орсомен бірге жазылды. Ол Роберт Ф. Кеннеди кітап сыйлығын, Анисфилд-Вольф кітап сыйлығын, Кристофер сыйлығын және Лилиан Смит кітап сыйлығын жеңіп алды. Кітап көптеген бестселлер тізімдеріне енді, «Нью-Йорк Таймс» журналы оны «Жылдың ең көрнекті кітабы» деп таныды, Америка кітапханалар қауымдастығы «Жылдың ғылыми-танымдық кітабы» деп атады және «Newsweek» журналының 2009 жылғы «Біздің заманымыз үшін 50 кітап» тізіміне қосылды. Ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, «The Washington Post» газеті оны «азаматтық құқық қозғалысының толыққанды тарихы» деп, ал «Los Angeles Times» газеті «азаматтық құқық әдебиетінің классикалық туындысы» деп жариялады. Оның өмірі 2002 жылы жастарға арналған «Джон Льюис: Freedom Rider-ден конгрессменге дейін» кітабының тақырыбы болды. 2012 жылы Льюис Бренда Джонспен бірлесіп жазған «Across That Bridge» кітабын шығарды, ол аралас пікірлерге ие болды. «Publishers Weekly» журналының шолуында: «Ең жақсы жағдайда, кітап әлеуметтік қозғалыстарда зорлықсыздық күшінің куәсі болып табылады, ал ең нашар жағдайда – ұзаққа созылған сайлауалды сөйлеуге ұқсайды» делінген.
Наурыз айы (2013)
2013 жылы Льюис Конгресс мүшелері арасында алғаш рет графикалық роман жазды. «Наурыз» трилогиясы – азаматтық құқықтар қозғалысы туралы қара-ақ комикстерден тұратын трилогия, бұл оқия азаматтық құқықтар көшбасшысы және АҚШ конгрессмені Джон Льюис көзқарасымен баяндалады. Бірінші том, «Наурыз: Бірінші кітапты» Льюис пен Эндрю Айдн жазды, суреттемесін Нейт Пауэлл жасады және 2013 жылдың тамызында жарық көрді. Екінші том, «Наурыз: Екінші кітап» 2015 жылдың қаңтарында, ал соңғы том, «Наурыз: Үшінші кітап» 2016 жылдың тамызында жарияланды. 2014 жылдың тамызындағы сұхбатында Льюис өзінің тәжірибесін графикалық роман түріне бейімдеу шешіміне 1958 жылғы «Мартин Лютер Кинг және Монтгомери оқиғасы» комиксінің ықпалын тигізгенін айтты. «Наурыз: Бірінші кітап» графикалық романдар тізімінде бірінші орынға ие болып, бір жылдан астам уақыт тізімде тұрды. «Наурыз: Бірінші кітап» 2014 жылы Америка кітапханалар қауымдастығының Корретта Скотт Кинг кітап сыйлығынан «Авторлық құрмет» алды, бұл сыйлық балалар кітабының афроамерикандық авторына беріледі. Сондай-ақ, «Бірінші кітап» 2014 жылы Роберт Ф. Кеннеди кітап сыйлығын жеңіп алып, «Арнайы мойындау» төсбелгісін алды – графикалық роман алғаш рет осы сыйлыққа ие болды. «Наурыз: Бірінші кітап» 2014 жылы Мичиган мемлекеттік университетінде, Джорджия мемлекеттік университетінде және Маркетт университетінде бірінші курс студенттері үшін оқу бағдарламасына енгізілді. «Наурыз: Екінші кітап» 2015 жылы жарық көрді және дереу New York Times пен Washington Post газеттерінің графикалық романдар тізімінде бестселлер атанды. 2016 жылдың тамызында жарық көрген «Наурыз: Үшінші кітап» үш томды да 6 апта бойы New York Times бестселлер тізімінің алғашқы үш сатысына енгізді. Үшінші том 2017 жылғы жасөсперімдер әдебиеті бойынша үздік «Принц» сыйлығының, Корретта Скотт Кинг сыйлығының, жасөсперімдер үшін арналған беллетристика емес әдебиет бойынша YALSA сыйлығының, 2016 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының (Жас адамдар әдебиеті) және Америка кітапханалар қауымдастығының жылдық Midwinter жиналысында 2017 жылғы қаңтарда Сиберт медалін жеңіп алды. «Наурыз» трилогиясы 2017 жылы Картер Г. Вудсон кітап сыйлығын (Орта мектеп, 7-12 сыныптар) алды.
Жүгіру (2018)
2018 жылы Льюис пен Эндрю Айдин «Март» сериясының жалғасы ретінде «Жүгір» атты тағы бір графикалық роман жазды. Бұл роман Азаматтық құқықтар туралы заң қабылданғаннан кейінгі Льюис өмірін көрсетеді. Авторлар суретші Афуа Ричардсонмен бірлесіп жұмыс істеді. Кітапты бастапқыда 2018 жылдың тамызында шығару жоспарланған, бірақ кейін мерзімі шегерілді. Ол 2021 жылдың 3 тамызында, Льюис қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң жарық көрді, өйткені бұл оның өмірінің соңғы еңбектерінің бірі болды. «Март» романының суретшісі Нейт Пауэлл де сурет салуға көмектесті.
Неке және отбасы
Льюис болашақ әйелі Лилиан Майлзбен Ксернона Клейтон өткізген Жаңа жылдық кеште танысты. Лилиан сол кезде Атланта университетінің кітапханасында жұмыс істеді. Олар бір жылдан кейін, 1964 жылы үйленді. 1966 жылы олардың ұлы дүниеге келді, ол да саясатта жұмыс істейді. Лилиан 2012 жылдың 31 желтоқсанында қайтыс болды, бұл күні олардың танысуларына 45 жыл толып тұрған еді. Оның Парижде тұратын немересі бар.
Ауру және өлім
2019 жылдың 29 желтоқсанында Льюис өзіне IV сатыдағы бүйрек безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылғанын хабарлады. Ол емделу үшін Вашингтон қаласының аймағында қалды. Льюис: «Мен өмірімнің көп бөлігін азаттық, теңдік, негізгі адам құқықтары үшін күресте өткіздім. Бірақ қазіргідей қиын күреске ешқашан тап болған емеспін», – деді. 2020 жылдың 17 шілдесінде Льюис Атлантада 80 жасында қайтыс болды. Ол досы және азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі К.Т. Вивианмен бір күні, сол қалада дүние салды. Льюис «Үлкен алтылықтың» соңғы тірі қалған өкілі болды. Сол кездегі президент Дональд Трамп Льюис қайтыс болғаннан кейін барлық туларды жартылай түсіруге бұйрық берді. Халықаралық қауымдастықтан да көңіл айтулар келіп түсті, Швеция премьер-министрі Стефан Лёфвен, Франция президенті Эммануэль Макрон, Ирландия президенті Майкл Д. Хиггинс және тағы басқалар Льюис есімін құрметпен еске алды.
Жерлеу қызметі
Льюисті құрметтеу үшін қоғамдық шаралар оның туған қаласы Тройда, Алабама штатында, Трой университетінде басталды, ол 1957 жылы нәсілдік бөлініс салдарынан оған қабылдаудан бас тартылған еді. Оның табыты Сельмадағы (Алабама штаты) тарихи Браун Чапел AME шіркеуінде өткен еске алу рәсіміне әкелінді. Льюистің құрметіне Сельмадағы Эдмунд Петтус көпірінің атын өзгерту туралы ұсыныстар оның қайтысынан кейін күшейді. 2020 жылдың 26 шілдесінде оның табыты атқа тіркелген кассионмен Сельмадан Монтгомериге дейінгі "Қанды жексенбі" шеру барысында өткен көпірден өтіп, Монтгомеридегі Алабама штатының Капитолийінде салынды. АҚШ Өкілдер палатасының спикері Нэнси Пелоси және Сенат көпшілік көшбасшысы Митч Макконнелл Льюистің 27 және 28 шілдеде АҚШ Капитолийінің Ротондасында мемлекеттік деңгейде сақталады деп жариялады, сондай-ақ Вашингтон қаласы бойынша қоғамдық қарау мен шеру өтетінін мәлімдеді. Ол Ротондада осылай құрметтелген алғашқы афроамерикалық заң шығарушы; 2019 жылдың қазанында оның әріптесі, өкіл Илайджа Каммингс Капитолийдің Мүсін залында сақталып жатты. COVID-19 пандемиясымен байланысты денсаулық сақтау мәселелері салдарынан, табытын Ротондадан өтетін адамдардың әдеттегі тізімі орнына, қоғамдық қарау сағаттарында Шығыс жақ қабылдауында ашық ауданда көрсету туралы шешім қабылданды. 2020 жылдың 29 шілдесінде Льюистің табыты АҚШ Капитолийін тастап, Атланта, Джорджия штатына жеткізілді, онда ол Джорджия штатының Капитолийінде салынды. Атлантадағы Эбенезер баптист шіркеуіндегі соңғы жерлеу рәсіміне АҚШ-тың бұрынғы президенттері Билл Клинтон, Джордж Буш және Барак Обама қатысты, соңғы сөзді Барак Обама айтты. COVID-19 пандемиясы кезінде денсаулығына байланысты саяхаттауға мүмкіндігі болмаған бұрынғы президент Джимми Картер, қызмет кезінде оқылған мәлімдеме жіберді. Ол кездегі президент Дональд Трамп рәсімге қатыспады. Льюис Атлантаның тарихи South View зиратында жерленді. Льюис өзінің жерлеу күні "Нью-Йорк Таймс" газетінде жарияланған елге арналған мақаласын жазды. Онда ол жас ұрпақты әділдік үшін күресті және жеккөрушілікке толық соң қою үшін жұмысты жалғастыруға шақырды.
Құрметтер
Льюиске 1997 жылы Торнтон Диалдың «The Bridge» мүсіні арналды, ол Понс-де-Леон даңғылы мен Атлантадағы Freedom Park-та орналасқан. 1999 жылы Льюис Мичиган университетінің азаматтық және адам құқықтарын қорғауға өмір бойы батыл атсалысқаны үшін Валленберг медалімен марапатталды. Сол жылы ол сөз бостандығы үшін «Төрт бостандық» сыйлығын алды. 2001 жылы Джон Ф. Кеннеди кітапханасы қоры Льюиске «азаматтық құқықтардағы ерекше батылдығы, көшбасшылығы және беріктігі үшін» Батылдық сыйлығының профилін берді. Бұл өмір бойына қол жеткізген еңбегі үшін берілетін сыйлық және екі рет ғана берілді – Джон Льюис және Уильям Винтер (2008 жылы). Келесі жылы ол NAACP-тан Спингарн медалін алды. 2004 жылы Льюис Американдық жетістіктер академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды, оны сыйлық беру кеңесінің мүшесі Джеймс Эрл Джонс табыс етті. 2006 жылы ол АҚШ сенаторы Джон Хайнц сыйлығын сайланған немесе тағайындалған лауазымды адам жасаған ең үздік мемлекеттік қызмет үшін алды. 2007 жылдың қыркүйегінде Льюис Канзас университетінің Роберт Дж. Доул саясаты институтының Доул көшбасшылық сыйлығын алды. Льюис – Барак Обаманың инаугурациясы кезінде сахнада болған Вашингтонға наурыздан қалған жалғыз тірі спикер. Обама Льюис үшін жасалған фотосуретке «Сен үшін, Джон. Барак Обама» деп жазған. Келесі жылы Льюиске президент Барак Обама «Еркіндіктің президенттік медалін» сыйлады. 2016 жылы болашақта АҚШ-тың теңіз флотының май құюға арналған май құюшы майының аталуы туралы хабарланды. Сондай-ақ 2016 жылы Льюис және Сельма маршының әріптесі Фредерик Риз Сельма маршының «аяқ әскерлеріне» берілген Конгресс Алтын медальдарын қабылдады. Сол жылы Льюис Ұлттық Конституциялық Орталықта «Еркіндік медалімен» марапатталды. Атақты сыйлық Малала Юсуфзайдан бастап 14-ші Далай-ламаға дейін, президенттер Джордж Буш пен Билл Клинтонға дейін және басқа да беделді адамдар мен көрегендерге берілді. Льюис сыйлығының уақыты 14-ші түзетутің 150 жылдығына сәйкес келді. 2020 жылы Льюис Уэйн мемлекеттік университеті, UAW және Реутер отбасынан Уолтер П. Реутер гуманитарлық сыйлығын алды. Льюис көптеген бастау жолдарында сөз сөйледі, соның ішінде Визуалды өнер мектебінде (SVA) 2014 жылы, Бейтс колледжінде (Льюистон, Мэн) және Вашингтон университетінде Сент-Луисте 2016 жылы, Бард колледжінде және Банк-стрит колледжінде 2017 жылы, және Гарвард университетінде 2018 жылы. 2018 жылдың 30 шілдесінде Атланта қалалық кеңесі Атлантаның Freedom Parkway-ін Джон Льюис Freedom Parkway деп қайта атауға дауыс берді. 2020 жылдың 5 қарашасында Нешвиллдің және Дэвидсон округіне қарасты қалалық кеңес Нешвиллдің, Теннесси штатының 5-авенюінің үлкен бөлігін Джон Льюис жолы деп қайта атауға дауыс берді. 2020 жылдың 23 маусымында Фэрфакс округінің мемлекеттік мектептер кеңесі Роберт Э. Ли орта мектебінің атын Вирджиния штатының Спрингфилд қаласында орналасқан Джон Р. Льюис орта мектебіне ауыстыру туралы дауыс берді. Джон Льюис Now деп аталатын бағдарлама оның көзқарасында оқушыларға мектеп оқу бағдарламасында және мектептен тыс тәжірибелерді басқару мен басқаруда жақын маңдағы Вашингтон аймағын пайдалану үшін жасалды. 2020 жылдың шілдесінде Льюистің қайтыс болуы Льюистің құрметіне тарихи маңызды Петтус көпірінің атын ауыстыруды қолдауға себеп болды, бұл идея бірнеше жыл бұрын пайда болған. Оның өлімінен кейін Фэрфакс округінің мемлекеттік мектептері кеңесі Вирджиния штатының Спрингфилд қаласындағы Роберт Э. Ли орта мектебінің аты Джон Р. Льюис орта мектебі деп өзгертілетінін жариялады. Оның өліміне байланысты Трой университеті өзінің негізгі кампусындағы негізгі ғимарат Джон Льюис есімін алып жүретінін жариялады. Университет ғимаратының ең көне ғимараты бұрын Алабама штатының бұрынғы губернаторы және Ку-Клукс-Кланның жоғары лауазымды офицері Бибб Грейвс есімімен аталған. 2020 жылдың 1 тамызында мүсінші Грегори Джонсон Льюис мүсінін ашты. Мүсінді Родни Мимс Кук-младший тапсырды және 2021 жылдың сәуірінде Атлантадағы Кук паркіне орнатылды. 2021 жылдың 21 ақпанында президент Джо Байден Льюистің туған күнін атап өтіп, барлық американдықтарды «Әділет пен теңдік үшін күресте оның миссиясын жүзеге асыруға» шақырды. Ол «Менің сүйікті досым енді бізбен бірге болмауы мүмкін, бірақ оның өмірі мен мұрасы мәңгілік моральдық компасты қамтамасыз етеді. Біз оның барлық адамдарға әділдік пен теңдік үшін күрестегі миссиясын жалғастыра берейік». 2021 жылдың 27 қазанында Калифорния университеті, Санта-Крус өзінің бір тұрғын колледжін, бұрын он колледжи деп аталған, Джон Р. Льюис колледжі деп атады.
On October 27, 2021, the University of California, Santa Cruz named one of its residential colleges, formerly known as College Ten, John R Lewis College.